Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης



Το τέλος της φιλοσοφίας διαγράφεται σαν θρίαμ­βος του εξοπλισμού ενός κόσμου καθ’ όσον αυτός εί­ναι υποταγμένος στις προσταγές μιας τεχνικοποιημένης επιστήμης. Τέλος της φιλοσοφίας σημαίνει: αρχή του παγκόσμιου πολιτισμού εφ’ όσον βασίζεται στη δυτική ευρωπαϊκή σκέψη.

Αλλά μήπως το τέλος της φιλοσοφίας με την έν­νοια της ανάλυσής της σε επιστήμες αποτελεί ήδη αυ­τό το ίδιο την πιο τελειωμένη εκπλήρωση όλων των δυνατοτήτων μέσα στις οποίες τοποθετείται η σκέψη, αυτή που πήρε την κατεύθυνση της φιλοσοφίας; Ή μήπως υπάρχει για τη σκέψη, εντός απ’ την ύστατη δυνατότητα που μόλις χαρακτηρίσαμε (δηλαδή την ανάλυση της φιλοσοφίας στην ανάπτυξη των τεχνικοποιημένων επιστημών), μια πρώτη δυνατότητα όπου η φιλοσοφική σκέψη θα μπορούσε βέβαια να βρει διέξο­δο, αλλά που δεν ήταν εντούτοις σε θέση, ως φιλοσο­φία να τολμήσει και να επιχειρήσει;

Αν ήταν έτσι, θα έπρεπε μέσα στη φιλοσοφία, μέ­σα σ’ όλη της την ιστορία απ’ την αρχή ως το τέλος, να υπάρχει μια ακόμα αποστολή για τη σκέψη, απο­στολή στην οποία ούτε η φιλοσοφία ως μεταφυσική, ακόμα λιγώτερο οι επιστήμες που απορρέουν απ’ αυ­τήν, δεν θα μπορούσαν να εισχωρήσουν.

Για τούτο θέτομε αυτή τή δεύτερη ερώτηση:

II

Ποιά αποστολή στο τέλος της φιλοσοφίας επιφυλάσ­σεται ακόμα στη σκέψη;

Η απλή υπενθύμιση μιας τέτοιας αποστολής της σκέψης δεν μπορεί παρά σίγουρα να επιφέρει σύγχιση. Σκέψη που δεν θα μπορούσε να είναι ούτε μετα­φυσική ούτε επιστήμη;

Αποστολή που, απ’ την αρχή της φιλοσοφίας και απ’ το ίδιο το γεγονός αυτής της αρχής, θα ήταν κλει­στή στη φιλοσοφία; Και που θα παρέμενε, από κει και πέρα αδιάκοπα και συνεχώς περισσότερο στα επόμενα χρόνια κρατημένη σε κάλυψη;

Αποστολή της σκέψης, που κατά τα φαινόμενα θα περιλάμβανε τη διαβεβαίωση ότι η φιλοσοφία δεν θα είναι στο ύψος αυτού που είναι η καθαυτό αποστο­λή της σκέψης και συνεπώς δεν είναι παρά η ιστορία μιας παρακμής;

Μήπως δεν είναι αυτή η έκφραση μιας οίησης που θα διατεινόταν ότι υψώνεται ακόμα πιο πάνω απ’ αυτό που υπήρξε το μεγαλείο των στοχαστών τής φι­λοσοφίας;

Τέτοια είναι η υπόνοια που εμφανίζεται. Αλλά εί­ναι εύκολο ν’ αποδοθεί δικαιοσύνη. Γιατί κάθε από­πειρα να στρέψει κανείς το βλέμμα προς την αποστο­λή, ίσως, της σκέψης γυρίζει πίσω για να λάβει υπό­ψη το σύνολο που είναι η ιστορία της φιλοσοφίας. Από τούτο και μόνο μια τέτοια σκέψη αναγκαία πα­ραμένει πολύ πιο χαμηλά απ’ το μεγαλείο των φιλο­σόφων. Είναι οπωσδήποτε κάτι λιγώτερο απ’ τη φιλο­σοφία. Λιγώτερο επίσης, γιατί αυτή τη σκέψη, ακόμα πιο αποφασιστικά απ’ ότι μέχρι τώρα τη φιλοσοφία, η άμεση ενέργεια όπως επίσης και η έμμεση ενέργεια στην κοινή περιοχή που φέρει το αποτύπωμα της τεχνικοποιημένης επιστήμης της βιομηχανικής εποχής μας, δεν μπορούν παρά να την απαρνηθούν.

Αλλά πριν απ’ όλα, αυτή η σκέψη, έστω κι αν εί­ναι μόνο δυνατή, παραμένει αδύναμη γιατί η αποστο­λή της έχει το χαρακτήρα προετοιμασίας και με κανέ­να τρόπο θεμελίωσης. Της αρκεί να προκαλέσει το ξύπνημα μιας διαθεσιμότητας του ανθρώπου για μια δυνατότητα της οποίας το πλαίσιο μένει σκοτεινό, και το μέλλον αβέβαιο. Εδώ βρίσκεται η σκέψη που ανα­φέρεται στη δυνατότητα ότι ο παγκόσμιος πολιτισμός, αυτός που μόλις αρχίζει, ξεπερνά μια μέρα το σχήμα του οποίου φέρει την τεχνική, επιστημονική και βιο­μηχανική σφραγίδα σαν το μοναδικό μέτρο του αν­θρώπου μέσα στον κόσμο— ότι το ξεπερνά όχι βέβαια με τα ίδια της τα μέσα και τις ίδιες της τις δυνάμεις, αλλά ξεκινώντας από τη διαθεσιμότητα των ανθρώ­πων για ένα προορισμό για το οποίο, πάντοτε ένα κά­λεσμα που έχει ή όχι ακουστεί δεν παύει να φτάνει ως εμάς, τους ανθρώπους στο κέντρο ενός διαχωρισμού που δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.

Όχι λιγώτερο αβέβαιο παραμένει τούτο: ο παγκό­σμιος πολιτισμός σε λίγο θα καταστραφεί ξαφνικά; Ή μήπως θα σταθεροποιηθεί για μεγάλο διάστημα, χωρίς καμιά ανάπαυση σ’ αυτό που παραμένει, αλλά στραμμένος περισσότερο στη διοργάνωση μιας αέ­ναης αλλαγής όπου το νέο παραχωρεί τη θέση του στο ακόμα νεώτερο; Η σκέψη που δεν είναι παρά προετοιμασία δεν θέλει ούτε μπορεί να προβλέψει κα­νένα μέλλον. Επιχειρεί μόνο απέναντι στο παρόν, να κάνει ν’ ακουστεί σ’ ένα προανάκρουσμα κάτι, που απ’ τα βάθη των αιώνων, ακριβώς στην άρχή της φι­λοσοφίας, ειπώθηκε ήδη γι’ αυτήν χωρίς να το έχει α­πό μόνη της σκεφθεί. Ας αρκεστούμε προς το παρόν, με τη συντομία της τοποθέτησης, να σημάνουμε προς αυτήν την κατεύθυνση. Για να γίνει αυτό, θα ζητήσουμε απ’ την ίδια τη φιλοσοφία μια ένδειξη, που μας προσφέρει.






Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης
Κατηγορία: Έτος 3, 1978, τεύχη 18-29 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 18, Ιανουάριος 1978.  Μετάφραση: Λίλα Σκάμη Αυτός ο τίτλος ονομάζει την προσπάθεια ενός στοχασμού που παραμένει στο βάθος του ερωτηματικός. Οι ερωτήσεις είναι...