Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου


Δεν υπάρχει έλλειψη πληροφοριών που ν’ αφορά στην ώριμη κατάσταση γνώσης. Αν λοιπόν είμαστε ικανοί να ξεχωρίσουμε στην ώριμη αυτή κατάσταση γνώσης αρχές και ιδιότητες οι οποίες δεν είναι κατά κανένα τρόπο παρούσες στην εμπειρία με την οποία έρχεται σ’ επαφή, είναι ευλογοφανές ότι θα τις προτείνουμε ως ιδιότητες που μπορούν ν’ αποδωθούν στην αρχική κατάσταση. Πράγματι, είναι απόλυτα λογικό ν’ αποδωθούν στην αρχική κατάσταση τέτοιες αρχές ή δομές ή τρόποι ερμηνείας της εμπειρίας σαν αξιώματα (που εμείς θέτουμε) για να γίνει δυνατή η μετάβαση στην ώριμη κατάσταση της γνώσης. Σαν μια πρώτη προσέγγιση, τουλάχιστον, μπορούμε να σκεφτούμε την αρχική κατάσταση του μυαλού σαν μια συνάρτηση που παράγει τη γραμματική της γλώσσας ως «εξιόν» και που λαμβάνει τα δεδομένα στοιχεία της εμπειρίας ως «εισιόντα» κατά τον τρόπο που η συνάρτηση της τετραγωγικής ρίζας (ή ακριβέστερα, ένα ειδικό χαρακτηριστικό αυτής της συνάρτησης) παράγει τον αριθμό τρία ως «εξιόν» έχοντας ως «εισιόν» το εννέα, και ούτω καθ’ εξής.

Magee:Όπως κάποτε είπατε, οποιοδήποτε χαρακτηριστικό ενός εξιόντος που δεν είναι ευδιάκριτο στα εισιόντα θα πρέπει να μπορεί ν’ αποδίδεται με διάμεσο τέχνασμα.

Chomsky: Εκτός κι αν είναι ενέργεια θεού. Έχοντας δε κάνει μια τέτοια υπόθεση μπορούμε αμέσως να τη δοκιμάσουμε. Μπορούμε να τη δοκιμάσουμε κοιτάζοντας διάφορα συστήματα. Για παράδειγμα, υποθέσατε ότι μελετώ κάποιο δευτερεύον μέρος του συστήματος κανόνων της αγγλικής γλώσσας, και βρίσκω μιαν αφηρημένη αρχή τέτοια που αν τη δεχθώ μπορώ να εξηγήσω πολλά φαινόμενα που εμπίπτουν στο μέρος αυτό της αγγλικής γλώσσας. Λοιπόν, μπορώ αμέσως να ρωτήσω κατά πόσον η προκείμενη αρχή ισχύει γι’ άλλα δευτερεύοντα συστήματα των αγγλικών ή, πηγαίνοντας μακρύτερα στο πεδίο, μπορώ να ρωτήσω κατά πόσον η ίδια αρχή ισχύει γι’ άλλες γλώσσες. Αφού η γενετική κληρονομιά είναι κοινή, αν μια αρχή ισχύει για τα αγγλικά πρέπει να ισχύει για κάθε γλώσσα λόγω της βιολογικής αναγκαιότητας. Μ’ αυτό τον έμμεσο τρόπο μπορούμε ν’ αναπτύξουμε αξιόλογες μαρτυρίες που αφορούν στη γενετική κληρονομιά, τις βιολογικά αναγκαίες ιδιότητες που διέπουν το σχήμα αυτού του συστήματος.

Αφήστε με να το επεξεργασθώ λίγο. Υποθέσατε και πάλι ότι ανακαλύπτω μιαν αρχή, ονομάστε την «αρχή p», τέτοια που αν αποδεχθώ ότι p κατέχει κάποιο μέρος των αγγλικών, τότε μπορώ να εξηγήσω πολλά φαινόμενα του μέρους αυτού των αγγλικών, και το κάνω αυτό μ’ έναν ενδιαφέροντα και διαφωτιστικό τρόπο. Κατόπιν προτείνω, ως μια εμπειρική υπόθεση, ότι η αρχή p κατέχει αυτό το μέρος των αγγλικών. Το επόμενο ερώτημα που τίθεται είναι: πως ένας ομιλητής της αγγλικής φτάνει ν’ αναπτύξει την p ως μέρος του συστήματος γραμματικής του, πως φτάνει η αρχή αυτή να γίνει ένα μέρος της ώριμης κατάστασης της γλωσσικής του ικανότητας; Μια δυνατότητα είναι ότι η αρχή p είναι απλώς μέρος της δομής της γλωσσικής ικανότητας ως τοιαύτης, σε μεγάλο βαθμό όπως η διοφθαλμική όραση είναι ιδιότητα του ανθρώπινου οπτικού συστήματος. Μια άλλη δυνατότητα είναι ότι η αρχή p προκύπτει από την αμοιβαία επίδραση εμπειρίας και άλλων αρχών που είναι, τελικά, μέρος της βιολογικής μας κληρονομιάς. Ακολουθώντας την πρώτη εναλλακτική λύση, ρωτάμε κατά πόσον η αρχή p κατέχει κι άλλα μέρη των αγγλικών, και ευρύτερα, κατά πόσο κατέχει κι άλλες γλώσσες. Αν, στην πραγματικότητα, η αρχή p είναι απλώς μέρος της δομής της γλωσσικής ικανότητας τότε —αν δεχθούμε, όπως είναι φυσικό, μια κοινή βιολογική κληρονομιά, έστω με μια πρώτη προσέγγιση— η έρευνα των άλλων γλωσσών δεν μπορεί να οδηγήσει στην ανακάλυψη συστημάτων κανόνων ασυμβίβαστων με την p (μολονότι μπορεί να βρούμε ότι η p δεν εξηγείται σε μερικές γλώσσες). Αν βρούμε ότι η p παρατηρείται γενικώς, ή τουλάχιστον δεν παραβιάζεται, μπορούμε λογικά να προβάλλουμε την υπόθεση ότι η αρχή p είναι πράγματι μέρος της βιολογικής μας κληρονομιάς ως μια ιδιότης της γλωσσικής ικανότητας (πιθανόν, θα μπορούσε ν’ αντικατοπτρίζει μερικές ακόμη γενικότερες ιδιότητες του μυαλού). Αν βρούμε ένα τεκμήριο που συγκρούεται με την υποτιθέμενη αρχή p σε μερικές γλώσσες, ή σε κάποιο άλλο μέρος των αγγλικών, τότε είτε εγκαταλείπουμε την υπόθεση ότι ισχύει για τ’ αγγλικά (ή μέρος των αγγλικών), είτε προχωρούμε, όπως ήδη εισηγηθήκαμε, να ορίσουμε κάποια ακόμη περισσότερο, αφηρημένη αρχή q τέτοια που η αμοιβαία επίδραση ενός συστήματος με την αρχή q και τα δεδομένα στοιχεία των αγγλικών θα οδηγούν σε μια γλώσσα (ή σε μέρος μιας γλώσσας) με την αρχή p. Αν μπορέσουμε να βρούμε μια τέτοια q, τότε ρωτάμε, με τον ίδιο τρόπο, κατά πόσον είναι ένα «γλωσσικό καθολικό», ένα συστατικό της γενετικά προσδιορισμένης γλωσσικής ικανότητας. Και ούτω καθ’ εξής. Η γενική λογική της διερεύνησης είναι αρκετά σαφής, και σε πολλές ενδιαφέρουσες περιπτώσεις κατέστη δυνατόν να ακολουθηθεί με κάποια επιτυχία, πιστεύω.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο «Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας», Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το «Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός», εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το «Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα» (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.