Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 28 Ιανουαρίου 2013 06:35 πμ

Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα



Το αποκαρδιωτικό είναι ότι δεν γνωρίζομε περισσότερα για το περιεχόμενο της αμοιβαίας προκλητικής συμπεριφοράς: το γράψιμο του Φράντς Κάφκα μας κάνει να τον συμπονούμε τόσο πολύ, που ξεχνάμε συνεχώς πόσο φοβερό πρέπει να ήταν για έναν άνθρωπο με το υπόβαθρο και τον χαρακτήρα του Χέρμαν Κάφκα να έχει έναν τέτοιο γιο. Κάποτε υπήρχαν δυο απόψεις. Ο Φράντς Κάφκα προσπάθησε πολύ να μας αποζημιώσει για την προκατάληψή του, όμως σε γράμματα, ημερολόγια και διηγήματα καθώς και βιογραφίες μπορεί να υπάρχει μόνο μια άποψη• στο ραδιόφωνο είναι ευκολότερο να παρουσιαστούν δύο. Μπορώ να έχω δύο ηθοποιούς να παίζουν τον Χέρμαν Κάφκα εναλλακτικά, τον ένα να ακούγεται πιο σκληρό από τον άλλο. Μπορώ να επινοήσω χαρακτήρες σαν ομιλητές για διαφορετικές γνώμες. Μια επιθετική, ανταγωνιστική Αμερικανίδα, η Ζέλντα Σόουπ, που αυτοαποκαλείται «μεταστρουκτουραλίστρια», αμφισβητεί τις επικριτικές βιογραφίες και υποστηρίζει την άποψη ότι ο Χέρμαν Κάφκα ήταν τόσο ζεστός και καλοκάγαθος και πρόσχαρος όσο λένε οι εγγονές του. Στο άλλο άκρο ένας δρ. Τζο Γκόρμπαλς από την Γλασκώβη, οπαδός του Λαίνγκ, λέει ότι ο ΧΚ πρέπει να ήταν τελείως ηλίθιος και ακόμη περισσότερο αντιπαθητικός από όσο τον παρουσίασε ο γιός του. Ο Τζο ισχυρίζεται ότι αν ο Φραντς Κάφκα ήταν ασθενής του, θα τον είχε βοηθήσει να καταλάβει τι σπατάλη χρόνου ήταν να θέλει να κάνει κριτική σε έναν άνθρωπο τόσο χοντροκέφαλο. Καθώς γράφω το κείμενο χαίρομαι που δίνω και στην Ζέλντα και στον Τζο τα πιο πειστικά επιχειρήματα που μπορώ να γράψω γι’ αυτούς, και χαίρομαι που καθιστώ τον εαυτό μου μάλλον άχρηστο προσπαθώντας, σαν ένα είδος προέδρου, να διατηρήσω την ησυχία όποτε θα προσβάλλουν ο ένας τον άλλον —συνήθως οι πα-ρουσιαστές είναι τόσο προσεκτικά ευγενικοί στο ραδιόφωνο που είναι καλό να υπάρχουν δυο φανταστικοί εμπειρογνώμονες που δεν έχουν τίποτα να χάσουν με το να είναι αγενείς. Όμως, τι συνέπειες θα έχουν όλα αυτά όταν θα επανεξετάσω το κείμενο και θα προσπαθήσω να συνθέσω;.

18 Ιουνίου

Επιστρέφω συνεχώς στο θέμα του φόβου. Έχοντας τρομοκρατηθεί από τον πατέρα του, τρομοκρατήθηκε σχεδόν από όλα. Εκτός από τον θάνατο. Είχε δίκιο να βλέπει την αδιαφορία του για τον θάνατό του σαν μια από τις μεγαλύτερες πηγές της δύναμής του. Μετά την αιμόπτυση υπήρχαν, φυσικά, στιγμές τρόμου, συνειδητοποίησης του πόσο διαφορετική πρέπει να ήταν η πραγματικότητα του θανάτου, της ανυπαρξίας, από τις στιγμές της αναπαράστασής του με την φαντασία. Όμως αυτή η στενοχώρια δεν ήταν τίποτε σε σύγκριση με τον χρόνιο φόβο του για τη ζωή, που τον κρατούσε τόσο κοντά στην οικογένειά του. Συνέχισε να μένει στο διαμέρισμα των γονιών του μέχρι τα 31 του, μολονότι δεν είχε κανένα δωμάτιο δικό του. Η κρεβατοκάμαρά του ήταν σαν διάδρομος. Οι γονείς του πρέπει να περάσουν από εκεί για να πάνε από το καθιστικό στην κάμαρά τους• και αν η μητέρα του έβλεπε το σακάκι του Κάφκα κρεμασμένο με ένα γράμμα να μισοβγαίνει από την τσέπη, ήταν ικανή να το πάρει κρυφά και να το διαβάσει. Αυτό το έκανε με ένα γράμμα της Φελίτσια και κατόπιν έγραψε στην Φελίτσια να ασκήσει την επιρροή της στον Κάφκα για να τον κάνει να τρώει και να κοιμάται περισσότερο. Αμφιβάλλω αν κανείς άλλος υπήρξε πιο ευαίσθητος στον θόρυβο από τον Κάφκα, και ποτέ δεν θα καθορίσουμε την ποσότητα της αγωνίας που αισθανόταν από φωνές, βροντοχτυπήματα πόρτας, βρύσες που έτρεχαν, κατσαρόλες που έπεφταν. Υπάρχουν οι σποραδικοί υπαινιγμοί γι’ αυτά στα ημερολόγιά του, αλλά εκτός από μια πολύ έμμεση παρατήρηση —ότι του ήλθε να κάνει εμετό όταν είδε το συζυγικό κρεβάτι των γονιών του με τα σεντόνια όχι πια καθαρά, —και τα νυχτικά όχι πια προσεκτικά διπλωμένα— δεν υπάρχει ένδειξη για τον ήχο που πρέπει να ήταν σχεδόν ανυπόφορος: Ο Χέρμαν Κάφκα δεν ήταν το είδος του ανθρώπου που θα αισθανόταν υποχρεωμένος να σέβεται το ευαίσθητο νευρικό σύστημα του γιου του αποτρέποντας ή κι ακόμη μετριάζοντας τους θορύβους. Γνωρίζουμε ότι οι τοίχοι ήσαν αρκετά λεπτοί για τον Φραντς Κάφκα ώστε να ακούει ήχους τόσο χαμηλούς όσο ένα βήξιμο.

Πιθανώς αυτός είναι ένας από τους λόγους που απέκτησε τη διόλου ευχάριστη συνήθεια να προσπαθεί να κοιμάται αργά το απόγευμα, αφού είχε γυρίσει σπίτι από το γραφείο και είχε φάει κάτι. Μετά προσπάθησε να γράφει το βράδυ και συνέχιζε μέχρι τις μικρές πρωινές ώρες. Αψηφώντας την έμφυτη αδυναμία του, αν και είχε μεγάλη επίγνωσή της, προσπαθούσε, ουσιαστικά, να στοιβάξει δυο σύντομες ημέρες σε κάθε μία. Η ρουτίνα του ήταν πιο άνετη και πιο παραγωγική όταν βρήκε ένα δικό του δωμάτιο, αλλά μόλις έπαθε την αιμόπτυση σταμάτησε την προσπάθεια να ζήσει μόνος του. Για περίπου έξι μήνες έζησε στην εξοχή με την Ότλα, και κατόπιν έζησε με τους γονείς του πάλι για πέντε χρόνια˙ και εκτός από οκτώ μήνες σε ένα ορεινό σανατόριο και τρεις μήνες με την Ότλα μετά το γάμο της, συνέχισε να ζει στο πατρικό διαμέρισμα. Έφυγε από κει εννιά μήνες πριν πεθάνει. Όταν τότε δραπέτευσε, αψηφώντας τους γονείς του, για να ζήσει με την Ντόρα Ντύμαντ στο Βερολίνο, το θεώρησε σαν το μεγαλύτερο κατόρθωμά του. Πάντα πίστευε ότι οι γονείς του ήσαν «απαραίτητα στοιχεία του είναι μου, που εξακολουθούν να μου δίνουν δύναμη, όχι συγκρατώντας με αλλά ουσιαστικά ανήκοντας σε μένα…». Για όποιον τον γνώριζε, πρέπει να ήταν σαφές ότι μάλλον αυτός ανήκε σ’ αυτούς. Κάποτε, όταν ο Γκούσταβ Γιάνουτς τον συνόδευε στο διαμέρισμά του, ο Κάφκα είπε: «Πραγματικά πηγαίνω σε μια φυλακή ειδικά κατασκευασμένη για μένα και όλο και περισσότερο ασφυκτική γιατί μοιάζει σαν ένα συνηθισμένο μικροαστικό σπίτι…».






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...