Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 - 10 Απριλίου 2013 05:53 πμ

Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ


Είναι εύκολο να δείξουμε ότι κάθε μη μηχανική εργασία συνεπάγεται ένα είδος εναλλαγής αναμονής και προσοχής. Όταν γράφω, μου τυχαίνει να περιμένω να μου έρθουν οι ιδέες. Αυτή η αναμονή όμως δεν είναι καθόλου παθητική• επανερχόμαστε σ’ αυτό που έχω αναφέρει αλλού για τη δημιουργική δεκτικότητα. Αλλά απ’ την άλλη πλευρά, αυτή η ίδια η δεκτικότητα δεν γίνεται αντιληπτή αν δεν έχει προηγηθεί μια ορισμένη ωρίμανση — και πρέπει τότε ν’ αναρωτηθούμε πως μπορούμε να συλλάβουμε αυτή την ωρίμανση κάτω απ’ τα πρόσκαιρα είδη της (πρόβλημα πολύ δύσκολο και που δεν θα έπρεπε να υποτιμηθεί η σημασία του σ’ ό,τι αφορά στον χρόνο). Στην πραγματικότητα, θα πρέπει να μάθουμε αν υπάρχει νόημα να παραδεχτούμε ότι αυτή η ωρίμανση ολοκληρώνεται στον χρονολογικό χρόνο, σ’ αυτόν όπου τοποθετούμε τις οργανικές μεταβολές που έχουν για έδρα τους το σώμα. Πιο γενικά, αν παραδεχτούμε αυτό που αποκαλούμε ασυνείδητη δραστηριότητα του πνεύματος ή απλώς ασυνείδητο, μου φαίνεται ότι πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε ότι δεν είμαστε σε θέση να του αποδώσουμε τις χρονικές αναφορές που χρησιμοποιούμε συχνά για ό,τι αναφέρεται στην καθημερινή ζωή.

Επισημαίνω εξάλλου ότι εδώ ξεφεύγουμε απ’ τα όρια που είχα επιβάλλει σ’ αυτή την έρευνα. Είναι αλήθεια, άλλωστε, πως είναι πιθανώς αδύνατον να διατηρηθεί κανείς σ’ αυτά τα όρια, και πως η σκέψη τα ξεπερνά αναπόφευκτα.

Είχα υποδείξει πρόχειρα, λ.χ., ότι έπρεπε ίσως να γίνει μια διάκριση ανάμεσα σ’ ένα πρίν και σ’ ένα μετά της αναμονής. Το σύνολο της ολοκληρωμένης αναμονής, που συγχέεται ίσως μ’ αυτό που αποκαλούμε μακαριότητα, δεν μπορεί προφανώς ν’ αφομοιωθεί απ’ τη νάρκη που ανέφερα σχετικά με τον Ανατολίτη. Είναι ίσως για μας η μόνη δυνατή προσέγγιση αυτού που αποκαλούμε αιωνιότητα. Είναι εξάλλου πολύ ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι, επιφανειακά, διατρέχει κανείς σχεδόν αναπόφευκτα τον κίνδυνο να οδηγηθεί σε μια σύγχυση αυτών των δύο σχεδίων, που η σκέψη όχι μόνο τα διακρίνει, αλλά και τα αντιθέτει.

Αλλά, απ’ την άλλη πλευρά, δεν θα έπρεπε ν’ αντιμετωπίσουμε αυτό το δύσκολο πρόβλημα των σχέσεων του χρόνου και της αξίας, που πραγματεύθηκα προηγουμένως κάτω απ’ αυτό το πρίσμα της ολοκληρωμένης και της πληρώσεως αναμονής; Θα μπαίναμε στον πειρασμό να θεωρήσουμε τον χρόνο, όπως οι νεο-πλατωνικοί, σαν τη χαλάρωση της απόλυτης έντασης που πραγματοποιείται σ’ αυτό που έχω αποκαλέσει πλήρωση. Ο Bergson, αναφερόμενος στον Πλωτίνο, ή στο Siris του Berkeley, μίλησε, μου φαίνεται, για ένα χρόνο που θα ήταν όπως το χρήμα ή η νομισματοκοπία της αιωνιότητας. Δεν επιμένω στις μεταφυσικές δυσκολίες που παρουσιάζονται από μια τέτοια ερμηνεία. Θα έπρεπε όμως να δούμε μήπως θα μπορούσαν να διαφωτίσουν σε κάποιο βαθμό τα προβλήματα της χρήσης του χρόνου που ανέφερα προηγουμένως. Θα οδηγούμασταν στο σημείο να θεωρήσουμε το χρόνο σαν ένα ορισμένο τίμημα που πρέπει να καταβάλλουμε για να φτάσουμε στην πλήρωση, δηλαδή στη σωτηρία.

Πώς είναι όμως δυνατόν να μη δούμε τη ριζική αντίθεση ανάμεσα σ’ αυτόν το χρόνο, που θα ήταν ο χρόνος της άσκησης και της πνευματικής καθιδρύσεως, και τον χρόνο-βάραθρο που έχω ήδη αναφέρει, αυτόν τον χρόνο που, όπως ο θάνατος, φαίνεται να επιθυμεί να είναι ήδη βιωμένος;

Κατά τη διάρκεια αυτού του ελεύθερα διαμορφωμένου συλλογισμού, νιώθω σαν να περιφέρομαι γύρω από μια κεντρική ιδέα που δεν την έχω προσεγγίσει και που είναι όμως βασική. Μπορούμε να τη διατυπώσουμε με διάφορους τρόπους.

— τι είναι ο χρόνος;

— τι είδους πραγματικότητα μπορούμε να του αποδώσουμε;

— τι είδους αξία μπορούμε να του προσδώσουμε;

Αυτή η τελευταία διατύπωση είναι χωρίς αμφιβολία αυτή που προτιμώ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι η λιγότερο προβληματική.

Φαίνεται ότι η απάντηση είναι πιο σαφής κάτω απ’ το πρίσμα του «κάνω», του «πράγματα που πρέπει να κάνω». Ο χρόνος δεν είναι άραγε μια σειρά, σύμφωνα με την οποία κατανέμονται έργα που απ’ τη φύση τους δεν μπορούν να εκπληρωθούν ταυτόχρονα; Αυτή η σειρά μπορεί να γίνει αντιληπτή με τη μέθοδο της πρόληψης• προσφέρεται επίσης για μια αναστροφή που μου επιτρέπει να πω: εκείνη την ημέρα έκανα εκείνο το πράγμα, την προηγούμενη ή την επόμενη ημέρα έκανα το άλλο˙ έτσι εφαρμόζεται το φράξιμο για το οποίο έχω μιλήσει. Θα μπορούσαμε να πούμε μ’ άλλα λόγια ότι ο χρόνος αξίζει απ’ τη διαφωτιστική διανομή που κάνει δυνατή.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Τέχνες
Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 78, Απρίλης 1983. Μετάφραση: Χαρά Τόμπρα. Διότι στην τέχνη δεν έχουμε απλώς να κάνουμε με ένα ευχάριστο ή χρήσιμο παιγνίδι, αλλά…. με μια...


Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 81, Ιούλιος – Αύγουστος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά Από την Εισήγηση στο Συμπόσιο με τίτλο «Entretiens sur le temps». To Συμπόσιο έλαβε χώρα...


Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino – Η έβδομη ελεγεία
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino - Η έβδομη ελεγεία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Μετάφραση: Δημήτρης Λιαντίνης. Κάλεσμα όχι πια, όχι κάλεσμα νάναι, μεστωμένη φωνή, της κραυγής σου η φύση˙ ολοκάθαρα φώναζες σαν το...


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 79, Μάιος 1983.  Μετάφραση: Σοφία Σκοπετέα. [Gilleleie, 1η Αύγ. 1835] Έτσι όπως προσπάθησα να δείξω στις προηγούμενες σελίδες είχαν αληθινά τα πράγματα για...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.