Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 | Αρχείο | Ιστορία - 19 Φεβρουαρίου 2013 12:26 μμ

Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;



Τέλος, η κρίση κι ακόμα και οι μεγαλύτερες καταστροφές ήταν πηγές κέρδους για ορισμένους. Σε πολλά μέρη οι τιμές των τροφίμων παρουσίαζαν γρηγορώτερη πτώση απ’ ό,τι τα πραγματικά ημερομίσθια. Η φτηνή γη και τα φτηνά εργατικά χέρια έκαναν πολλούς επιχειρηματίες ν’ αποκτήσουν περιουσίες. Ο πόλεμος έδωσε στον Jacques Coeur τη δυνατότητα ν’ αρπάξει μυθώδη πλούτη. Ο πληθωρισμός ήταν κέρδος για τους Fugger που είχαν τον έλεγχο των ορυχείων αργύρου και χαλκού. Η νότια Γερμανία επωφελήθηκε απ’ τη διακοπή της επικοινωνίας με τη Γαλλία και, αργότερα, απ’ την καταστροφή των τραπεζών της Βενετίας και της Φλωρεντίας. Η Βαρκελώνη κληρονόμησε ένα μέρος του εμπορίου που δεν μπορούσε πια να ελέγξει η Πίζα. Η Αντβέρπη υπήρξε κληρονόμος του εμπορίου, αν και όχι της βιομηχανίας, των άλλων φλαμανδικών πόλεων. Ορισμένες απ’ αυτές τις επιτυχίες ήταν γρήγορες. Άλλες διήρκεσαν όσο και η Αναγέννηση. Καμιά απ’ αυτές όμως δε διήρκεσε τόσο όσο η εμπορική και βιομηχανική άνθιση της Ιταλίας και του Βελγίου ή η επικράτηση της αγγλικής και γαλλικής γεωργίας στην τελευταία περίοδο του Μεσαίωνα. Ποιοτικά και ποσοτικά οι ανταμοιβές μειώθηκαν εξαιτίας των ελλείψεων.

Συνηθίζεται να υποστηρίζουν οι οικονομικοί ιστορικοί τις απόψεις τους μ’ ανάλογα στοιχεία. Αυτά δεν μπορούν να ελεγχθούν εύκολα, σε μια περίοδο όπου δεν είχαν μάθει ακόμα να χρησιμοποιούν τις στατιστικές για την ενημέρωση των φίλων και την παραπλάνηση των εχθρών. Πάντως, αυτές οι στατιστικές πληροφορίες που έχουμε είναι αρκετά έγκυρες για να μας υποδείξουν, σε σχετικά βέβαια μεγέθη, τις τάσεις αναπτύξεως ή μειώσεως. Παραθέτουμε εδώ ορισμένα στοιχεία:

Το 1348 ο πληθυσμός της Αγγλίας ήταν τουλάχιστον 3.700.000 κατοίκων. Στις αρχές του 15ου αι. μειώθηκαν στα 2.100.000 κατοίκων. Ύστερα άρχισε ν’ αυξάνει αργά, αλλά το 1545 ήταν ακόμα μισό εκατομμύριο λιγότερο απ’ ό,τι στο προ της Αναγεννήσεως επίπεδο. Κι όμως, η Αγγλία δεν υπέφερε πολύ, συγκριτικά, απ’ τον πόλεμο και μάλλον επηρεάστηκε λιγότερο απ’ την οικονομική κρίση απ’ όσο μερικές περισσότερο αναπτυγμένες χώρες. Η Φλωρεντία πάλι είχε περισσότερους από 100.000 κατοίκους την εποχή του Δάντη, αλλά δεν ξεπερνούσε τις 70.000 την εποχή του Βοκάκιου, και την εποχή του Μιχαήλ Άγγελου βρισκόταν περίπου στο ίδιο επίπεδο. Η Ζυρίχη, μια τυπική πόλη μεσαίου μεγέθους, από 12.375 κατοίκους που είχε το 1350 έφτασε στους 4.713 το 1468. Στα μεγαλύτερα τμήματα των πόλεων και των επαρχιών η κατάσταση είναι παρόμοια. Όσο για τους συχνά αναφερόμενους αντισταθμιστικούς παράγοντες, η Αντβέρπη, η μόνη βελγική πόλη που ο πληθυσμός της αυξήθηκε κατά την Αναγέννηση ενώ ο πληθυσμός όλων των άλλων πόλεων παρουσίαζε μείωση, είχε 8.400 σπίτια το 1526. Ο ίδιος αριθμός σπιτιών υπήρχε και στη Μπρύζ, την καταστραμμένη της αντίπαλο. Η Καταλωνία πάλι, μια απ’ τις λίγες χώρες που συνέχισαν την αύξησή τους μετά τις αρχές του 14ου αι., είχε 87.000 σπιτικά το 1359 και τα έφτασε στις 95.000 το 1365. Το 1497 όμως είχαν μειωθεί σε 59.000 και το 1553 ήταν μόνο 75.000.

Για να στραφούμε σ’ έναν άλλο τομέα στοιχείων, η αξία των εισαγομένων κι εξαγομένων αγαθών που υπόκεινταν σε φορολογία στο λιμάνι της Γένουας ανερχόταν σε 3.822.000 γενουάτικες λίρες, το 1293. Το 1424 η αξία τους ανερχόταν μόνο σε 887.000 γενουάτικες λίρες. Το 1530 ήταν ακόμα ένα εκατομμύριο λιγότερο απ’ ό,τι ήταν το 1293, παρά το γεγονός ότι η αγοραστική δυνατότητα της λίρας είχε μειωθεί στο ενδιάμεσο διάστημα. Το συνολικό κεφάλαιο, πάλι, του κεντρικού και των επτά απ’ τα οκτώ υποκαταστήματα της τράπεζας των Μεδίκων ήταν λιγότερο από 30.000 φλορίνια το 1458, ενώ το κεφάλαιο της τράπεζας των Περούτζι στις αρχές του 14ου αι. είχε ξεπεράσει τις 100.000 φλορίνια.

Κι όμως, η εταιρεία των Μεδίκων κατά την Αναγέννηση υψωνόταν πάνω απ’ όλες τις άλλες εταιρείες της Φλωρεντίας, ενώ η μεσαιωνική εταιρεία των Περούτζι ερχόταν δεύτερη μετά απ’ αύτη των Μπάρντι. Παρομοίως, το συνολικό άθροισμα των περιουσιών των τριών πλουσιότερων μελών της οικογένειας των Μεδίκων το 1460 ανερχόταν μόνο κατά 15% παραπάνω απ’ την περιουσία ενός έμπορα, του Αλμπέρτι, πριν από εκατό χρόνια. Όσον άφορα τους αποκαλούμενους αντι-σταθμιστικούς παράγοντες, είναι αλήθεια ότι το 1521 ο Jacob Fugger «ο Πλούσιος» είχε πάρει απ’ τον αυτοκράτορα Κάρολο Ε’ μια βεβαίωση ότι του χρωστούσε 600.000 φλορίνια. Στις αρχές όμως του 14ου αι. ο Άγγλος βασιλιάς χρωστούσε στην εταιρεία των Μπάρντι ένα παρόμοιο ποσό, σύμφωνα με τ’ αγγλικά έγγραφα, που πιθανώς υποτιμούσαν το χρέος, ή 900.000 φλορίνια σύμφωνα με τον Villani, που μπορεί να το είχε υπερεκτιμήσει. Επιπλέον, ο Άγγλος βασιλιάς χρωστούσε στην εταιρεία των Περούντζι ένα ποσό ίσο με τα 2/3 του προηγουμένου.






Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Τέχνες
Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 78, Απρίλης 1983. Μετάφραση: Χαρά Τόμπρα. Διότι στην τέχνη δεν έχουμε απλώς να κάνουμε με ένα ευχάριστο ή χρήσιμο παιγνίδι, αλλά…. με μια...


Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 81, Ιούλιος – Αύγουστος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά Από την Εισήγηση στο Συμπόσιο με τίτλο «Entretiens sur le temps». To Συμπόσιο έλαβε χώρα...


Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino – Η έβδομη ελεγεία
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino - Η έβδομη ελεγεία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Μετάφραση: Δημήτρης Λιαντίνης. Κάλεσμα όχι πια, όχι κάλεσμα νάναι, μεστωμένη φωνή, της κραυγής σου η φύση˙ ολοκάθαρα φώναζες σαν το...


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 79, Μάιος 1983.  Μετάφραση: Σοφία Σκοπετέα. [Gilleleie, 1η Αύγ. 1835] Έτσι όπως προσπάθησα να δείξω στις προηγούμενες σελίδες είχαν αληθινά τα πράγματα για...