Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου



Magee:Δεν θα μπορούσε οι απιθανότητες αυτές νάναι ιδιομορφία της αγγλικής γλώσσας;

Chomsky: Λοιπόν, θα μπορούσε. Αλλά τότε θάπρεπε να φθάσουμε στο συμπέρασμα ότι ειδικώς οι ομιλούντες αγγλικά μαθαίνουν (ή διδάσκονται) αυτά τα στοιχεία από την εμπειρία, πράγμα που φαίνεται πολύ απίθανο σε περιπτώσεις όπως αυτές. Ο τρόπος με τον οποίο ο οποιοσδήποτε επιστήμονας θα προχωρούσε στην περίπτωση αυτή είναι ο ακόλουθος. Ας πάρουμε τις περιπτώσεις που είναι πιθανές και τις περιπτώσεις που είναι απίθανες, και να δούμε αν μπορούμε να επινοήσουμε μια αρχή που θα εξηγήσει τη διαφορά —η οποία, μ’ άλλες λέξεις, θα μπορέσει να ταξινομήσει σωστά τις περιπτώσεις αυτές. Η αρχή αυτή θα δείξει γιατί οι ειδικές περιπτώσεις συγκρούονται με τον τρόπο που συγκρούονται. Νομίζω πως υπάρχουν μερικές εύλογες, θεωρίες γύρω απ’ αυτό, εύλογες εισηγήσεις γύρω από τις γενικές ιδιότητες συστημάτων κανόνων απ’ τις οποίες προκύπτει ότι οι περιπτώσεις θα συγκρούονται με τον τρόπο που συγκρούονται. Προτείνοντας μιαν αρχή, ζητάμε κατόπιν μια παραλλαγή της ερώτησης που ήδη θέσατε: «Ισχύει η αρχή αυτή για άλλα υπο-συστήματα των αγγλικών;» —διότι αν είναι μια γενική αρχή πρέπει να ισχύει γενικά. Αν η απάντηση είναι θετική, τότε ρωτάμε: «Ισχύει για τα γερμανικά; Ισχύει για τα ιαπωνικά; Ισχύει για κάποια γλώσσα των αυστραλών ιθαγενών;» Και ούτω καθ’ εξής. Γίνεται έτσι, μια πολύ δύσκολη ερώτηση διότι σύμφωνα με τη φύση της εργασίας αυτής μπορείς να θέσεις ερωτήσεις τέτοιου είδους μόνον όταν έχεις διεξάγει μια αρκετά βαθειά έρευνα στην υπό συζήτηση γλώσσα. Το είδος των σημειώσεων που ένας ανθρωπολόγος ή ένας γλωσσοανθρωπολόγος θα μπορούσε να συλλέξει από μερικούς μήνες έρευνας πεδίου σπανίως βοηθάει για το σκοπό αυτό. Αλλά ξέρουμε πως να προχωρήσουμε. Μέσω μιας βαθύτερης έρευνας σε μια ποικιλία γλωσσών μπορεί κανείς να προσπαθήσει να εξετάσει και ν’ αναιρέσει, και να διυλίση και να τροποποιήσει τις αρχές που προκύπτουν από τη μελέτη των συγκεκριμένων γλωσσών. Αυτός είναι ένας απόλυτα εφικτός τρόπος έρευνας.

Αν είμαστε Αρειανοί που μελετούσαμε τους ανθρώπους, και συμπεριφερόμαστε στους ανθρώπους με τον τρόπο που οι άνθρωποι συμπεριφέρονται στις μαϊμούδες, θα είχαμε ένα πολύ αμεσότερο τρόπο μελέτης. Έχοντας προτείνει κάποια αρχή του είδους που εισηγήθηκα, θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε, να πάρουμε τα βρέφη του πληθυσμού μιας χώρας και να παρουσιάσουμε σ’ αυτά μια γλώσσα όπως τ’ αγγλικά, εκτός από ο,τιδήποτε θα παραβίαζε την αρχή μας. Και κατόπιν θα παρατηρούσαμε τι συμβαίνει. Η πρόβλεψη θάταν: «Δεν πρόκειται να μπορέσουν να την μάθουν», ή: «Δεν πρόκειται να την μάθουν με την ίδια ευκολία που μαθαίνουν τ’ αγγλικά — το διανοητικό τους όργανο δεν θ’ αναπτυχθεί με τον φυσιολογικό τρόπο. Θα πρέπει άλλα τμήματα του μυαλού ν’ ασχοληθούν με αυτό το φαινόμενο που παραβιάζει τις αρχές της γλώσσας τους.» Και αν ανακαλύπταμε ότι αυτό είναι αληθές σ’ ένα κατασκευασμένο περιβάλλον, τότε θα είχαμε μια άμεση δοκιμασία της ορθότητας της υπόθεσης. Λοιπόν, όπως είπα, αφού δεν μπορούμε να διεξάγουμε πιεστικά πειράματα, θα πρέπει να περιορισθούμε σε κανονικά πειράματα με τα συστήματα που πράγματι υπάρχουν. Το σημείο όμως που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι, αυτά πράγματι μας προμηθεύουν μια αρκετά αξιόλογη μαρτυρία.

Magee:Μ’ άλλα λόγια, μολονότι δεν μπορείτε να τ’ αποδείξετε, είσαστε αρκετά σίγουρος ότι οι ίδιες απιθανότητες συμβαίνουν σε κάθε γνωστή γλώσσα -είναι τα ίδια πράγματα που δεν μπορούν να λεχθούν σε καμιά γλώσσα.

Chomsky: Λοιπόν, θάταν πολύ πρόωρο εκ μέρους μου να το πω αυτό, διότι πολύ λίγες γλώσσες έχουν μελετηθεί στον απαραίτητο βαθμό βάθους που χρειάζεται για να μας προμηθεύσουν την σχετική μαρτυρία. Πράγματι, μέχρι πριν λίγα χρόνια, η απασχόληση με τ’ αγγλικά δεν απέδωσε μια μαρτυρία που να κομίζει το απλό παράδειγμα το οποίο έδωσα πριν ένα λεπτό, δηλαδή τον κανόνα του σχηματισμού ερώτησης. Το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι ότι ένας πολύς μικρός αριθμός περιπτώσεων έχουν μελετηθεί σε κάποιο βαθμό — λοιπόν, επιτρέψτε μου να το τοποθετήσω ως εξής: υπάρχουν μερικές λογικές υποθέσεις που φαίνεται να στέκονται αρκετά καλά, και να προσφέρουν μερικές ακαταμάχητες εξηγήσεις, νομίζω. Υπάρχουν, είναι αλήθεια, προβλήματα σε μερικές, μεταξύ των ελαχίστων περιπτώσεων που έχουν μελετηθεί σε κάποιο βάθος. Αυτό όμως θάπρεπε να το περιμένουμε σε μια ουσιαστικά νεαρή επιστήμη, —ή ακόμη, γι’ αυτό το θέμα και σε ώριμες επιστήμες.






Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο “Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας”, Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το “Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός”, εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το “Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα” (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: “Θεωρία της Γλώσσας”, εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...