Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου



Magee:Δεδομένου ότι ο κύριος σκοπός της συζήτησής μας είναι να εισχωρήσω στις επιπτώσεις που έχει το έργο σας στη φιλοσοφία, δεν θέλω να ερευνήσουμε την τεχνική φύση της εργασίας σας διότι γρήγορα καθίσταται περίπλοκη. Παρ’ όλα αυτά θα μπορούσατε να μου δώσετε ένα παράδειγμα κάποιας από τις τεχνικές έρευνας που χρησιμοποιείτε.

Chomsky: Νομίζω ότι ο ευκολότερος τρόπος είναι να δίνεις παραδείγματα. Επιτρέψτε μου να μείνω σε σχετικώς απλά. Ας πάρουμε, λοιπόν τη διαδικασία σχηματισμού της ερώτησης στ’ αγγλικά. Πρόχειρα μιλώντας, όταν μια πρόταση έχει ένα όνομα, μπορείτε να ρωτήσετε για το όνομα αυτό. Αν πω: «I saw John» (είδα τον Τζων) έχουμε την αντίστοιχη ερώτηση «Who did I see?» (Ποιον είδα;) Παρόμοια, στην απόφανση «He thinks that he saw John» (Νομίζει πως είδε το Τζων) ανταποκρίνεται η ερώτηση «Who does he think that he saw?» (Ποιον νομίζει ότι είδε) κ.ο. κ. Έτσι, ένας ευλογοφανής κανόνας των αγγλικών θάταν, ας πούμε σε μια πρώτη προσέγγιση: «Για τον σχηματισμό της ερώτησης παίρνουμε τη θέση στην οποία μπορεί να εμφανισθεί ένα όνομα, τοποθετούμε στη θέση αυτή μια λέξη όπως «Ποιος» ή «Ποιον» ή «Τι», και τη μετακινούμε στην αρχή της πρότασης (και κάνουμε μερικά άλλα μικρά πράγματα). Λοιπόν, όταν προσπαθήσουμε να εφαρμόσουμε αυτόν τον κανόνα, γρήγορα βλέπουμε ότι μολονότι λειτουργεί πάνω σε σημαντική έκταση, αποτυγχάνει σε μερικές ενδιαφέρουσες περιπτώσεις. Υποθέστε, για παράδειγμα, ότι λέω: «He wonders who saw John» (απορεί ποιος είδε τον Τζων) και προσπαθώ να ρωτήσω τον «Τζων». Η πρόταση που προκύπτει κατά τον νόμο που πρότεινα θα ήταν: «Who does he wonder who saw?» (Ποιον απορεί ο οποίος είδε;). Ας είναι, γνωρίζουμε αμέσως ότι αυτό δεν είναι πρόταση. Μπορείτε να πείτε ότι δεν είναι πρόταση διότι δεν καταφέρνει νάχει νόημα, αλλ’ αυτό, φαίνεται εντελώς λάθος. Στην πραγματικότητα ή ψευδο-πρόταση έχει τέλειο νόημα. Αν ήταν πρόταση θα ξέραμε ακριβώς τι σήμαινε. «Who is such that he wonders who saw him?» (Ποιος είναι αυτός που απορεί ποιος τον είδε;): αυτό είναι που θα σήμαινε —αλλά δεν το λέμε. Απλώς δεν είναι μια από τις φράσεις που επιτρέπονται στ’ αγγλικά. Έτσι πρέπει να υπάρχει κάποια αρχή, ένα τμήμα της αγγλικής γραμματικής, που μας εμποδίζει να το πούμε. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά απίθανο ότι οποιαδήποτε τέτοια αρχή διδάχτηκε ποτέ σέ κανένα.

Magee:Σίγουρα δεν διδάχθηκε σε μένα!

Chomsky: Όχι. Στην πραγματικότητα κανείς δεν γνώριζε την αρχή μέχρι πρόσφατα, και κάθε άλλο παρά σίγουροι είμαστε ότι την ξέρουμε ακόμη και σήμερα. Πράγματι, μέχρι πρόσφατα δεν είχε καν σαφώς αναγνωρισθεί ότι θα πρέπει να υπάρχει μια τέτοια αρχή. Αν μπορέσουμε ν’ ανακαλύψουμε ποια είναι αυτή η αρχή, ή να διατυπώσουμε μια ευλογοφανή υπόθεση ως προς το τι είναι, είναι λογικό να το αποδώσουμε στη γενετική κληρονομιά. Όταν κοιτάξουμε λίγο μακρύτερα βρίσκουμε αρκετές περιπτώσεις σαν αυτήν. Για παράδειγμα, πάρτε την πρόταση: «He told the class that the book was difficult» (Είπε στην τάξη ότι το βιβλίο ήταν δύσκολο). Υποθέσατε ότι εγώ τώρα θέτω σε ερώτηση «την τάξη». Μπορώ να πω: «What class did he tell that the book was difficult?» (Σε ποια τάξη είπε πως το βιβλίο ήταν δύσκολο;) Αυτή είναι μια απόλυτα καλή πρόταση. Αλλά ας υποθέσουμε ότι παίρνω την ίδια πρόταση και την βάζω σε μια πολυπλοκότερη δομή, κάτι όπως: «I asked him to tell the class that the book was difficult» (Του ζήτησα να πει στην τάξη, ότι το βιβλίο ήταν δύσκολο). Υποθέσατε πάλι ότι θέτω σε ερώτηση την «τάξη») θα έχω «What class did I ask him to tell that the book was difficult?» (Σε ποιά τάξη του ζήτησα να πει ότι το βιβλίο ήταν δύσκολο;).

Πάλι είναι μια τέλεια πρόταση μολονότι τώρα περισσότερο πολύπλοκη.

Αλλά υποθέσατε ότι παίρνω ουσιαστικά την ίδια αυτή πρόταση και την βάζω σε μια διαφορετική δομή —ας πούμε σ’ αυτή: «The book is more difficult than he told the class that it was» (Το βιβλίο είναι δυσκολότερο απ’ ότι είπε αυτός στην τάξη ότι ήταν). Τώρα θέτω σε ερώτηση την «τάξη», και έχω: «What class is the book more difficult than he told that it was?» (Σε ποιά τάξη είναι το βιβλίο δυσκολότερο απ’ ότι είπε αυτός ότι ήταν;) Αυτό δεν είναι πια πρόταση. Έτσι υπάρχει κάτι γύρω απ’ αυτή ειδικά την τοποθέτηση που μας εμποδίζει να θέσουμε σε ερώτηση την «τάξη». Παρόμοια, βρίσκουμε ότι σε μερικές περιπτώσεις είναι δυνατή η ερώτηση και σ’ άλλες περιπτώσεις —οι οποίες επιφανειακά δείχνουν ότι είναι ανάλογες— είναι αδύνατον να ερωτήσουμε.






Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο “Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας”, Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το “Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός”, εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το “Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα” (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: “Θεωρία της Γλώσσας”, εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...