Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Παν. Δρακόπουλος, Η κρίση που ζούμε



ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΟ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΟΥΜΕ ότι κάθε γενιά αισθάνεται πως έχουμε βυθισθεί σε κρίση, η έξοδος από την οποία είναι ανύπαρκτη ή αόρατη και πάντως επώδυνη.

Ο φιλόσοφος που έρριξε το βλέμμα του με ιδιαίτερη προσοχή στην ιστορική παρουσία του ανθρώπου, ο Χοσέ Ορτέγκα υ Γκασσέτ, διετύπωσε στο έργο του «Περί τον Γαλιλαίο» το μοντέλο της κρίσης:

«Η ομαλή πορεία αλλαγής μιας κοινωνίας συμβαίνει όταν όλο το πλαίσιο στο όποιο έζησε μια γενιά αντικαθίσταται βαθμιαία από ένα καινούργιο. Κρίση υπάρχει όταν το υπάρχον πλαίσιο καταρρεύσει πριν προλάβει ν’ αντικατασταθεί από ένα καινούργιο. Στην περίπτωση αυτή ο άνθρωπος βρίσκεται χωρίς πλαίσιο, έχοντας στα χέρια του μόνον ένα πακέτο αρνήσεων του παλαιού, μόνον απορρίψεις κι αμφισβητήσεις».

Το μοντέλο αυτό είναι αποτελεσματικό, εφ’ όσον μας βοηθάει να μελετάμε τις μεταβάσεις από τη μια ιστορική εποχή στην άλλη· με αυτό το μοντέλο άλλωστε, ο Ορτέγκα κάνει μιά ουσιαστική μελέτη της μετάβασης από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση.

Ωστόσο, αυτό που λέει ο λαμπρός πράγματι ισπανός φιλόσοφος δεν είναι ένας ιστορικός νόμος (τι θα πει αυτό στα σοβαρά;) ούτε μια Αλήθεια που μας διδάσκουν με ύφος Μπλαίηκ οι αιώνες· είναι ένα μοντέλο, μόνον ένα μοντέλο. Αυτό που λέμε Μεσαίωνας ή Αναγέννηση είναι επίθετα που κάποιος συγγραφέας χρησιμοποίησε θέλοντας να οριοθετήσει, για τις ανάγκες του στοχασμού του, μια ροή που από μόνη της δεν τέμνεται. (Για να ικανοποιήσω την περιέργειά σας: τον όρο Μεσαίωνας εισήγαγε ο φιλόσοφος Επίσκοπος Νικόλαος Κουζάνος τον 15ο αι., ενώ τον όρο Αναγέννηση, υπό την έννοιαν που δίνουμε σήμερα, διεμόρφωσε μόλις το 1860 ο Γιάκομπ Μπούρχαρτ).

Σχηματικά μιλάμε και όταν λέμε ότι το πλαίσιο αυτής της εποχής είναι αυτό και της άλλης το άλλο. Διότι βεβαίως, οι ιστορικές εποχές πράγματι υπάρχουν μόνον ως ροή κι όχι ως σαφείς εικόνες. Έτσι και το όποιο πλαίσιό τους υπάρχει μόνον ως τάσις. Δεν υπάρχουν πίνακες και κάδρα· αυτά είναι χρήσιμες μεθοδολογικές κατασκευές, όχι rei, όχι πράγματα.

Κατά συνέπειαν —για να επιστρέψουμε στο μοντέλο του Ορτέγκα—πότε ο άνθρωπος μπορεί αλήθεια να ζήσει χωρίς πλαίσιο; Ποτέ. Πότε μπορεί να ζήσει έστω μιαν ημέρα μόνο με απορρίψεις κι αμφισβητήσεις; Ποτέ —εκτός εάν αναφερόμαστε σε κάποιον ψυχοπαθή (και αυτό ακόμη, υπό αίρεσιν). Αλλά και πότε μπορεί ο άνθρωπος να έχει στα χέρια του μόνον ένα πακέτο βεβαιοτήτων, να έχει μόνον αποδοχές και καταφάσεις; Επίσης ποτέ. Εις πείσμα όλων των μοντέλων όλων των Ορτέγκα, κανένας άνθρωπος, ποτέ.

ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΠΤΩ ΕΔΩ, θέτοντας υπό συζήτησιν το ερώτημα που έθεσα στην αρχή αυτού του κειμένου: υπάρχει πράγματι κρίση της ελληνικής κοινωνίας ή ανεπάρκεια τον μοντέλου που χρησιμοποιεί η κλαυθμηρίζουσα ελίτ μας; Είμαστε πράγματι υπό διάλυσιν, ημιθανείς και πάντως ανίκανοι να προσλάβουμε τις απαιτήσεις της πραγματικότητας ή μήπως απλούστερα, η κυρίαρχη ελίτ αδυνατεί να επικοινωνήσει με τους υπηκόους της;

Μήπως πρέπει να καθαρίσουμε τη δική μας φωνή και όχι των άλλων τ’ αυτιά;






Laura Bohannan: Ο Άμλετ στη Ζούγκλα
Κατηγορία: Έτη 1991 - 1994 / Φιλοσοφία

Έκθετος στην κριτική των ιθαγενών Τιβ Τι γίνεται όταν μια κοινωνική ανθρωπολόγος -πιστεύει στην παγκοσμιότητα της κουλτούρας και για ν’ αποδείξει την ορθότητα της πίστης...


T.S.Eliot: Οι ευθύνες του λογοτέχνη
Κατηγορία: Έτη 1991 - 1994 / Φιλοσοφία

Μετάφραση: Γιώργος Σεφέρης, περ. Αγγλοελληνική Επιθεώρηση, Μάιος 1945, αναδημ. στο περ. Εποπτεία, Ὀκτώβριος 1993. Εμφάσεις από την Εποπτεία. ΘΑ ΗΘΕΛΑ ΠΡΩΤΑ νὰ ὁρίσω μὲ ποιὰ...


Garry Wills: Όλιβερ, ή η πείνα των αισθημάτων
Κατηγορία: Έτη 1991 - 1994 / Φιλοσοφία
Garry Wills: Όλιβερ, ή η πείνα των αισθημάτων

Garry Wills, “Love in the Lower Depths”, New York Review of Books, October 26, 1989. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου, Εποπτεία, Οκτώβιος 1993. [εδώ δημοσιεύουμε χωρίς σημειώσεις...


Παν. Δρακόπουλος, Η κρίση που ζούμε
Κατηγορία: Έτη 1991 - 1994 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος, Η κρίση που ζούμε

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, Οκτώβριος 1991, με τίτλο Το άξιον συζητήσεως κώμα. Η ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ της νεοελληνικής κοινωνίας έχει ήδη αποκτήσει έναν όγκο, ίσως...