Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 | Αρχείο | Ψυχολογία - 20 Φεβρουαρίου 2013 05:00 πμ

Φώτης Καγγελάρης: Το Είναι και το Βλέμμα στην ψύχωση



Ο Bouvet αναφέρει πως η ασθενής του δεν ανεχόταν την υπερβολική προσέγγιση ή την υπερβολική απόσταση από το αντικείμενο, γεγονός που οδηγούσε στην αποπροσωποποίηση.

Ο Sami-Ali στη μελέτη του υποστηρίζει πως για τον ασθενή του, κάθε παρουσία είναι αφόρητη γιατί είναι πολύ κοντινή, πολύ έντονη, πολύ εκπορθητική. Καθιστά αδύνατη την οποιαδήποτε απόσταση. Κατά τον Resnik, η απόσταση ασθενή-ψυχαναλυτή απειλείται αφ’ ενός μεν όταν ο ασθενής προβάλλεται παθολογικά μέσα στον άλλο, και αφ’ ετέρου όταν ο ψυχαναλυτής ταυτίζεται υπερβολικά με τον ασθενή.

Για τον Laing ο κίνδυνος του εγκλωβισμού που αποτελεί η αγάπη του Άλλου, παρωθεί το υποκείμενο στην απομόνωση.

Ο Basaglia βεβαιώνει ότι όταν ο ενδιάμεσος χώρος συστέλλεται ή διαστέλλεται, οι διατεταγμένες δομές του Dasein απογυμνώνονται: ο άνθρωπος χάνει την ολότητά του και αλλοτριώνεται αφήνοντας τον Άλλον να τον μεταχειριστεί.

Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι το Βλέμμα μου στον Άλλον επιτάσσει να βρω το βλέμμα του μέσα σε μια διεργασία πάλης. Το γεγονός βλέπω-(άρα)-υπάρχω νοείται αφ’ εαυτού ως πάλη. Μια πάλη θανάτου όπως θάλεγε ο Hegel. Ο Άλλος είναι σχέση εξουσίας. Η ύπαρξη συγκεκριμενοποιείται μέσω της πάλης και σαν πάλη βιώνει την εγκοσμιοποίησή της.

Αυτό που είναι ωστόσο πολύ σημαντικότερο στη σχέση αυτή, είναι ότι αν και ο Άλλος επιβάλλεται σαν αντιτιθέμενος, —γεγονός που αποτελεί τη δυσκολία μου να υπάρχω— μου είναι ωστόσο απόλυτα απαραίτητος για να υπάρχω.

Απ’ αυτή τη δυσκολία κι απ’ αυτή τη θεμελιακή ανάγκη όπου ο Άλλος εκλαμβάνεται σαν «η κόλαση» η απαραίτητη για να φθάσουμε στη δυνατότητα βίωσης του Dasein, γεννάται η δυνατότητα βίωσης του Εμείς.

Ο Binswanger το δηλώνει απερίφραστα: «το Εγώ και το Εσύ κατά την συνάντησή τους δίνουν το Εμείς».

Υπεισερχόμαστε έτσι σ’ ένα νέο τρόπο είναι που, αν και διέρχεται μέσα από Εμένα και τον Άλλον, δεν είναι κανένας από τους δύο επιτρέποντας έτσι την ύπαρξη και των δύο συστατικών όρων: του Εγώ και του Εσύ. Το Εμείς όπως παρατηρεί ο Green, «αποτελεί μια απόπειρα υπέρβασης της σύγκρουσης εγώ/άλλος».

Το Εμείς μ’ αυτή την έννοια αποτελεί ένα συμβιβασμό μεταξύ Εμένα και του Άλλου, στον οποίο ο καθένας χάνει ένα μέρος του για να φθάσει στη δυνατότητα να αγωνιά χωρίς οδύνη. Έτσι αποφεύγει επίσης μια πάλη —κατά το δυνατόν— της οποίας αγνοεί την έκβαση.

Μέσα στο Εμείς το σημείο αναφοράς παύει να είναι ο καθένας από τους δύο όρους, βρίσκεται έξω κι από τους δύο. Η ίδια η λειτουργία του Εμείς βασίζεται επίσης στο συσχετισμό δυνάμεων που θα μπορούσαμε σχηματικά να παραστήσουμε δανειζόμενοι τα χαρακτηριστικά της σχέσης του ζεύγους των διδύμων, όπως τα κατέγραψε ο Zazzo. Ο ρόλος που διάγουμε σ’ αυτή τη λειτουργία είναι ο ρόλος που μας έδωσε ο Άλλος(37) για να μπορεί, εκείνος, να ορθώνεται, δηλαδή ο ρόλος όπου η ύπαρξή μου παρέχει την υπαρκτότητα στον Άλλο. Ωστόσο, μέσω του Εμείς το Πρόσωπο κατορθώνει να είναι αυτοϋπερβαινόμενο.

Το Εμείς αποτελεί το απαραίτητο περίβλημα μέσα απ’ το οποίο ανάγεται το είναι στις διαφορετικές του μορφές: κοινωνικές, σεξουαλικές κλπ.

Η προβληματική του σχιζοφρενή, όπως θα δούμε, επισύρει τελείως ιδιαίτερες μορφές του Εμείς —ακολουθώντας το ντετερμινισμό αυτής της ύπαρξης— μέσω των οποίων προσπαθεί να υπάρξει χωρίς να το θρυμματίσει και δίχως να συντριβεί απ’ το βάρος του Άλλου.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το Εμείς είναι η συνύπαρξη της εκδήλωσης των δύο συνειδήσεων που ζώντας την αγωνία τους την υπερβαίνουν ανοιγόμενες έτσι στη δυνατότητα χωριστών Erlebnis. Γιατί η αγωνία, με τις διάφορες μορφές της, δεν γίνεται αντικειμενική, δηλαδή δεν είναι συνειδητή και δεν βιώνεται παρά μόνο μετά τη δυνατότητα της αντικειμενοποίησής μου μέσα στον Άλλον. Ενόσω αντικειμενοποιούμαι, αποκτώ συνείδηση των πεπερασμένων ορίων μου, μέσα σ’ ένα λουτρό χρόνου που το κατανοώ χάρη σε δυο ακατανόητα ορόσημα, τη γέννηση και το θάνατο. Κι αν είναι αυτός ο Άλλος που με κάνει να βιώνω την αγωνία, είναι επίσης αυτός που μου επιτρέπει να την αντιμετωπίσω σχηματίζοντας μαζί του το Εμείς.

Γιατί τελικά, θεωρούμε, ότι το πρόβλημα που τίθεται μόλις αποκτήσουμε συνείδηση της ύπαρξης είναι πώς θα μπορέσω να είμαι; Δηλαδή πώς θα μπορέσω να μην υφίσταμαι αυτή την ύπαρξη;






Γιώργος Η. Σαραντόγλου: H «τρέλλα» στo αρχαίο δράμα και η φαινομενολογική ψυχιατρική
Κατηγορία: Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Ψυχολογία
Γιώργος Η. Σαραντόγλου: H «τρέλλα» στo αρχαίο δράμα και η φαινομενολογική ψυχιατρική

H «τρέλλα» στo αρχαίο δράμα και η φαινομενολογική ψυχιατρική σαν μέθοδος αποκωδικοποίησης της ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 89, Απρίλιος 1984. EΔΩ και λίγα σχετικά χρόνια έχει γίνει...


Φώτης Καγγελάρης: Το Είναι και το Βλέμμα στην ψύχωση
Κατηγορία: Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Ψυχολογία
Φώτης Καγγελάρης: Το Είναι και το Βλέμμα στην ψύχωση

Το Είναι και το Βλέμμα στην ψύχωση (βλέπω άρα υπάρχω) ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 89, Απρίλιος 1984.  Μετάφραση από τα γαλλικά: Ντόρα Ζαγκούρογλου, Θόδωρος Παραδέλλης. ΚΑΤ ΑΡΧΑΣ,...


Denis de Rougemont: Kierkegaard και Άμλετ
Κατηγορία: Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Φιλοσοφία
Denis de Rougemont: Kierkegaard και Άμλετ

Kierkegaard και Άμλετ (Δύο Δανοί πρίγκηπες) ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 88, Μάρτιος 1984. Μετάφραση: Κ.Β. Μπουζέας. Η σταδιοδρομία του Soeren Kierkegaard εκτυλίχθηκε στη διάρκεια δώδεκα ετών σαν...


Kurt von Fritz: O «νους» του Αναξαγόρα
Κατηγορία: Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Φιλοσοφία
Kurt von Fritz: O «νους» του Αναξαγόρα

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 95, Νοέμβριος 1984. Μετάφραση: Δημήτρης Ηλιόπουλος. Όταν πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια εξέταζα, μέσα σε μια σειρά μελετών(1), την εξέλιξη της σημασίας της...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...