Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου


Magee:Αν η έρευνά μας για την ικανότητα σχηματισμού γλώσσας -και ως εκ τούτου οι γνωστικές μας ικανότητες όπως τις ονομάζετε-, θάχε το αποτέλεσμα μιας τρομερά αυξημένης κατανόησης των ανθρώπινων αυτών ικανοτήτων, νομίζετε πιθανό ότι αυτό θα μας έδινε τη δύναμη να τις αλλάξουμε -ίσως ακόμη και να σπάσουμε τους περιορισμούς που έχουν επιβάλλει στη σκέψη μας και στην κατανόηση μας;

Chomsky: Αυτό, νομίζω, είναι εξαιρετικά απίθανο, διότι οι ικανότητες είναι ένα βιολογικό δεδομένο. Μπορεί να μελετάμε τη δομή της καρδιάς, αλλά δεν το κάνουμε αυτό διότι νομίζουμε ότι είναι δυνατόν ν’ αντικαταστήσουμε την καρδιά με ένα άλλο είδος αντλείας που θα μπορούσε νάναι αποδοτικότερο: Το ίδιο κι εδώ: αν ποτέ αποκτούσαμε μια πραγματική αντίληψη των νοητικών μας οργάνων, αυτό θα μπορούσε να μας βοηθήσει στην περίπτωση της παθολογίας —σε περιθωριακές περιπτώσεις, μ’ άλλα λόγια— αλλά δεν βλέπω πώς θα μπορούσε να μας οδηγήσει στην τροποποίηση των ικανοτήτων μας. Ό,τι θα μπορούσαμε, ωστόσο, να κάνουμε είναι ν’ ανακαλύψουμε κάτι γύρω από τα όρια των ικανοτήτων μας σχηματισμού επιστήμης. Θα μπορούσαμε, για παράδειγμα, ν’ ανακαλύψουμε ότι μερικά είδη ερωτημάτων απλώς πηγαίνουν πέραν της περιοχής εντός της οποίας είμαστε ικανοί να κατασκευάσουμε ερμηνευτικές θεωρίες. Νομίζω ότι ακόμη και τώρα μπορούμε νάχουμε μερικές αναλαμπές επίγνωσης για το πού πέφτει η γραμμή μεταξύ θεωριών που βρίσκονται μέσα στην αντιληπτικότητά μας και περιοχών όπου καμιά τέτοια θεωρία δεν είναι δυνατή για τους ανθρώπους, με τις ειδικές νοητικές τους ικανότητες. Η περίπτωση που συζητήσαμε πριν, μπορεί νάναι μια απ’ αυτές. Αν επιστρέψετε στις πρώτες πηγές της επιστημονικής θεώρησης, οι άνθρωποι έθεταν ερωτήματα για τα ουράνια σώματα, και γύρω από τις πηγές της ανθρώπινης πράξης: λοιπόν, ρωτάμε ακριβώς τα ίδια σήμερα γύρω από τις πηγές της ανθρώπινης πράξης. Δεν υπάρχει καμιά επιστημονική πρόοδος να συζητήσουμε. Δεν έχουμε ιδέα πώς να προσεγγίσουμε τα ερωτήματα αυτά μέσα στο πλαίσιο της επιστήμης. Μπορούμε να γράφουμε μυθιστορήματα γύρω απ’ αυτά, αλλά δεν μπορούμε να κατασκευάσουμε ενδιαφέρουσες επιστημονικές θεωρίες, έστω και λανθασμένες, γύρω απ’ αυτά. Απλώς δεν έχουμε τίποτε να πούμε. Όταν ρωτάμε: «Γιατί ένα πρόσωπο παίρνει μια απόφαση μ’ έναν ορισμένο τρόπο και όχι με κάποιον άλλο τρόπο, αφού είναι μια ελεύθερη απόφαση;» απλώς δεν έχουμε κανένα τρόπο να καταπιαστούμε με το ερώτημα μέσα σε επιστημονικό πλαίσιο. Αφ’ ετέρου, η ιστορία της φυσικής, ας πούμε, έχει δείξει σημαντικές προόδους, είναι σίγουρα δυνατόν η εκπληκτική αυτή διαφορά μεταξύ θεαματικής προόδου στον ένα χώρο και ενός απόλυτα τυφλού τοίχου στον άλλον ν’ αντικατοπτρίζει τις ειδικές ιδιότητες των ικανοτήτων μας σχηματισμού επιστήμης. Ίσως θα μπορούσαμε ακόμη και να το διακηρύξουμε αυτό μια μέρα —αν είναι αλήθεια.

Magee:Ως τώρα έχουμε την τάση να μιλάμε ως εάν όλη η οργανωμένη σκέψη να γίνεται στη γλώσσα. Αλλά δεν είναι έτσι, είναι; Ούτε καν είναι προφανές ότι η γλώσσα εισέρχεται υποχρεωτικά σε όλες τις πολύ αναπτυγμένες μορφές της σκέψης. Ένας συνθέτης γράφοντας ένα μεγάλης κλίμακας έργο που συνιστά μια επαναστατική καινοτομία στην εξέλιξη της μουσικής -ας πούμε ο Στραβίνσκυ, συνθέτοντας Την Τελετουργία της Ανοίξεως- ιερουργεί με έναν πηγαίο πολύπλοκο και επιτηδευμένο τρόπο όσο ο οποιοσδήποτε που κάνει οτιδήποτε. Και αυτό που έχει περισσότερη σημασία είναι ότι η σκέψη αρθρώνεται: εκφράζεται δημοσία με μια δομή που είναι νοητή στους άλλους, καίτοι περίπου τόσο περίπλοκη όσο μπορεί νάναι μια νοητή δομή. Ωστόσο διόλου δεν συνεπάγεται τη χρήση λέξεων. Γεγονότα όπως αυτό είναι κάποια απειλή για τα επιχειρήματα σας;

Chomsky: Ακριβώς το αντίθετο. Η προϋπόθεσή μου είναι ότι το μυαλό δεν είναι ένα ενιαίο σύστημα αλλά ένα πολύ διαφοροποιημένο σύστημα. Όπως το σώμα είναι ουσιαστικά ένα σύστημα ικανοτητήτων ή οργάνων, και η γλώσσα είναι απλώς ένα απ’ αυτά. Δεν είναι ανάγκη να πάμε στο επίπεδο ενός Στραβίνσκυ για να βρούμε παραδείγματα σκέψης χωρίς γλώσσα. Είμαι σίγουρος πως ο καθένας που αυτοαναλύεται γνωρίζει αμέσως ότι μεγάλο μέρος της σκέψης του δεν συνεπάγεται τη γλώσσα. Ή, ας πούμε, η σκέψη μιας γάτας: σαφώς δεν συνεπάγεται γλώσσα. Υπάρχουν σαφώς άλλοι τρόποι σκέψης, άλλες ικανότητες και η μουσική ικανότητα, είναι μια ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα. Υπάρχει εδώ μια περιοχή, όπως τα μαθηματικά και η φυσική, όπου υπήρξε ταχεία και πλούσια ανάπτυξη μ’ ένα τρόπο που ήταν νοητός στους άλλους, αν και όχι πάντοτε αμέσως. Ένα εκπληκτικό χαρακτηριστικό του 20ου αιώνα από την άποψη αυτή είναι ότι οι μουσικές του δημιουργίες φαίνεται πως συχνά δεν διαθέτουν την άμεση προσιτότητα εκείνων του παρελθόντος, Θάπρεπε κανείς να κάνει ένα πείραμα για να το αποδείξει, αλλά θάλεγα πως αν παίρναμε δύο παιδιά σημερινά —ας πούμε δύο ομάδες— και, τη μια ομάδα την βάζαμε μπροστά στους Μότσαρτ, Χάυντν και Μπετόβεν και την άλλη στους Σαίνμπεργκ, Βέμπερν και Μπέργκ, θα υπήρχε μια ουσιώδης διαφορά στην ικανότητά τους να αντιληφθούν και να χειριστούν μια τέτοια μουσική εμπειρία. Αν αυτό είναι ορθό, θ’ αντικατόπτριζε κάτι σχετικό με τις έμφυτες μουσικές ικανότητες. Τέτοιου είδους σημεία συζητούνται εδώ και κάμποσο καιρό. Ο Πώλ Χίντεμιτ —πριν περίπου εικοσιπέντε χρόνια, νομίζω— υποστήριξε ότι για την πραγματική μουσική η παραβίαση της τονικής αρχής θάταν κάτι σαν την παραβίαση της αρχής της βαρύτητας από ένα φυσικό αντικείμενο.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο «Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας», Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το «Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός», εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το «Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα» (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.