Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου



Magee:Μια παρατήρηση που έκανα στην εισαγωγή μου ήταν οτι έχετε δύο είδη διεθνούς φήμης, το ένα ως γλωσσολόγος, το άλλο ως πολιτικός ακτιβιστής. Εκ πρώτης όψεως οι δύο δραστηριότητες μπορεί να φαίνονται άσχετες, εμένα όμως μου φαίνεται ότι υπάρχει μια πραγματική και ενδιαφέρουσα σύνδεση μεταξύ τους. Επιτρέψτε μου να σας το θέσω μ’ αυτό τόν τρόπο. Στην ιστορική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής σκέψης, ο φιλελευθερισμός εμφανίστηκε σε στενή σχέση με την εμπειρικιστική φιλοσοφία και την επιστημονική μέθοδο. Και στα τρία το σύνθημα ήταν: «Μη δεχόσαστε πράγματα επειδή έτσι θέλει η κατεστημένη εξουσία: κοιτάτε τα γεγονότα, μετά κρίνετε μόνοι σας». Αυτό ήταν επαναστατικό στην πολιτική, στην επιστήμη και τη φιλοσοφία εξίσου. Λόγω αυτού, ο φιλελευθερισμός υπήρξε πάντοτε η κύρια αντι-εξουσιαστική ιδεολογία στη δυτική παράδοση. Αλλά ακριβώς όπως απορρίψατε τον εμπειρικισμό στη φιλοσοφία και την επιστήμη, έτσι απορρίψατε επίσης και τον φιλελευθερισμό στην πολιτική. Λέτε, στα γραπτά σας, πως οτιδήποτε κι αν ίσχυε στο παρελθόν, ο φιλελευθερισμός τώρα έγινε ο σύμμαχος της εξουσίας. Έτσι -αφού και οι δυο σας δραστηριότητες στηρίζονται σ’ ένα σημαντικό βαθμό πάνω στην απόρριψη της εμπειρικο-φιλελεύθερης προσέγγισης η οποία βρίσκεται, ακριβώς στο κέντρο της αγγλοσαξωνικής μας παράδοσης- υπάρχει μια υπόγεια πνευματική σύνδεση μεταξύ του έργου σας στη γλωσσολογία και, για να το τονίσουμε λοιπόν εντυπωσιακά, της αντίθεσής σας στον πόλεμο του Βιετνάμ.

Chomsky: Ναι, αυτό εγείρει ένα σύμφυρμα προβλημάτων. Αφ’ ενός, και ο Καρτέσιος επίσης θάχε πιθανώς δεχθεί το σύνθημα που παραθέσατε. Αλλά επιτρέψτε μου ν’ αρχίσω λέγοντας κάτι για τον φιλελευθερισμό, αυτήν την περίπλοκη έννοια. Νομίζω πως, σίγουρα, είναι σωστό, ότι ο φιλελευθερισμός αναπτύχθηκε στο διανοητικό περιβάλλον του εμπειρικισμού — η απόρριψη της εξουσίας, εμπιστεύεται την μαρτυρία των αισθήσεων, και ούτω καθ’ εξής. Ωστόσο, με τα χρόνια ο φιλελευθερισμός υπέστη μια πολύ περίπλοκη εξέλιξη ως κοινωνική φιλοσοφία. Υποθέσατε ότι επιστρέφουμε στους κλασικούς, ή τουλάχιστον αυτό που θεωρώ ως κλασικούς —ας πούμε, στο έργο του Χούμπολντ, που ενέπνευσε τον Μιλλ. Ο κόσμος τον οποίο μελετούσε ο Χούμπολντ —ως ένα βαθμό ένας φανταστικός κόσμος— ήτανε ένας μεταφεουδαλικός αλλά προκαπιταλιστικός κόσμος. Ήταν ένας κόσμος στον οποίον υπήρχε (τουλάχιστον στη θεωρία) όχι μεγάλος διαχωρισμός ανάμεσα στα άτομα ως προς το είδος της ισχύος που είχαν ή του πλούτου που διέθεταν αλλά μια τρομακτική ανισότητα μεταξύ των ατόμων αφ’ ενός και του Κράτους αφ’ ετέρου. Συνεπώς, το έργο του φιλελευθερισμού ήταν ν’ απασχολείται με τ’ ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία, την ισότητα μεταξύ των ατόμων, και ούτω καθ’ εξής, για να διαλυθεί η τρομερή ισχύς του Κράτους, η οποία ήταν απειλή των ατομικών ελευθεριών. Με την αντίληψη αυτή μπορεί ν’ αναπτύξει κανείς μια κλασική φιλελεύθερη θεωρία με την έννοια, ας πούμε, του Χούμπολντ. Λοιπόν, φυσικά αυτό είναι προκαπιταλισμός. Ο Χούμπολντ δεν σκεπτόταν σε μια εποχή στην οποία ένα σωματείο θεωρείται νομικό πρόσωπο, ή στην οποία οι τρομακτικές ανισότητες των πηγών και της παραγωγής διακρίνουν τα άτομα. Στο δικό μας είδος κοινωνίας, το να ακολουθήσουμε την άποψη του Χούμπολντ με την στενή έννοια σημαίνει να υιοθετήσουμε έναν επιφανειακό φιλελευθερισμό.

Ενώ η αντίθεση προς την κρατική ισχύ σε μια εποχή τέτοιας εκτροπής της ιδιωτικής ισχύος εξακολουθεί να συμφωνεί με τα συμπεράσματα του Χούμπολντ ο λόγος αυτής της συμφωνίας δεν είναι πια ο ίδιος.

Οδηγούμεθα σε μια σειρά διαφορετικών συμπερασμάτων, δηλαδή ότι πρέπει να διαλύσουμε τον αυταρχικό έλεγχο πάνω στην παραγωγή και τις πηγές πράγμα που οδηγεί σε μια τέτοια ανισότητα μεταξύ των ατόμων και έτσι περιορίζει δραστικά την ανθρώπινη ελευθερία. Θα μπορούσε κανείς να σύρει μια ευθεία γραμμή ανάμεσα στον κλασικό φιλελευθερισμό και σ’ ένα είδος φιλελεύθερου σοσιαλισμού — ο οποίος νομίζω μπορεί να θεωρηθεί ότι προσαρμόζει τη βασική λογική του κλασικού φιλελευθερισμού στην δική μας πολύ διαφορετική κοινωνική εποχή. Στη σύγχρονη περίοδο ο όρος «φιλελευθερισμός» έχει πάρει μια πολύ παράδοξη έννοια, αν σκεφθείτε την ιστορία του. Ο φιλελευθερισμός είναι τώρα ουσιαστικά η θεωρία του κρατικού καπιταλισμού, της κρατικής παρέμβασης σε μια καπιταλιστική οικονομία. Αυτό έχει ελάχιστη σχέση με τον κλασικό φιλελευθερισμό. Στην πραγματικότητα ο κλασικός φιλελευθερισμός είναι τώρα αυτό που ονομάζεται συντηρητισμός, υποθέτω. Η νέα όμως αυτή άποψη είναι πολύ αυταρχική. Είναι μια άποψη η οποία δέχεται αρκετά κέντρα εξουσίας και ελέγχου —το κράτος αφ’ ενός, συσσωρεύσεις ιδιωτικής ισχύος αφ’ ετέρου— όλα αλληλεπιδρώντας, ενώ τα άτομα είναι εύπλαστα γρανάζια του πολύ καταναγκαστικού αυτού μηχανισμού. Μπορεί να ονομάζεται δημοκρατικός, αλλά δεδομένης της πραγματικής κατανομής της ισχύος είναι πολύ μακρυά από το να είναι πραγματικά δημοκρατικός, και δεν μπορεί να είναι. Είχα πάντοτε την αίσθηση ότι για να επιτευχθούν τα κλασικά φιλελεύθερα ιδανικά —για τους λόγους που τα οδήγησαν να προταθούν— σε μια κοινωνία τόσο διαφορετική, πρέπει να κινηθούμε με μια πολύ διαφορετική κατεύθυνση. Είναι επιπόλαιο και λανθασμένο να δεχόμαστε συμπεράσματα τα οποία είχαν επιδιωχθεί για μια διαφορετική κοινωνία, και να μη μελετάμε τη λογική που οδήγησε σ’ αυτά τα συμπεράσματα. Τη λογική αυτή θεωρώ ως πολύ ουσιώδη —ίσως μ’ αυτή την έννοια είμαι φιλελεύθερος— νομίζω όμως ότι αυτό με οδηγεί να είμαι τώρα ένα είδος αναρχικού σοσιαλιστή.






Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο “Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας”, Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το “Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός”, εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το “Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα” (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: “Θεωρία της Γλώσσας”, εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...