Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης



Ονομάζομε στα γερμανικά αυτήν την κατάσταση ανοίγματος που μόνη κάνει δυνατό σε οτιδήποτε να αποδοθεί στην δράση και να μπορεί να δειχτεί: die Lichtung. Η γερμανική λέξη Lichtung γλωσσολογικά είναι μια λέξη φτιαγμένη για να ερμηνεύει τη γαλλική λέξη Clairiere [ξέφωτο]. Έχει γίνει σύμφωνα με το πρότυπο πιο παλαιών λέξεων όπως Waldung και Feldung.

Το Waldlichtung, το ξέφωτο του δάσους, το αντι­λαμβάνεται κανείς, σε αντίθεση με το πυκνό πάχος του δάσους, που η πιο παλαιά γερμανική γλώσσα ο­νομάζει Dickung. Το ουσιαστικό Lichtung παραπέμπει στο ρήμα lichten. Το επίθετο licht είναι η ίδια λέξη με το leicht (ελαφρός). Etwas lichten σημαίνει: κάνω κάτι πιo ελαφρό, τo κάνω ανοικτό και ελεύθερο, π.χ. ελευ­θερώνω σ’ ένα μέρος το δάσος, το αραιώνω από τα δέντρα του. Το ελεύθερο διάστημα που έτσι εμφανίζε­ται, είναι το lichtung. Το licht με την έννοια του ελευ­θέρου και ανοικτού δεν έχει τίποτε το κοινό, ούτε γλωσσολογικά, ούτε όσον αφορά το πράγμα υπό συ­ζήτηση εδώ, με το επίθετο licht που σημαίνει διαυγές ή λαμπερό. Πρέπει να προσέξει κανείς για να καταλά­βει καλά τη διαφορά μεταξύ lichtung καί Licht. Εν τούτοις, παραμένει η δυνατότητα μιας βαθειάς συνάρτισης μεταξύ των δύο. Το φως μπορεί πράγματι να ε­πισκεφθεί το Lichtung, το ξέφωτο, σε ότι έχει ανοικτό και να αφήσει να παιχνιδίσει μέσα σ’ αυτό το φωτεινό με το σκοτεινό. Αλλά ποτέ το φως δεν είναι αυτό που απ’ αρχής δημιουργεί το Ανοικτό του Lichtung˙είναι αντίθετα αυτό, το φως που προϋποθέτει εκείνο, το Lichtung. Το Ανοικτό εν τούτοις δεν είναι μόνο ε­λεύθερο για το φως και τη σκιά, αλλά επίσης για τη φωνή που αντηχεί και της οποίας η ηχώ πηγαίνει σβήνοντας όπως για οτιδήποτε που ηχεί και αντηχεί και του οποίου ο ήχος σβήνοντας χάνεται. Το Lichtung είναι ξέφωτο και για την παρουσία και για την απουσία.

Γίνεται αναγκαίο για τη σκέψη, να προσέχει αυτό που εδώ μόλις ονομάστηκε Lichtung. Σ’ αυτή την πε­ρίπτωση, δεν πρόκειται καθόλου για ένα απλό παιχνί­δι αναπαραστάσεων που θα έβγαινε από απλούς φθόγγους σαν π.χ. το Lichtung, όπως θα μπορούσε κανείς με ευκολία να νομίσει. Προέχει μάλλον να προσέξου­με το μοναδικό στο είδος του πράγμα που αποδίδει πιστά η λέξη Lichtung.

Εκείνο που ονομάζει αυτή η λέξη σ’ ένα πλαίσιο που τώρα είναι αυτό της σκέψης, δηλαδή η ελευθερία του Ανοικτού, υπενθυμίζει μια λέξη του Goethe, ένα «Urphänomen». Θα πρέπει να φθάσουμε να πούμε: ένα Ur Saehe.

Ο Goethe παρατηρεί: (Αξιώματα και Σκέψεις No 993): «Ας μη πάμε να βρούμε τίποτε πίσω απ’ τα φαινόμενα: αυτά τα ίδια είναι το δόγμα». Ερμηνεύου­με: το ίδιο το φαινόμενο, σ’ αυτή τη περίπτωση το Lichtung, μας τοποθετεί μπροστά στην αποστολή να μάθουμε γι’ αυτό ρωτώντας το. Σ’ αυτό το πλαίσιο, ί­σως μια μέρα η σκέψη, θα μπορούσε να μην κινείται πλέον απ’ τη θέση της αλλά επιτέλους ν’ αναρωτιέται εάν το ελεύθερο ξέφωτο του Ανοικτού δεν θα ήταν α­κριβώς ο τόπος όπου, η ευρύτης του διαστήματος και οι ορίζοντες του χρόνου όπως και ό,τι μέσα σ’ αυτά παρουσιάζεται και χάνεται, περιέχονται και γίνονται δεκτά.

Με τον ίδιο τρόπο που η θεωρητική και διαλεκτι­κή σκέψη, η πρωταρχική ενόραση και η σαφήνειά της μένουν εμπιστευμένες πρώτα στην κυριαρχία του Ανοικτού και του ξέφωτού του. Σαφές είναι εκείνο που ολοκληρωτικά προσφέρεται στην δράση. Evidentia είναι η λέξη με την οποία ο Κικέρων μεταφράζει δηλαδή μεταφέρει στο ρωμαϊκό του κόσμο, την ελλη­νική ενάργεια. Ενάργεια, όπου ηχεί η ίδια ρίζα με το λατινικό argentum, σημαίνει αυτό που μόνο του και απ’ τον εαυτό του ξεκινώντας ρίχνει ένα φως και έρχεται σε φως. Στην ελληνική γλώσσα, κανένα ίχνος μιας ενέργειας της δράσης, του λατινικού videre˙ πρό­κειται απλώς γι’ αυτό που λάμπει και γυαλίζει. Αλλά η λάμψη δεν είναι δυνατή παρά μόνο όταν βρίσκεται ήδη εκεί το Ανοικτό. Η ακτίνα του φωτός δεν είναι αυτή που πρώτα δημιουργεί το Ανοικτό, αυτή δεν κάνει άλλο από το να διατρέχει μετρώντας το, το ξέ­φωτο. Μόνο αυτή μπορεί να προσφέρει υποδοχή, προμηθεύοντας σ’ αυτή την ίδια την ενάργεια την ε­λευθερία του ξεδιπλώματος στους κόλπους της ο­ποίας της είναι επιτρεπτή η κίνηση και η παραμονή.






Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης
Κατηγορία: Έτος 3, 1978, τεύχη 18-29 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 18, Ιανουάριος 1978.  Μετάφραση: Λίλα Σκάμη Αυτός ο τίτλος ονομάζει την προσπάθεια ενός στοχασμού που παραμένει στο βάθος του ερωτηματικός. Οι ερωτήσεις είναι...