Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου



Chomsky: Λοιπόν, o λόγος ήταν ότι η εικόνα που είχαν για τη φύση της γλώσσας, και για τον τρόπο απόκτησης της γλώσσας επικρατούσε σε πολύ μεγάλο βαθμό πάνω σ’ ένα αρκετά ευρύ φάσμα της σκέψης, συμπεριλαμβανομένων όχι απλώς μεγάλων ρευμάτων της ψυχολογίας, αλλά επίσης της φιλοσοφίας και γλωσσολογίας. Τον καιρό που ήμουν φοιτητής —ας πούμε πριν από εικοσιπέντε-τριάντα χρόνια— η κυρίαρχη αντίληψη για τη γλώσσα ήταν ότι πρόκειται ουσιαστικά για ένα σύστημα συνηθειών, ή ικανοτήτων, ή προδιαθέσεων για πράξη, και ότι αποκτάται μέσω εκτεταμένης εξάσκησης, της έκδηλης εξάσκησης: μέσω της επανάληψης, και ίσως μέσω της επαγωγικής πορείας ή της γενίκευσης, ή του συνειρμού. Η ιδέα ήταν ότι το σύστημα αυτό των συνηθειών αναπτύσσεται απλώς με την προσαύξηση —επαυξητικά— καθώς η εμπειρία υπόκειται στις διαδικασίες αυτές της γενίκευσης και της αναλογίας. Η εικόνα αυτή, η οποία στην πραγματικότητα είναι σαφώς, ένα αξίωμα, παρουσιάστηκε ως εάν να ήταν κατ’ ουσίαν μια a priori αλήθεια —η οποία σίγουρα δεν είναι: προφανώς, δεν είναι απαραίτητο να είναι η γλώσσα ένα σύστημα αυτού του είδους, ούτε να αποκτάται οπωσδήποτε κατ’ αυτό τον τρόπο.

Magee:Ένα πράγμα που τονίσατε, το οποίο μόλις επισημανθεί γίνεται προφανές, είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν διδάσκονται, μ’ οποιαδήποτε συστηματική έννοια, τη γλώσσα. Δηλαδή, οι περισσότεροι γονείς δεν δίνουν προγραμματισμένη καθοδήγηση οιουδήποτε είδους στα παιδιά τους. Όταν κανείς θυμηθεί πόσο αμόρφωτη είναι ακόμη η μεγάλη μάζα των ανθρώπων, στα περισσότερα μέρη του κόσμου, αυτό που λέτε κατ’ ουσίαν είναι αυταπόδεικτο. Παρ’ όλα αυτά, τα παιδιά μαθαίνουν τη γλώσσα.

Chomsky: Θάθελα να πάω και πέραν αυτού. Είναι γεγονός ότι η γλώσσα διδάσκεται μόνο με την πιο περιθωριακή έννοια, και ότι η διδασκαλία δεν είναι με κανένα τρόπο ουσιαστική για την απόκτηση της γλώσσας. Νομίζω όμως ότι θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε και να πούμε ότι η γλώσσα δεν μαθαίνεται καν —τουλάχιστον, αν με τη μάθηση εννοούμε μια οποιαδήποτε διαδικασία που έχει τα χαρακτηριστικά που συνείρονται με τη μάθηση, τα χαρακτηριστικά που μόλις ανέφερα. Αν θέλουμε μια εύλογη μεταφορά θα μπορούσαμε ίσως να μιλήσουμε για «ανάπτυξη»: η γλώσσα μου φαίνεται πως αναπτύσσεται στο νου, μάλλον με τον τρόπο που αναπτύσσονται τα γνωστά φυσικά συστήματα του σώματος. Αρχίζουμε την αμοιβαία νοητική σχέση μας με τον κόσμο με βάση μια ορισμένη γενετικά προσδιοριζόμενη κατάσταση και, μέσω των αντιδράσεων προς το περιβάλλον, με την εμπειρία, η κατάσταση αυτή αλλάζει ώσπου να φτάσει σε μια αρκετά σταθερή, ώριμη κατάσταση, στην οποία κατέχουμε ό,τι ονομάζουμε γνώση της γλώσσας. Η δομή του μυαλού, στην ώριμη αυτή κατάσταση (και στην πραγματικότητα, στις ενδιάμεσες καταστάσεις επίσης), ενσωματώνει ένα πολύπλοκο σύστημα νοητικών αναπαραστάσεων και αρχών υπολογισμού πάνω στις νοητικές αυτές αναπαραστάσεις. Η αλληλουχία αυτή των αλλαγών από την γενετικά προσδιοριζόμενη αρχική κατάσταση ως την τελική σταθερή κατάσταση μου φαίνεται από πολλές πλευρές ανάλογη προς την ανάπτυξη των οργάνων μας. Πράγματι, νομίζω ότι είναι απρόσφορο να θεωρήσουμε τον νου ως ένα σύστημα νοητικών οργάνων —ένα από αυτά είναι η ικανότητα της γλώσσας — το καθένα από τη βιολογική μας κληρονομιά. Τα όργανα αυτά αναπτύσσονται ως αποτέλεσμα της εναυσματικής επίδρασης της εμπειρίας, η οποία τα σχηματίζει και τα διαρθρώνει καθώς αναπτύσσονται στο άτομο κατά τις συναφείς περιόδους της ζωής του. Έτσι, όπως είπα, μου φαίνεται όχι μόνο λάθος να σκέπτομαι τη γλώσσα σαν να είναι κάτι που διδάσκεται, αλλά επίσης, τουλάχιστον παραπλανητικό, να την σκέπτομαι σαν να είναι κάτι που μαθαίνεται — τουλάχιστον αν «η μάθηση» εννοείται μ’ οποιοδήποτε συμβατικό τρόπο.

Magee:Αυτό που λέτε σημαίνει ότι είμαστε προ-προγραμματισμένοι να μάθουμε τη γλώσσα με τον ίδιο τρόπο που είμαστε προ-προγραμματισμένοι να αναπτυχθούν τα χέρια μας και τα πόδια μας, ή να φτάσουμε στην εφηβεία στα 12-13 μας χρόνια.

Chomsky: Ναι. Το φτάσιμο στην εφηβεία είναι ένα καλό παράδειγμα, αφού είναι μια περίπτωση βιολογικής ανάπτυξης, ωρίμανσης και δομικής αλλαγής καθαρά προ-προγραμματισμένη και που, ωστόσο, συμβαίνει αρκετά μετά τη γέννηση. Πράγματι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ακόμη και ο θάνατος είναι γενετικά προσδιορισμένος —είμαστε βιολογικά κα-τασκευασμένοι έτσι ώστε η διαδικασία της ζωής μας υποχρεούται, σε κάποιο σημείο μέσα σε μια αυστηρά περιορισμένη περίοδο, να σταματήσει. Μ’ άλλα λόγια, το γεγονός ότι μια ορισμένη ανάπτυξη συμβαίνει αρκετά μετά την αφετηρία της ανεξάρτητης ύπαρξης στον κόσμο ενός οργανισμού δεν μας λέει τίποτα για το κατά πόσον πρόκειται για γενετικά προσδιορισμένη ανάπτυξη ή όχι.






Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο «Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας», Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το «Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός», εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το «Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα» (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...