Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου



Magee:Εκείνο που βγαίνει από την θεωρία σας είναι ότι αν ξεκινήσουμε -όπως εσείς στην επαγγελματική σας ζωή- να ερευνήσουμε τη γλωσσική ικανότητα των ανθρώπων, τότε ερευνούμε ένα βιοφυσικό σύστημα, κάτι που πράγματι υπάρχει και το περιεχόμενό του θάναι ύλη, ανθρώπινοι ιστοί, όπως θα συνέβαινε στην περίπτωση που θα ερευνούσαμε την ανθρώπινη όραση, ή την πέψη, ή την κυκλοφορία του αίματος.

Chomsky: Νομίζω ότι αυτό είναι αληθές κατ’ αρχήν. Στη μελέτη, όμως, της νευρικής βάσης των ανωτέρων γνωστικών διαδικασιών δεν φθάσαμε ακόμη σ’ ένα στάδιο όπου θα είναι δυνατόν να χαρακτηρίσουμε ενδελεχώς της περιλαμβανόμενες φυσικές δομές. Αντιστοίχως, η πραγματική μελέτη του γλωσσικού οργάνου παραμένει σ’ ένα αφηρημένο επίπεδο. Μπορούμε να προσπαθήσουμε να ερευνήσουμε τη δομική οργάνωση της ικανότητας της γλώσσας και τις αρχές με τις οποίες λειτουργεί, ελάχιστα όμως μπορούμε να πούμε για τους τρόπους με τους οποίους οι δομές αυτές και οι αρχές μετέχουν στη φυσιολογία του εγκεφάλου. Ωστόσο, πάλι αντιστοίχως, μπορεί κανείς να μελετήσει το οπτικό σύστημα, όπως έγινε για μακρά περίοδο, μη γνωρίζοντας τίποτα για το πώς οι δομές και οι αρχές που οδηγούμεθα να του αποδώσουμε —ας πούμε οι αναλυτικοί μηχανισμοί που οδηγούμεθα να του αποδώσουμε— μετέχουν στη φυσιολογία των νευρικών δομών. Νομίζω ότι είναι αρκετά σωστό να σκεφτούμε τη σύγχρονη μελέτη της γλώσσας ωσάν να είναι κάτι ανάλογο με τη μελέτη της όρασης σε μια περίοδο όπου παρέμεινε αδύνατο, λόγω των περιορισμών της κατανόησής μας και της τεχνικής, να ορίσουμε τα πραγματικά φυσικά στοιχεία που μετέχουν στα οπτικά συστήματα. Η όραση μπορούσε τότε να μελετηθεί μόνο σε μια αφηρημένη μορφή.

Magee:Φαίνεται πως εδώ υπάρχει μια ειδική δυσκολία. Παραδεχόμαστε το γεγονός ότι με την αυτοπαρατήρηση δεν μπορώ, όσο σκληρά και να προσπαθήσω, να παρατηρήσω τις λειτουργίες του συκωτιού μου -δεν μπορώ να το συλλάβω κατά την ενέργεια της εκκρίσεως της χολής. Το ίδιο συμβαίνει με όλες σχεδόν τις άλλες μου εσωτερικές διαδικασίες. Έτσι, ως εδώ, δεν έχω καμιά δυσκολία να παραδεχθώ ότι δεν μπορώ με την ενδοσκόπηση να παρατηρήσω τη λειτουργία του γλωσσικού μου οργάνου. Στην περίπτωση όμως των λειτουργιών, ας πούμε, του συκωτιού, θα μπορούσα, αν ήμουν ερευνητής, να παρατηρήσω τη λειτουργία του στους άλλους ανθρώπους. Θα μπορούσα να πειραματισθώ με τα διάφορα προς επεξεργασίαν δεδομένα και να δω τις διαφορές που υπήρχαν στα εξαγόμενα. Θα μπορούσα να κόψω κομματάκια συκωτιού από ζωντανούς και ολόκληρο το συκώτι από νεκρούς. Δεν υπάρχει όμως γνωστός τρόπος να γίνουν αντίστοιχα πράγματα με τις γλωσσικές ικανότητες των άλλων ανθρώπων. Αν έκανα έρευνα στο συκώτι θα μπορούσα να κάνω όλων των ειδών τα πειράματα πάνω σε ζώα, αλλά δεν μπορώ να το κάνω αν ερευνώ την γλωσσική ικανότητα -σύμφωνα με σας, τα ζώα δεν έχουν γλωσσικές ικανότητες. Έτσι στην περίπτωση της γλωσσικής ικανότητας μας αποκλείονται οι κανονικές μέθοδοι έρευνας.

Chomsky: Για ηθικούς λόγους δεν διεξάγουμε πιεστικά πειράματα με ανθρώπους, και τούτο, οπωσδήποτε, διαγράφει ορισμένους κανονικούς τρόπους έρευνας. Και υπάρχουν ορισμένοι τέτοιοι τρόποι έρευνας που τους γνωρίζουμε όλοι. Για παράδειγμα, υποθέσατε πως θεωρώ δεδομένο ότι η γλώσσα εχει κάποια γενική ιδιότητα, και ότι κάθε ανθρώπινη γλώσσα πρέπει νάχει την ιδιότητα αυτή λόγω βιολογικής αναγκαιότητας. Αν είχαμε να κάνουμε μ’ ένα ανυπεράσπιστο οργανισμό που μας επιτρέπονταν να μελετήσουμε με τον τρόπο που μελετάμε μαϊμούδες ή γάτες, αυτό το οποίο θα κάναμε είναι να χρησιμοποιήσουμε την μέθοδο της συνεπακόλουθης ποικιλίας: θα μπορούσαμε να σχεδιάσουμε ένα τεχνητό περιβάλλον, ένα στο οποίο η αρχή αυτή παραβιάζεται και να δούμε κατά πόσον το σύστημα αναπτύσσεται μ’ ένα κανονικό τρόπο κάτω απ’ αυτές τις διαφορετικές συνθήκες. Λοιπόν, αυτό δεν μπορούμε να το κάνουμε με τους ανθρώπους — δεν μπορούμε να σχεδιάσουμε τεχνητό, επινοημένο περιβάλλον και να δούμε τι συμβαίνει σ’ ένα βρέφος μέσα σ’ αυτό (ακριβώς όπως, για το θέμα αυτό, δεν διεξάγουμε πειράματα εκτομής με τους ανθρώπους). Είναι ουσιώδες να κατανοήσουμε ότι ο περιορισμός αυτός δεν εγείρει κανένα φιλοσοφικό θέμα. Συνεπάγεται μόνο την υποχρέωση να είμαστε περισσότερο έξυπνοι στο είδος της δουλειάς που κάνουμε, διότι αρκετοί τρόποι έρευνας απλώς αποκλείονται — αφού δεν υπάρχει όσο ξέρουμε, τίποτα ανάλογο με την ικανότητα της ανθρώπινης γλώσσας στους άλλους οργανισμούς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να μελετήσουμε το πρόβλημα. Πρέπει να το μελετήσουμε περισσότερο έμμεσα. Συχνά δεν μπορούμε να κινηθούμε άμεσα σέ πειράματα που θα μας έδιναν σαφείς και ακριβείς απαντήσεις στα ερωτήματα που εγείρουμε. Αλλά, ας υποθέσουμε ότι σκεπτόμαστε το πρότυπο που προτείνω, το πρότυπο ενός οργάνου που αρχίζει με μια γενετικά προσδιορισμένη αρχική κατάσταση και κατόπιν αναπτύσσεται σε μια ώριμη κατάσταση (μια κατάσταση γνώσης στην περίπτωση αυτή). Είναι προφανές ότι η ώριμη κατάσταση γνώσης θα ορίζεται από δύο παράγοντες: ένα, την αρχική γενετική κληρονομιά, και δύο η εμπειρία με την οποία έρχεται σ’ επαφή. Όσον αφορά στην τελική κατάσταση της γλωσσικής γνώσης, σ’ αυτό δηλαδή που ονομάζεται γραμματική της γλώσσας —το σύστημα κανόνων και αρχών που ορίζουν τι είναι πρόταση, και τι σημαίνει, και πως θα ηχεί, και ούτω καθ’ εξής— μπορούμε πράγματι να έχουμε μια τρομακτική ποσότητα τεκμηρίων. Πράγματι, κάθε έναρθρος ήχος που παράγεται είναι ένα πείραμα. Κάθε αντίδραση ενός προσώπου σ’ έναν έναρθρο ήχο είναι ένα πείραμα.






Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο “Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας”, Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το “Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός”, εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το “Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα” (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: “Θεωρία της Γλώσσας”, εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...