Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης



Όλη η φιλοσοφική σκέψη, αυτή που θεληματικά ή όχι απαντάει στο κάλεσμα: zur Sache selbst, είναι στην πορεία της, με τη μέθοδό της, παραδομένη ήδη στην ελευθερία του Ανοικτού. Εν τούτοις, η φιλοσο­φία δεν ξέρει τίποτε απ’ το Ανοικτό και το ξέφωτό του. Η φιλοσοφία μιλάει, βέβαια, για το φως του πνεύματος αλλά δεν φυλάγεται απ’ το ξέφωτο του α­νοικτού. Το Lumen Naturale, το φως του πνεύματος, δεν κάνει άλλο παρά να παιχνιδίζει μέσα στο Ανοι­κτό. Συναντάει βέβαια το Ανοικτό του ξέφωτου, το συνιστά εν τούτοις τόσο λίγο όσο το χρειάζεται για να μπορέσει να απλωθεί σ’ ότι είναι παρόν μέσα στο Ανοικτό. Αυτό δεν είναι αληθινό για τη μέθοδο της φιλοσοφίας μόνο, αλλά και για την καθαυτό αποστο­λή της, δηλαδή για την κατάσταση αυτού που είναι παρόν. Κατά πόσο, ακόμα και μέσα στην υποκειμενι­κότητα, πάντα το υποκείμενο, το ύποκείμενον αυτό που είναι πάντα εκεί, δηλαδή το παρόν στην κατάστα­ση παρουσίας του είναι στη σκέψη, δε μπορούμε να το δείξουμε αναλυτικά εδώ. (Βλέπε σ’ αυτό το θέμα: Heidegger, Nietzsche, τ. II σελ. 429).

Εδώ προσέχουμε άλλο πράγμα. «Οτιδήποτε είναι παρόν ή όχι, δοκιμασμένο, αντιληπτό και εκτεθειμένο σαν τέτοιο, κάθε φορά η κατάσταση παρουσίας του, παραμένει εμπιστευμένη, σαν άφιξη στην παραμονή του Ανοικτού, στην ήδη ανοικτή διάσταση του Ανοικτού.

Κάθε μεταφυσική, συμπεριλαμβανομένου και του ομολόγου της του θετικισμού, μιλάει τη γλώσσα του Πλάτωνα. Ο θεμελιακός λόγος της σκέψης, αυτής που εκθέτει και το είναι του όντος, είναι είδος, ιδέα δηλαδή η όψη μέσα στην οποία το ον εμφανίζεται σαν τέτοιο. Μια τέτοια όψη είναι εντούτοις μια μορφή της κατάστασης παρουσίας. Καμιά όψη χωρίς φως. Ο Πλάτωνας ήδη κάτι ήξερε απ’ αυτά. Αλλά ούτε το φως ούτε ακόμα και η διαύγεια χωρίς το ξέφωτο του Ανοικτού. Ακόμα και το σκοτεινό το χρειάζεται. Πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να μπούμε στο σκοτάδι της νύχτας; Εντούτοις απ’ τη μια άκρη της φιλοσο­φίας στην άλλη το Ανοικτό που κυριαρχεί ήδη και μέσα στο είναι, μέσα στην κατάσταση παρουσίας, μέ­νει σαν τέτοιο, ανέγγιχτο από σκέψη, παρ’ όλο που στην αρχή της φιλοσοφίας έγινε λόγος για το ξέφωτο του Ανοικτού.

Ποια ονόματα το ξανακαλούν με μια λέξη; Και πού βρίσκομε αυτό το ξανακάλεσμα; Απάντηση: στο ποίημα του Παρμενίδη, που απ’ δσο ξέρουμε υπήρξε ο πρώτος που στοχάστηκε αυτός ο ίδιος το είναι του όντος καθαυτό, και που σήμερα ακόμα, παρ’ όλο που κανένα αυτί δεν το(ν) ακούει, εντούτοις μιλάει μέσα στις επιστήμες στις οποίες αναλύεται η φιλοσοφία.

Να το κάλεσμα του οποίου ο Παρμενίδης ακούει την προτροπή:

Χρεὼ δέ σε πάντα πυθέσθαι «ἡμὲν Ἀληθείης εὐκυκλέος ἀτρεμὲς ᾖτορ ᾐδέ βροτῶν δόξας, ταῖς οὐκ ἔνι πίστις ἀληθής.

«Αλλά σου πρέπει εσένα να τα μάθεις όλα τόσο/ για του Ανοικτού-χωρίς-κάλυψη, τέλεια στρογγυλό­τητα, την ατρόμητη καρδιά/ όπως και για τη γνώμη των θνητών, όπου τίποτε δεν έχει βάθος (βάση) στο Ανοικτό-χωρίς-κάλυψη».

Σ’ αυτό το κείμενο καθορίζεται η Αληθεία, η κα­τάσταση που δεν είναι σε καμιά κάλυψη. Αποκαλεί­ται «τέλεια στρογγυλότητα», γιατί η στάση της αντι­στοιχεί στην τέλεια καμπύλη του κύκλου, πάνω στη γραμμή του οποίου, σε κάθε σημείο αρχή και τέλος συμπίπτουν. Από μια τέτοια στάση αποκλείεται κάθε δυνατότητα παρεκτροπής, μεταμφίεση και έκλειψη.

Στον άνθρωπο τον προικισμένο με κρίση, ανατίθεται να δοκιμάσει την χωρίς τρόμο καρδιά, αυτή που η ουσία της είναι το να μην είναι σε καμιά κάλυψη. Αλλά τι λέει ο λόγος που επικαλείται την ατρόμητη καρδιά για κείνο που η φύση του είναι ν’ αποφεύγει την κάλυψη; Ο ίδιος αυτός την ονομάζει στο πιο χαρακτηριστικό της σημείο: καθορίζει την ειρήνη του χώρου που συγκεντρώνει στον εαυτό του αυτό που έ­πειτα παρέχει την κατάσταση του είναι έξω από κάθε κάλυψη. Είναι το ξέφωτο του Ανοικτού. Ρωτάμε: α­νοικτό για ποιο πράγμα; Έχουμε κιόλας προσέξει ότι η κατεύθυνση κάθε σκέψης — τόσο της θεωρητικής όσο και της ενορατικής σκέψης — αποζητά το Ανοικ­τό και το ξέφωτό του που μπορεί να μετρηθεί με την διαδρομή του. Αλλά είναι εκεί που επίσης κατοικεί στην ανάπαυσή της η δυνατότητα της ολοκληρωτικής Παρουσίασης, με μια λέξη εκείνη στην οποία επέρχε­ται και η κυριαρχία της παρουσίας.






Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης
Κατηγορία: Έτος 3, 1978, τεύχη 18-29 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 18, Ιανουάριος 1978.  Μετάφραση: Λίλα Σκάμη Αυτός ο τίτλος ονομάζει την προσπάθεια ενός στοχασμού που παραμένει στο βάθος του ερωτηματικός. Οι ερωτήσεις είναι...