Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 19 Φεβρουαρίου 2013 00:46 πμ

Denis de Rougemont: Kierkegaard και Άμλετ



Αλλά ας έρθουμε στη λύση του δράματος. Ένα κοινό συμβάν διακρίνει την καταστροφή του Άμλετ: μια απλή ξιφομαχία. Μόνο που το ξίφος του Λαέρτη είναι δηλητηριασμένο, ώστε η αθλητική ξιφομαχία να καταλήξει σε ξιφομαχία θανάτου. Τραυματισμένος ο Άμλετ δεν πρέπει πια να διστάσει. Σκοτώνει το βασιλιά. Ποιο ήταν, στον Kierkegaard, το ισοδύναμο αυτής της κορύφωσης του δράματος, ή αυτής της τραγικής «πτώσης»; Ένα ασήμαντο συμβάν, μια απλή φράση, η οποία μπορούσε να περάσει σαν «cliché» σ’ έναν επίσημο λόγο. Ο επίσκοπος Mynster, πριμάτος της δανικής εκκλησίας πριν από λίγο είχε πεθάνει, και ο καθηγητής Martensen, απαγγέλλοντας το επικήδειο εγκώμιο εκείνου τόνισε ότι οφείλουμε να χαιρετήσουμε τη μνήμη του ως τη μνήμη ενός «αληθινού μάρτυρα της αλήθειας». Σ’ αυτή τη φράση βρισκόταν το δηλητήριο για τον Kierkegaard, γιατί όλο το έργο του, όλη η σταδιοδρομία του ως συγγραφέα δεν είχε άλλο νόημα στα μάτια του παρά ν’ αποκαταστήσει σ’ όλη την αποστολική της αγνότητα την έννοια του μάρτυρα της αλήθειας, δηλαδή του πραγματικά χριστιανού μάρτυρα. Ο επίσκοπος Munster υπήρξε λοιπόν μέγας αρχιερεύς, φορτωμένος τίτλους και τιμές, έξοχος λόγιος, ανθρωπιστής, άνθρωπος γεμάτος από τα αγαθά αυτού του κόσμου. Το να τον ονομάσουμε μάρτυρα της αλήθειας ήταν σαν να διαπράτταμε σε σχέση με τον απόλυτο χριστιανό το χαρακτηριζόμενο «έγκλημα καθοσιώσεως», σάν νά χλευάζαμε το Ευαγγέλιο, ν’ αναγνωρίζαμε και να εξαγνίζαμε το σφετερισμό.

Ο Kierkegaard αισθάνθηκε ότι προκαλείται, και αυτό που θα μπορούσε να μείνει μια απλή ξιφομαχία, μια πολεμική όπως κάθε άλλη, κατέληξε αιφνίδια σε ξιφομαχία θανάτου. Ο Kierkegaard έγραψε αμέσως ένα άρθρο ακραίας βιαιότητας. Περίμενε μήνες πριν το δημοσιεύσει, περίμενε να γίνει με τη σειρά του επίσκοπος ο καθηγητής Martense, διαδεχόμενος τον Mynster. Κατόπιν δημοσίευσε το άρθρο. Και αυτό το άρθρο ήταν η αποφασιστική πράξη του, η κατά μέτωπο επίθεση, θανάσιμα τολμηρή, «υπέρμετρη» όσο μπορούσε να είναι η ορμή ενός μαχητή που παίζει τη ζωή του πάνω σ’ ένα καίριο χτύπημα. Να ένα απόσπασμα του άρθρου: «Ένας μάρτυρας της αλήθειας είναι ένας άνθρωπος του οποίου η ζωή, από την αρχή ως το τέλος είναι εξοικειωμένη με κάθε είδος πόνου — με αγώνες εσωτερικούς, με το φόβο και τον τρόμο, τη φρίκη, τις ανησυχίες, τις ψυχικές αγωνίες, τις δοκιμασίες του πνεύματος και προσέτι μ’ όλους τους πόνους για τους οποίους μιλάμε γενικά μέσα στον κόσμο. Ένας μάρτυρας της αλήθειας είναι ένας άνθρωπος ο οποίος μαρτυράει μέσα στη στέρηση, στην αθλιότητα, στην ταπείνωση και στον εξευτελισμό, άνθρωπος παραγνωρισμένος, που έχει μισηθεί και υβρισθεί, καταφρονεμένος, είναι ένας άνθρωπος που έχει μαστιγωθεί, βασανισθεί, συρθεί από φυλακή σε φυλακή και τέλος —γιατί αυτός είναι γνήσιος μάρτυρας της αλήθειας και όχι αυτός για τον οποίον ομιλεί ο καθηγητής Martensen— έχει σταυρωθεί, αποκεφαλισθεί, καεί ή ψηθεί πάνω σε μια σχάρα, που έχει ριφθεί από το δήμιο σ’ ένα στενό δεσμωτήριο, χωρίς να έχει ενταφιασθεί. Να ένας μάρτυρας της αλήθειας, η ζωή του και η ύπαρξή του, ο θάνατός του και ο ενταφιασμός του — και ο επίσκοπος Mynster, λέγει ο καθηγητής Martensen, υπήρξε ένας γνήσιος μάρτυρας της αλήθειας. Στ’ αλήθεια, υπάρχει κάτι πολύ πιο ενάντιο στο Χριστιανισμό από όσο κάποια αίρεση ή κάποιο σχίσμα — και αυτό είναι να παίζουμε με το χριστιανισμό, να του αποκρύβουμε τους κινδύνους και κατόπιν ν’ αρχίζουμε το παιχνίδι ότι ο επίσκοπος Mynster ήταν ένας μάρτυρας τής αλήθειας».

Μια πολεμική μανιασμένη ξεσηκώθηκε από όλες τις πλευρές. Η κοινή γνώμη της Δανίας και της Σκανδιναυίας εξεγέρθηκε από ιερή αγανάκτηση. Ο Kierkegaard αγωνιζόταν μόνος εναντίον όλων. Κυκλοφόρησε ένα περιοδικό φυλλάδιο με τον τίτλο Η Στιγμή, για να διευρύνει και εντείνει την επίθεση του. Μετά ένα έτος μάχης πέθανε. Είχε τολμήσει να δράσει και είχε επιτύχει: κατάγγειλε το σφετερισμό και είχε αναγκάσει το πλατύ κοινό να προσέξει το άγγελμά του. Aλλά αντί να γίνει ο ίδιος εκτελεστής, πλήρωσε με τη ζωή του. Γίνεται ο ίδιος ο μάρτυρας τον οποίο είχε κλητεύσει το έργο του. Υπογραμμίζουμε τον τίτλο αυτόν: Η Στιγμή. Έπειτα από πολύ χρόνο η σκέψη του Kierkegaard είχε φακελλωθεί από δύο έννοιες, της στιγμής και του άλματος. Η στιγμή, ήταν για εκείνον ο χρόνος της πίστης, η επαφή χρόνου και αιωνιότητας ή, καθώς έλεγε: «η πλήρωση του χρόνου, όταν η αιώνια απόφαση πραγματοποιείται μέσα στην άνιση ευκαιρία». Το άλμα, ήταν η ίδια η κίνηση της πίστης, παράλογη, στιγμιαία, συγκεκριμένη, η κίνηση που η πιο μικρή αμφιβολία την κάνει ν’ αποτύχει, αυτός ο καθαρός κίνδυνος μέσα στον οποίο μπορεί να καταποντιστούμε, και από αδεξιότητα να τον τολμήσουμε, χάνουμε το παν. (Αυτή η εικόνα του άλματος με κάνει ν’ αναπολήσω την τελευταία σκηνή της ωραίας κινηματογραφικής ταινίας που ο Laurence Olivier τιτλοφόρησε Hamlet. Ο Άμλετ τραυματισμένος, αποφασισμένος τελικά να δράσει, ανεβαίνει σ’ ένα υψηλό βήμα, και από εκεί μ’ ένα παράτολμο άλμα ρίχνεται στο κενό, κραδαίνοντας το ξίφος, για να επιπέσει πάνω στο βασιλιά, τον οποίο και σκοτώνει. Τέλεια πλαστική μεταφορά των εννοιών του Kierkegaard).






Γιώργος Η. Σαραντόγλου: H «τρέλλα» στo αρχαίο δράμα και η φαινομενολογική ψυχιατρική
Κατηγορία: Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Ψυχολογία
Γιώργος Η. Σαραντόγλου: H «τρέλλα» στo αρχαίο δράμα και η φαινομενολογική ψυχιατρική

H «τρέλλα» στo αρχαίο δράμα και η φαινομενολογική ψυχιατρική σαν μέθοδος αποκωδικοποίησης της ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 89, Απρίλιος 1984. EΔΩ και λίγα σχετικά χρόνια έχει γίνει...


Φώτης Καγγελάρης: Το Είναι και το Βλέμμα στην ψύχωση
Κατηγορία: Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Ψυχολογία
Φώτης Καγγελάρης: Το Είναι και το Βλέμμα στην ψύχωση

Το Είναι και το Βλέμμα στην ψύχωση (βλέπω άρα υπάρχω) ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 89, Απρίλιος 1984.  Μετάφραση από τα γαλλικά: Ντόρα Ζαγκούρογλου, Θόδωρος Παραδέλλης. ΚΑΤ ΑΡΧΑΣ,...


Denis de Rougemont: Kierkegaard και Άμλετ
Κατηγορία: Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Φιλοσοφία
Denis de Rougemont: Kierkegaard και Άμλετ

Kierkegaard και Άμλετ (Δύο Δανοί πρίγκηπες) ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 88, Μάρτιος 1984. Μετάφραση: Κ.Β. Μπουζέας. Η σταδιοδρομία του Soeren Kierkegaard εκτυλίχθηκε στη διάρκεια δώδεκα ετών σαν...


Kurt von Fritz: O «νους» του Αναξαγόρα
Κατηγορία: Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Φιλοσοφία
Kurt von Fritz: O «νους» του Αναξαγόρα

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 95, Νοέμβριος 1984. Μετάφραση: Δημήτρης Ηλιόπουλος. Όταν πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια εξέταζα, μέσα σε μια σειρά μελετών(1), την εξέλιξη της σημασίας της...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...