Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 28 Ιανουαρίου 2013 06:43 πμ

James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες


Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού.

“Ο Δον Κιχώτης” «, μου είπε ο Μενάρ, «ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο τώρα εχει καταντήσει μια ευκαιρία για πατριωτικές προτάσεις, για γραμματική θρασύτητα, για χυδαίες πολυτελείς εκδόσεις. Η δόξα είναι μια μορφή ακατανοησίας ίσως η χειρίστη».

Όταν ο Χόρχε Λούϊς Μπόρχες έγραψε αυτό το κείμενο, στις αρχές της δεκαετίας του ’40, ήταν ήδη γνωστός στην Αργεντινή ως ένας ποιητής που αγαπούσε τις περίεργες μεταφορές και συγγραφέας κάποιων παράξενων διηγημάτων που έμοιαζαν με δοκίμια αλλά ήσαν, παρά τον φαινομενικό ακαδημαϊσμό τους, ασκήσεις φαντασίας. Δεν εθεωρείτο πιθανός υποψήφιος για «δόξα». Είναι αλήθεια ότι, ήδη από το 1933, ο Ντριέ Λα Ροσέλ είχε αναφέρει μετά από ένα ταξίδι στο Μπουένος Άϊρες ότι «Borges vant le voyage». Όμως, παρά αυτόν και άλλους χρησμούς, ο Μπόρχες παρέμενε το ιδιωτικό πάθος λίγων, οι περισσότεροι απ’ τους οποίους τον γνώριζαν προσωπικά. Και ακόμη, ως επί το πλείστον, δεν τον έπαιρναν πολύ στα σοβαρά. Αν και ήταν φανερά, επιδεικτικά έξυπνος και ευαίσθητος, έδινε την εντύπωση στους περισσότερους από τους αναγνώστες του ενός κατεργάρη φιλόλογου η κύρια φιλοδοξία του οποίου ήταν να επινοεί πολύπλοκα αστεία για να φέρνει σε αμηχανία την πομπώδη ακαδημαϊκή κοινωνία της Αργεντινής. Φαινόταν πολύ παράξενος για να θεωρηθεί ένας «σημαντικός» συγγραφέας. Η ιδέα ότι αυτός, από όλα τα ταλαντούχα άτομα που έγραφαν τότε στην Αργεντινή, θα αποκτούσε παγκόσμια φήμη, θα φαινόταν τότε τόσο παράλογη όσο οποιαδήποτε από τις μεταφυσικές του προτάσεις.

Δεν ήταν παρά μόνο στα 1961, όταν ο Μπόρχες είχε κιόλας γράψει τα περισσότερα από τα βιβλία του για τα οποία είναι τώρα πασίγνωστος (Παγκόσμια Ιστορία της Ατιμίας, 1935• Ιστορία της Αιωνιότητας, 1936• Μύθοι, 1944• Το Άλεφ και άλλες ιστορίες, 1949∙ Αλλες Έρευνες, 1952• και Ο ποιητής, 1960) που η φήμη του ξεχείλισε από το Μπουένος Άϊρες και διείσδισε σε κάθε πόλη του Δυτικού κόσμου. Εκείνη τη χρονιά ο Μπόρχες, που ήταν ήδη εξηντάρης, μοιράστηκε το Βραβείο Φορμεντόρ με τον Σάμιουελ Μπέκετ και, με εκπληκτική ταχύτητα, έγινε το επίκεντρο μιας μόδας της οποίας οί ειδήμονες ήσαν ιδιαίτερα πολυάριθμοι στα ίδια τα ακαδημαϊκά ιδρύματα που είχε περιγελάσει τόσο διακριτικά. Τα έργα που έγραψε αφ’ ότου ανακαλύφθηκε» είναι, κατά γενική ομολογία, [ΣτΜ: διόλου «γενική» κατώτερα από εκείνα που έγραψε όταν ακόμη ανήκε στο Μπουένος Άϊρες. Όμως, αν και οι δυνάμεις του μειώθηκαν προοδευτικά, η φήμη του δεν έχει ακόμη πάψει να μεγαλώνει. Οι μπορχεσιανές σπουδές, κάποτε αποκλειστικότητα μιας χούφτας πιστών σε στενή επικοινωνία με τον δάσκαλο, έχουν επεκταθεί σε μια ευμεγέθη βιομηχανία. Και δεν άργησε ν’ αρχίσουν να εμφανίζονται οι αναπόφευκτοι μιμητές που κατατρίβονταν με αινιγματικούς μύθους για λαβύρινθους, καθρέπτες, τίγρεις, περιλήψεις ανύπαρκτων πραγματειών και όλα τα άλλα χαρακτηριστικά του μπορχεσιανού σύμπαντος.

Ο ίδιος ο Μπόρχες πανικόβλητος απ’ αυτήν την ορδή εισβολέων που λεηλατούσαν τον ιδιωτικό κόσμο του, τον εγκατέλειψε και βρήκε καταφύγιο στο παρελθόν της Αργεντινής ή στην Αγγλοσαξωνική ποίηση και στις ισλανδικές sagas όπου λίγοι από τους θαυμαστές του ήταν τόσο αναιδείς ώστε να τον ακολουθήσουν. «Βαρέθηκα τόσο πολύ με τους λαβύρινθους και τους καθρέπτες και τις τίγρεις και όλα αυτά, ιδίως όταν τα χρησιμοποιούν άλλοι», εξήγησε στον αργεντινό συγγραφέα Σέζαρ Φερνάντες Μορένο. «Αυτό είναι το καλό να έχεις μιμητές. Σε θεραπεύουν: τόσο πολλοί άνθρωποι κάνουν ό,τι έκανα εγώ που δεν είναι πλέον απαραίτητο να το κάνω ο ίδιος.»

Ο ενθουσιασμός της διεθνούς μπορχεσιανής αδελφότητας μπορεί να είναι κουραστικός για τον Μπόρχες, αλλά οι εκδηλώσεις της δεν είναι τίποτα μπροστά σ’ αυτές των συμπατριωτών του που μόλις συνειδητοποίησαν ότι είχαν έναν διεθνώς αναγνωρισμένο λογοτέχνη ανάμεσά τους. Στην Αργεντινή ο Μπόρχες έχει γίνει, όπως ο μεγάλος Bοutade του Θερβάντες στην Ισπανία, μια δικαιολογία για αναρίθμητες πατριωτικές προπόσεις. Τον περασμένο χρόνο υπέστη ακόμη και την προσβολή να χαρακτηρισθεί (από έναν στρατηγό) ως «εθνικό μνημείο» — ένας περίεργος φόρος τιμής για έναν εχθρό των αδριάντων που θεωρεί το έθνος-κράτος ως ένα αναχρονισμό και όλη η ζωή του ήταν ένας ανταρτοπόλεμος κατά των εθνικιστών. Παρ’ όλα αυτά, υψώνεται σαν ένα πολεμικό τρόπαιο από τους Αργεντινούς που σπάνια διαβάζουν βιβλία αλλά που έχουν οργισθεί με την άρνηση της Σουηδικής Ακαδημίας να δώσει το Βραβείο Νόμπελ στον άνθρωπό τους. «Χυδαίες πολυτελείς εκδόσεις» των έργων του έχουν επίσης κυκλοφορήσει, λες για να συμπληρώσουν την ταπείνωση. «Η δόξα», πράγματι τον έχει υπο-δουλώσει. Η προσωπική ζωή του σήμερα είναι μια θριαμβευτική προέλαση από πόλη σε πόλη σαν ένας πρεσβευτής του αργεντινού πολιτισμού στον οποίον απονέμονται μια σειρά λογοτεχνικών βραβείων (μερικά απ’ αυτά αξιοζήλευτα μεγάλα) και τιμητικοί τίτλοι, γίνονται αφιερώματα και δεξιώσεις στις οποίες είναι υποχρεωμένος να ακούει καλοπροαίρετα, αλλά, όπως η παρατήρηση του στρατηγού, συχνά πομπώδη εγκώμια.




Αγοραίος

Γεώργιος Α. Πανέτσος - Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...

James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” «, μου είπε ο Μενάρ, «ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.