Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης



«Κάθε ενόραση πρωταρχικά προσφέρουσα [είναι] μια πηγή δικαίου για τη γνώση. Οτιδήποτε μας προσ­φέρεται με αρχικό τρόπο μέσα στην ενόραση πρωταρ­χικά (στη ζωντανή της πραγματικότητα για να πούμε έτσι) [πρέπει] απλώς να γίνεται αποδεκτή για εκείνο για το οποίο προσφέρεται αλλά επίσης μόνο στο εσωτε­ρικό των ορίων μέσα στα όποια δίνεται˙ σαν ευρισκομέ­νη εκεί…».

Η «αρχή όλων των αρχών» περιέχει τη θέση πρω­τοκαθεδρίας της μεθόδου. Αυτή η αρχή αποφασίζει για την αποστολή η οποία μόνη μπορεί να απαντήσει και να ικανοποιήσει τη μέθοδο. Η «αρχή όλων των αρχών» επιζητεί την απόλυτη υποκειμενικότητα κα­θώς είναι η ίδια η αποστολή της φιλοσοφίας. Η υπερ­βατική αναγωγή στην απόλυτη υποκειμενικότητα δί­νει και διασφαλίζει τη δυνατότητα θεμελίωσης, μέσα στην υποκειμενικότητα και μέσω αυτής, την αντικει­μενικότητα όλων των αντικειμένων (το είναι του όν­τος), μέσα σε ό,τι η δομή και το περιεχόμενό τους έ­χει το αξιόλογο, δηλαδή μέσα στη σύστασή τους. Έτσι, η υπερβατική υποκειμενικότητα αποδεικνύεται σαν το «μοναδικό ον με απόλυτη αξία» (Logique for­malle el transcendantale, 1929 σελ. 240). Ίδιου τύπου με το είναι αυτού του όντος απόλυτης αξίας δηλαδή ίδιο είδος με την καθαυτό αποστολή της φιλοσοφίας είναι επίσης και η υπερβατική αναγωγή, σαν μέθοδος της «παγκοσμίου επιστήμης» της σύστασης του είναι του όντος.

Εδώ η μέθοδος δεν αρκείται στο να κατευθύνεται προς την αποστολή της φιλοσφίας. Δεν αντιστοιχεί μονο σ’ αυτή την αποστολή όπως το κλειδί στην κλειδαριά. Ενυπάρχει μάλλον στην ίδια την αποστολή, γιατί είναι αυτή η «ίδια η αποστολή». Εάν ρωτήσει κανείς: από που προέρχεται η ακλόνητη νομιμότητα «της αρχής όλων των αρχών» τότε η απάντηση πρέπει να είναι: απ’ την υπερβατική υποκειμενικότητα που έ­χει ήδη προϋποτεθεί σαν αποστολή της φιλοσοφίας.

Διαλέξαμε την αποσαφήνιση του καλέσματος·: zur Sache selbst σαν οδηγό της κατεύθυνσης. Αυτό το κάλεσμα έπρεπε να μας βάλει στο δρόμο που οδηγεί σε καθορισμό της αποστολής της σκέψης στο τελικό στάδιο της φιλοσοφίας. Πού ακριβώς φτάσαμε; Στο να καταλάβουμε ότι για το κάλεσμα zur Sache selbst, έχει προκαθοριστεί ό,τι αφορά την φιλοσοφία σαν κα­θαυτό της αποστολή. Η καθαυτό αποστολή της φιλο­σοφίας, από τη σκοπιά του Hegel και του Husserl —και όχι μόνο τη δική τους— είναι η υποκειμενικότη­τα. Για το κάλεσμα, δεν είναι η αποστολή σαν τέτοια που φτάνει στο βάθος της συζήτησης, αλλά μάλλον η έκθεσή της αυτή, μέσω της οποίας είναι αυτή η ίδια το αντικείμενο παρουσίασης. Η θεωρητική διαλεκτι­κή του Hegel είναι η κίνηση χάρη στην οποία η απο­στολή σαν τέτοια φθάνει ως τον ίδιο της τον εαυτό, φτάνει μέσα στην κατάσταση παρουσιαστικότητας που της ανήκει. Η μέθοδος του Husserl τείνει να φέρει την αποστολή της φιλοσοφίας στην κατάσταση μέσα στην οποία είναι πρωταρχικά δοσμένη μέσα στην ύστατη σαφήνειά της δηλαδή: στην κατάσταση όπου εμφανίζεται σαν από μόνη της.

Οι δύο μέθοδοι είναι όσο γίνεται διαφορετικές.

Αλλά η αποστολή σαν τέτοια, αυτή που σκοπεύουν να εκθέσουν παρουσιάζοντάς την, είναι η ίδια, παρ’ όλο που προσεγγίζεται με διαφορετικό τρόπο.

Αλλά σε τι μπορούν να μας βοηθήσουν αυτές οι διαπιστώσεις όσον αφορά το σχέδιό μας να στραφούμε προς την αποστολή της σκέψης; Δεν μας βοηθούν σε τίποτε όσο επιμένουμε σε μια απλή αποσαφήνιση του καλέσματος. Αν αντίθετα, ρωτάμε προς εκείνο που μέσα στο κάλεσμα zur Sache selbst παραμένει α­νέγγιχτο από σκέψη, τότε, γίνεται δυνατό να μας κά­νει να προσέξουμε κάπου αλλού: εκεί όπου η φιλοσο­φία έφερε την καθαυτό της αποστολή στην απόλυτη γνώση και στην ύστατη σαφήνεια εκεί ακριβώς βρί­σκεται, ίσως περισσότερο από κάθε άλλο σημείο, σε κάλυψη άλλο πράγμα, τέτοιο που και να το σκεφθού­με δεν μπορεί να ανήκει πλέον στη δικαιοδοσία της φιλοσοφίας.

Τι είναι λοιπόν αυτό που παραμένει ανέγγιχτο α­πό σκέψη, τόσο στην καθαυτή αποστολή της φιλοσο­φίας όσο και στη μέθοδο που δεν της ανήκει λιγώτερο; Η θεωρητική διαλεκτική είναι ένας τρόπος κατά τον οποίο η αποστολή της φιλοσοφίας ξεκινώντας απ’ τον εαυτό της και για τον εαυτό της, μπαίνει στη διά­σταση της παρουσίας και εκεί εκτίθεται σαν παρόν. Μια τέτοια εμφάνιση συμβαίνει αναγκαστικά μέσα σε μια κάποια διαύγεια. Μόνο διά μέσου αυτής της διαύγειας αυτό που εμφανίζεται αφήνεται να γίνει ο­ρατό, δηλαδή παρουσιάζεται. Αλλά αυτή η ίδια η διαύγεια αναπαύεται μέσα σε διάσταση ανοίγματος και ελευθερίας που της επιτρέπουν, σ’ ένα τόπο ή σ’ άλλο, σ’ ένα χρόνο ή σ’ άλλο, να φωτίζει. Η διαύγεια παίζει μέσα στο ανοικτό και εκεί παλεύει με τη σκιά. Εκεί όπου εμφανίζεται κάτι που έρχεται ενάντια σε κάτι άλλο, εκτός αν αυτά τα δύο παραμένουν το ένα απέναντι στο άλλο και επίσης εκεί όπου, μαζί με τον Hegel, αυτό το αντικαθρέφτισμα του ενός μέσα στο άλλο γίνεται θεωρητικό, εκεί ήδη κυριαρχεί το ανοικ­τό ενός τόπου, εκεί βρίσκεται ήδη σε αστάθεια ένας ε­λεύθερος χώρος. Είναι μόνο η ανοικτή χώρα μιας τέτοιας τοποθεσίας που μπορεί να προμηθεύσει ακόμα και στην πορεία της διαλογικής σκέψης, την πρόοδό της μέσω αυτού που προσπερνάει ενώ το σκέπτεται.






Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης
Κατηγορία: Έτος 3, 1978, τεύχη 18-29 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 18, Ιανουάριος 1978.  Μετάφραση: Λίλα Σκάμη Αυτός ο τίτλος ονομάζει την προσπάθεια ενός στοχασμού που παραμένει στο βάθος του ερωτηματικός. Οι ερωτήσεις είναι...