Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 - 10 Απριλίου 2013 05:53 πμ

Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ


ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 81, Ιούλιος – Αύγουστος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά

Από την Εισήγηση στο Συμπόσιο με τίτλο «Entretiens sur le temps». To Συμπόσιο έλαβε χώρα στο Centre Curturel International Cerisy la Salle από τις 14 ως τις 23 Ιουλίου 1964 υπό την διεύθυνση της Jeanne Hersch και του René Poirier.

Χωρίς να προκαθορίζω καθόλου τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας [του συμποσίου] και τα πορίσματα όπου θα μπορούσε κανείς να καταλήξει, θα ήθελα να προσπαθήσω να ορίσω αυτό που θ’ αποκαλέσω συνηθισμένη ή ακόμα και καθημερινή χρησιμοποιούμενη παράσταση του χρόνου. Αυτή η παράσταση πάνω στην οποία ζούμε όλοι μας μέσα στην καθημερινή μας ύπαρξη, περιλαμβάνεται σ’ εκφράσεις που δεν προκάλεσαν καθόλου την προσοχή των επαγγελματιών φιλοσόφων, έως τουλάχιστον την εμφάνιση της φαινομενολογίας.

Παραδείγματος χάριν, τι ακριβώς εννοώ όταν λέω ότι χάνω τον χρόνο μου ή ότι θα ήθελα να κερδίσω χρόνο; Οι λέξεις «ο χρόνος μου» παρουσιάζουν εξάλλου μια διφορούμενη όψη που δεν πρέπει να παραβλέψουμε. Ας είμαστε λοιπόν όσο το δυνατόν περισσότερο ακριβείς.

«Έχω διαθέσιμο όλο μου τον χρόνο» μου λέει ή μου γράφει κάποιος που έχει ανάγκη να δουλέψει για να ζήσει. «Μπορείτε να με προσλάβετε;» με ρωτά. Αυτό θέλει να πει σαφώς: μέχρι τώρα, ο χρόνος μου ήταν κατηλειμμένος — ίσως «γιατί έπρεπε ν’ αφοσιωθώ σ’ ένα πρόσωπο της οικογένειάς μου, αλλ’ αυτό το πρόσωπο δεν υπάρχει πιά». Αυτός ο χρόνος, που ήταν κατηλειμμένος, έγινε τώρα διαθέσιμος˙ θ’ αναρωτηθούμε για την έννοια αυτού του κτητικού, ο χρόνος μου.

Ας διαπιστώσουμε πρώτα απ’ όλα ότι πρόκειται για ένα χρόνο διανεμημένο και αποσπασματικό. «Ο χρόνος μου», εδώ σημαίνει οι ημέρες μου. Θα μιλήσω πρόθυμα για ένα φράξιμο του χρόνου: οι ημέρες προσλαμβάνονται σαν στέρνες, επικοινωνούντα δοχεία που είναι προσωρινά στεγνά. Το όλο θέμα έγκειται λοιπόν στο να γεμίσουν το πρόσωπο που απευθύνεται σε μένα πιστεύει ότι μπορώ να του παράξω αυτή την υπηρεσία.

Αλλά αυτή η αρκετά εύγλωττη εικόνα των δεξαμενών στάσιμου ύδατος, ή αν θέλετε, μιας σειράς ελών, δεν μας διαφωτίζει ακόμα για τη σημασία του κτητικού «μου».

Ας περιστραφούμε λίγο γύρω απ’ αυτό τον τύπο εμπειρίας. «Έχω λίγο διαθέσιμο χρόνο». Τι σημαίνει εδώ το ρήμα «έχω»; Μου έρχεται στο μυαλό μια διδακτική παρομοίωση. Θα βρω τον συμβολαιογράφο μου ή τον χρηματιστή μου και του εξηγώ ότι έχω σπίτι μου ένα ορισμένο ποσό χρημάτων που θα ήθελα να τοποθετήσω ή να επενδύσω κάπου, γιατί το χρήμα χάνει όλο και πιο πολύ την αξία του, και η επιθυμητέα ενέργεια θα έχει σαν σκοπό την αντιστάθμιση της απώλειας αυτού του είδους.

Όταν ζητώ ν’ απασχοληθώ, σημαίνει επίσης για μένα το να εναντιωθώ σε μια ορισμένη φυγή, που μπορεί επίσης να θεωρηθεί σαν μια φθορά. Στην προκειμένη περίπτωση, το έχειν παρουσιάζεται επομένως σαν μια κυριαρχία, χωρίς αμφιβολία, που μοιάζει όμως σαν να κατατρέχεται από ένα φόβο. Αυτός ο φόβος επομένως δεν γίνεται αντιληπτός, παρά μόνο γιατί το άτομο συνειδητοποιεί, περισσότερο ή λιγότερο καθαρά, ότι στην πραγματικότητα ο χρόνος που έχει δεν παύει να του ξεφεύγει, και δεν μπορεί κανείς να μη θυμηθεί σ’ αυτή την περίπτωση μιαν άλλη εικόνα, πολύ πιο απλή, την εικόνα ενός δοχείου που στάζει: για να το κρατήσουμε γεμάτο, δεν έχουμε παρά να κλείσουμε τη ρωγμή απ’ όπου φεύγει το υγρό.

Αλλά για μια κριτική σκέψη όλα αυτά αποτελούν προφανώς σύγχυση, γιατί ο χρόνος δεν μπορεί να συγκρατηθεί˙ απλώς, καθώς φαίνεται, προχωρώ, μέσα από ένα συνεχή αγώνα, που διεξάγεται εναντίον αυτού που θ’ αποκαλέσουμε κατά μεγάλη προσέγγιση ανυπότακτη δύναμη ή ανυπότακτο στοιχείο (που δεν το έχω δηλαδή στη διάθεσή μου και που θα ήταν περισσότερο σωστό να πω ότι «με έχει στη διάθεσή του»), σ’ ένα είδος αχρονικοποίησης που μου δίνει την ψευδαίσθηση ότι ελέγχω αυτή τη δύναμη ή αυτό το στοιχείο˙ είναι το φράξιμο που ανέφερα προηγουμένως.

Ας εξετάσουμε κάτω απ’ αυτό το πρίσμα το παράδειγμα, που κατά τη γνώμη μου είναι πολύ σημαντικό, του συνταξιούχου που η οικογένειά του προσπαθεί να του επιπλώσει την υπαρξή του. Αυτή η λέξη «επιπλώνω» αποδίδει πολύ σωστά την κατάσταση. Μας φέρνει στο μυαλό την καταθλιπτική μελαγχολία που μας προκαλεί ένα δωμάτιο χωρίς έπιπλα: σαν να έχει φύγει από μέσα του η ζωή. Η γυναίκα του συνταξιούχου προσπαθεί να του βρει διάφορες απασχολήσεις: να παίζει μπριτζ τρεις φορές την εβδομάδα, να επισκέπτεται τακτικά έναν ανάπηρο, κλπ, κι αμέσως, είναι σαν ο χρόνος να ξαναανθρωπίζεται, να ξαναγίνεται κατοικήσιμος.




Αγοραίος

Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Επίνοια
Έχουμε πράγματι λόγους να φοβόμαστε ότι η επίνοια θα καταστρέψει τον άνθρωπο; Η είσοδός μας στον κόσμο της ψηφιακής τεχνικής μας απειλεί; Όταν στη δεκαετία...

Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Τέχνες
Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 78, Απρίλης 1983. Μετάφραση: Χαρά Τόμπρα. Διότι στην τέχνη δεν έχουμε απλώς να κάνουμε με ένα ευχάριστο ή χρήσιμο παιγνίδι, αλλά…. με μια...


Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 81, Ιούλιος – Αύγουστος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά Από την Εισήγηση στο Συμπόσιο με τίτλο «Entretiens sur le temps». To Συμπόσιο έλαβε χώρα...


Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino – Η έβδομη ελεγεία
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino - Η έβδομη ελεγεία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Μετάφραση: Δημήτρης Λιαντίνης. Κάλεσμα όχι πια, όχι κάλεσμα νάναι, μεστωμένη φωνή, της κραυγής σου η φύση˙ ολοκάθαρα φώναζες σαν το...


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 79, Μάιος 1983.  Μετάφραση: Σοφία Σκοπετέα. [Gilleleie, 1η Αύγ. 1835] Έτσι όπως προσπάθησα να δείξω στις προηγούμενες σελίδες είχαν αληθινά τα πράγματα για...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.