Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 - 10 Απριλίου 2013 05:53 πμ

Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ



Εντούτοις, αν εξετάσω την ανθρώπινη εμπειρία σύμφωνα μ’ άλλες διαστάσεις, διαπιστώνω ότι αναφερόμαστε συχνά στον χρόνο σαν να μην είναι καθόλου μια καθαρή παρέκκλιση, μια απλή φυγή από ένα χείμαρρο που παρασύρει τα πάντα, αλλά αντίθετα σαν να συνοδεύεται από μια λειτουργία ρύθμισης και σχεδόν επιδιόρθωσης. Μας συμβαίνει πολύ συχνά να λέμε λ.χ. σε κάποιον που έχει ν’ αντιμετωπίσει ένα πόνο που τον θεωρεί απαρηγόρητο: «Δεν μπορείτε να ξέρετε, ο χρόνος επουλώνει τα τραύματα τόσο όσο δεν φαντάζεστε». Ή, με τελείως διαφορετικό νόημα, στην περίπτωση λ.χ. ενός καινούργιου έργου που έχει αποθεωθεί απ’ τους θαυμαστές του, θα πούμε: «Ο χρόνος θα δείξει αν αξίζει πραγματικά». Έχω ακόμα στ’ αυτιά μου αυτά τα λόγια του Πελέα, που μου έλεγε ο παλιός μου δάσκαλος Lévy-Bruhl. Ας θυμηθούμε ακόμα και τον τελευταίο στίχο του Σιντ: Laisse faire le temps, ta vaillance et ton roi.

Είναι προφανές ότι θα μπορούσε κανείς ν’ αντικαταστήσει τις λέξεις «ο χρόνος» από ένα λεπτομερή κατάλογο παραγόντων που παρεμβάλλονται για να κάνουν δυνατή τη λύση ενός προβλήματος που προφανώς είναι τελείως άλυτο. Δεν νομίζω όμως ότι μπορεί κανείς έτσι να εξαλείψει ή να μειώσει αυτό το είδος της πίστης, που είναι πολύ δύσκολο να καθορισθεί και να δικαιολογηθεί, σύμφωνα με την οποία ο χρόνος θα κατέληγε από μόνος του (αλλά τι μπορεί να είναι στην πραγματικότητα η ταυτότητα του χρόνου;) σ’ ένα είδος τοποθέτησης που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί αμέσως• απ’ αυτό συνάγεται η ιδέα μιας δυναμικής που να ταιριάζει στο χρόνο και βρισκόμαστε όσο το δυνατόν πιο μακριά απ’ την ιδέα ενός περιεκτικού χρόνου. Απ’ την άλλη πλευρά, έχουμε εδώ προφανώς μια απ’ τις πιθανές αφετηρίες μιας έρευνας, που δε θα μπορέσω παρά μόνο να επισημάνω, πάνω στις συνεχώς σύνθετες και διχογνωμούσες σχέσεις μεταξύ χρόνου κι αξίας.

Απ’ αυτή την έρευνα, θα ήθελα να υποδείξω τουλάχιστον τις αρχικές της φάσεις.

Δεν μπορούμε να παραλείψουμε ν’ αναφέρουμε εδώ δύο οριακές περιπτώσεις μεταξύ των οποίων φαίνεται να κλιμακώνονται όλες οι άλλες. Ας εξετάσουμε πρώτα τον σύγχρονο επιχειρηματία, και μάλιστα τον Αμερικανό businessman για τον οποίο ο χρόνος είναι χρήμα (time is money) και ας προσπαθήσουμε να καθορίσουμε την ακριβή έννοια αυτής της φόρμουλας. Ξαναβρίσκουμε βέβαια τον διανεμημένο και διευθετημένο χρόνο, στον οποίο αναφέρθηκα προηγουμένως μιλώντας για ένα φράξιμο. Η κάθε ημέρα είναι ξέχειλη από ραντεβού, τηλεφωνικές συζητήσεις, γράμματα προς υπαγόρευση, αναφορές που πρέπει να συνταχθούν ή να διαβαστούν κ.λ.π. Και καθώς είναι ξέχειλη, αφομοιώνεται από ένα περιεκτικό χώρο, από μια βαλίτσα όπου δεν μπορούμε πια να βάλουμε τίποτα άλλο. Ας υποθέσουμε ότι ένα πρόσωπο που έπρεπε να επισκεφθεί τον επιχειρηματία μας στις 5 ματαιώνει το ραντεβού του τηλεφωνικά. Κι ο επιχειρηματίας μας εξαρθρώνεται, βρίσκεται μπροστά σε μια κενή ώρα, που δεν είναι εύκολο ν’ αξιοποιηθεί «στο πόδι», και που κινδυνεύει να γίνει μια χαμένη ώρα. Μπορούμε όμως να πούμε ότι η αφομοίωση του χρόνου από ένα περιεκτικό χώρο είναι τελείως δικαιολογήσιμη; Είναι ολοφάνερο ότι δεν ερμηνεύει καθόλου σωστά το βίωμα στο οποίο προσκολλιόμαστε. Αυτός ο χρόνος που πρέπει να γεμίσει, και που, κατά κάποιο τρόπο, δεν πρέπει να σπαταληθεί καθόλου, είναι ο ίδιος μου ο εαυτός, είναι η ζωή μου. Αν ξαναγυρίσουμε στο πρίσμα του επιχειρηματία, θα μπορούσε να μας πει: «Αν καταργείσετε τις υποθέσεις μου, τι απομένει από μένα; Πώς θέλετε να κάνω διάκριση μεταξύ του χρόνου μου και των υποθέσεών μου;» Ας φανταστούμε ότι, για έναν οποιονδήποτε λόγο, είναι υποχρεωμένος ν’ απομακρυνθεί άπ’ τις υποθέσεις του˙μεταβάλλεται αμέσως σ’ ανάπηρο. Μπορεί να ισχυρίζεται πραγματικά ότι προσπαθεί να δημιουργήσει στον εαυτό του καινούργια ενδιαφέροντα, το πιο πιθανό όμως είναι ότι δε θα τα καταφέρει! Η ζωή του έχει ερημώσει.

Ας πάμε τώρα στο άλλο άκρο: ας σκεφτούμε λ.χ. τον Ανατολίτη που κάθεται τεμπέλικα, όλη την ημέρα, στον ήλιο. Πώς θ’ απέδιδε μια οποιαδήποτε αξία στον χρόνο; Είναι πραγματικά πολύ δύσκολο να καθορίσουμε τη σχέση του με τον χρόνο. Θα έπρεπε να μπορέσουμε ν’ αντιληφθούμε τι μπορεί να είναι μια αχρονικοποιημένη ύπαρξη, αντίθετα απ’ την ακραία χρονικοποιημένη ύπαρξη που αναφέραμε προηγουμένως.






Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Τέχνες
Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 78, Απρίλης 1983. Μετάφραση: Χαρά Τόμπρα. Διότι στην τέχνη δεν έχουμε απλώς να κάνουμε με ένα ευχάριστο ή χρήσιμο παιγνίδι, αλλά…. με μια...


Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 81, Ιούλιος – Αύγουστος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά Από την Εισήγηση στο Συμπόσιο με τίτλο «Entretiens sur le temps». To Συμπόσιο έλαβε χώρα...


Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino – Η έβδομη ελεγεία
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino - Η έβδομη ελεγεία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Μετάφραση: Δημήτρης Λιαντίνης. Κάλεσμα όχι πια, όχι κάλεσμα νάναι, μεστωμένη φωνή, της κραυγής σου η φύση˙ ολοκάθαρα φώναζες σαν το...


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 79, Μάιος 1983.  Μετάφραση: Σοφία Σκοπετέα. [Gilleleie, 1η Αύγ. 1835] Έτσι όπως προσπάθησα να δείξω στις προηγούμενες σελίδες είχαν αληθινά τα πράγματα για...