Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου



Magee:Έστω κι έτσι, αν μεγάλωνα σ’ ένα ερημονήσι θα συνέχιζαν τα χέρια μου και τα πόδια μου να μεγαλώνουν, θάφτανα στην εφηβεία, και στο τέλος θα πέθαινα, αλλά δεν θ’ ανέπτυσσα τη χρήση της γλώσσας. Έτσι εξακολουθεί προφανώς να υπάρχει κάποια βασική διαφορά μεταξύ αυτού και των πραγμάτων, με τα οποία το συγκρίνετε.

Chomsky: Δεν νομίζω ότι οι διαφορές είναι θεμελιώδεις. Στην περίπτωση οποιουδήποτε βιολογικού συστήματος, το περιβάλλον ρυθμίζει και προκαλεί την ανάπτυξή του. Αυτό είναι αληθές τόσο για την εμβρυολογική καθώς επίσης και για την μετεμβρυική ανάπτυξη. Εξειδίκευση των κυττάρων για τον σχηματισμό ορισμένων σωματικών οργάνων συμβαίνει με τρόπους που είναι γενικά προσδιορισμένοι, αλλά μόνο κάτω από κατάλληλη περιβαλλοντολογική υποκίνηση, η οποία σίγουρα θα επηρεάσει τη διαδρομή της ανάπτυξης. Η εισβολή της εφηβείας και —υποθέτω—, ο χαρακτήρας της, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από παράγοντες όπως ο βαθμός της διατροφής και από πολλά περισσότερα, χωρίς αμφιβολία. Υπάρχει ακόμη και μαρτυρία ότι η φυσιολογική ανάπτυξη της τρισδιάστατης όρασης στα θηλαστικά εξαρτάται από παράγοντες όπως η επαφή, μητέρας-νεογνού, μολονότι, το ζώο με καμιά έννοια «δεν διδάσκεται να βλέπει» μέσω μιας τέτοιας επαφής.

Πάρτε το οπτικό σύστημα των θηλαστικών, σαν κάτι ανάλογο, γύρω από το οποίο ελάχιστα έχουν μαθευθεί τα τελευταία είκοσι χρόνια. Οι γενικές ιδιότητες της διόφθαλμης όρασης, για παράδειγμα, είναι γενετικά προγραμματισμένες, αλλά ο ακριβής έλεγχος της συμβατότητας ερεθισμάτων απαιτεί οπτική εμπειρία. Είναι ένα είδος «μηχανικού προβλήματος• που λύεται μόνο μέσω της αμοιβαίας επίδρασης με το περιβάλλον. Αν το ένα μάτι μιας γατούλας είναι κλειστό ή δεν είναι σωστό και σύμφωνο με το πρότυπο ερεθίσματος για αρκετό χρονικό διάστημα, φαίνεται πως επέρχεται νευρικός εκφυλισμός και το πολύπλοκο σύστημα για την ανάλυση της οπτικής εμπειρίας δεν λειτουργεί˙ το μάτι αυτό δεν θα «γνωρίζει πώς να δει», και η ζημιά εμφανίζεται μόνιμη. Ορισμένα κύτταρα της οπτικής χώρας του ινιακού λοβού είναι εξειδικευμένα ν’ ανταποκρίνονται σε γραμμές ιδιαίτερου προσανατολισμού. Υπάρχει κάποια μαρτυρία ότι ο καταμερισμός των προσανατολιστικών ειδικών αναλυτών μπορεί να ορισθεί από τον καταμερισμό των οριζόντιων και κάθετων γραμμών στο πρώιμο οπτικό περιβάλλον.

Γενικά, φαίνεται πως είναι σωστό να πούμε ότι τα βιολογικά συστήματα στη γενική φύση τους είναι γενετικά προσδιορισμένα αλλά η εκτύλιξη του γενετικού προγράμματος, σε κάθε στάδιο, εξαρτάται κατά ένα μέρος από την αλληλεπίδραση μεταξύ του συστήματος και του (εσωτερικού ή εξωτερικού) του περιβάλλοντος. Όσο μπορώ να δω, η ανάπτυξη της γλωσσικής ικανότητας συμμερίζεται τις γενικές αυτές ιδιότητες. Αυτός είναι ο λόγος που εισηγήθηκα τον όρο «ανάπτυξη» ως ίσως μια λιγότερο παραπλανητική μεταφορά, απ’ όσο η «μάθηση» για να σκεφθούμε γύρω από την εξέλιξη της ικανότητας της γλώσσας από την αρχική της κατάσταση ως την ώριμη κατάσταση στην οποία αντιπροσωπεύεται, η γνώση μιας γλώσσας. Οι γενικές ιδιότητες της ώριμης κατάστασης είναι, πιστεύω, καθορισμένες με αρκετή λεπτομέρεια. Χωρίς το σωστό ερέθισμα στην κατάλληλη περίοδο ανάπτυξης, η γλωσσική ικανότητα μπορεί να καταστεί ανίκανη να λειτουργήσει, ίσως λόγο νευρικού εκφυλισμού, ίσως λόγω ανεπάρκειας της περιβαντολογικά υποκινούμενης αλλά γενετικά προσδιοριζόμενης νευρικής εξέλιξης. Ποια είναι αυτή η «κατάλληλη περίοδος» παραμένει ασαφές. Αναφέρεται κάποια μαρτυρία (αδημοσίευτη ακόμη) ότι το γλωσσικό ερέθισμα στην πρώιμη παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει τη σωστή ανάπτυξη της ικανότητας της γλώσσας, και έχει ευρέως συζητηθεί η ύπαρξη μιας «κρίσιμης περιόδου» για την ανάπτυξη της γλώσσας, μολονότι με τις περιορισμένες πειραματικές δυνατότητες η μαρτυρία παραμένει αμφίβολη. Κάτω από το κατάλληλο ερέθισμα το σωστό στάδιο της ζωής, η γενετικά προγραμματισμένη γλωσσική ικανότητα θα ωριμάσει σε πλήρη γλωσσική ικανότητα. Τα περιορισμένα δεδομένα της εμπειρίας επαρκούν για να θέσουν σε λειτουργία διαδικασίες που οδηγούν στην κατασκευή ενός συστήματος κανόνων και αρχών που ορίζουν μια πλήρη ανθρώπινη γλώσσα, ένα σύστημα που τελικά μας επιτρέπει, κατά τη φράση του Humboldt, να κάνουμε άπειρη χρήση πεπερασμένων μέσων. Στην κανονική μας ζωή μας καταπλήσσει, φυσικά, αυτό που μας φαίνεται σαν μια μεγάλη ποικιλία γλωσσών του κόσμου — τις κοινές αρχές τους τις θεωρούμε αυτονόητες. Υποπτεύομαι ότι ένας τρίτος παρατηρητής με «υψηλότερη νοημοσύνη», όχι ειδικά σχεδιασμένη ν’ αναπτυχθεί απ’ την ανθρώπινη γλώσσα, και παρατηρώντας μας όπως εμείς παρατηρούμε τις γάτες, θα μπορούσε νάναι πολύ περισσότερο εντυπωσιασμένος από τις εκπληκτικές ομοιότητες μεταξύ των γλωσσών.






Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο “Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας”, Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το “Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός”, εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το “Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα” (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: “Θεωρία της Γλώσσας”, εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...