Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης



Αυτό που πριν απ’ όλα προμηθεύει την κατάστα­ση της μη-κάλυψης, είναι ο δρόμος πάνω στον οποίο βαδίζει η σκέψη, στο ίχνος του μοναδικού και ανοίγε­ται σ’ αυτό: όπως εστίν…είναι: «που παρουσία ξεδι­πλώνεται η παρουσία». Το ξέφωτο του Ανοικτού πριν απ’ όλα δίνει τη δυνατότητα του δρόμου προς την κατάσταση παρουσίας στην οποία φέρνει, σ’ αυτή την ίδια, τήν κυριαρχία.

Την Αλήθεια, την κατάσταση της μη-κάλυψης, πρέπει να τη σκεφτούμε σαν το ίδιο το Ανοικτό του ξέφωτου που αφήνει να επέλθει το είναι και η σκέψη στην παρουσία τους, το ένα στο άλλο και το ένα για το άλλο. Η γαλήνια καρδιά που είναι το Lichtung, ξέφωτο του Ανοικτού, είναι το άσυλο στους κόλπους του οποίου βρίσκει το χώρο της η συμφωνία τους μέσα στην ενότητα του Ίδιου.

Μόνο μέσα σ’ αυτή τη συμφωνία βρίσκει βάση κάθε παράκληση μιάς πιθανής ανακούφισης της σκέ­ψης. Χωρίς την προηγούμενη εμπειρία της Αλή­θειας ως Lichtung, το να πει κανείς ότι μια σκέψη α­ποτελεί ή όχι νόμο, δε σημαίνει τίποτε. Από πού ο πλατωνικός καθορισμός της κατάστασης παρουσίας σαν ιδέας αντλεί τη νομιμότητά του; Σχετικά με τι η ερμηνεία της παρουσίας σαν ενέργειας μπορεί ν’ α­ποτελέσει νόμο; Αυτές τις ερωτήσεις από τις οποίες τόσο παράξενα απέχει η φιλοσοφία, δεν μπορούμε ού­τε να τις θέσουμε, όσο δεν αποκτήσαμε την εμπειρία εκείνου που χρειάστηκε ν’ αποκτήσει ο Παρμενίδης: της Αληθείας, της κατάστασης της μη-κάλυψης. Ο δρόμος που οδηγεί ως εκεί, χωρίζεται απ’ εκείνον πά­νω στον οποίο οι θνητοί δεν μπορούν να κάνουν άλ­λο παρά να περιπλανιούνται κάτω από την επήρεια ε­κείνου που νομίζουν αληθινό. Η Αλήθεια όπως και ο ίδιος ο θάνατος δεν είναι θνητά.

Αν μεταφράζω επίμονα τη λέξη Αλήθεια με το κατάσταση μη-κάλυψης δεν το κάνω από αγάπη προς την ετυμολογία αλλά από συνείδηση αυτού με το ο­ποίο έχω να κάνω, για να του παραμείνω πιστός στοχαζόμενος αυτό που έχει ονομαστεί: είναι και σκέψη. Η μη-κάλυψη είναι, για να πούμε έτσι, το στοιχείο στο βάθος του οποίου τόσο το είναι όσο και η σκέψη είναι το ένα για το άλλο και είναι το ίδιο. Η Αλή­θεια ονομάστηκε βέβαια απ’ την αρχή της φιλοσο­φίας, αλλά στα επόμενα χρόνια, δεν έγινε καθαυτή θέ­μα σκέψης σαν τέτοια, απ’ τη φιλοσοφία. Γιατί η απο­στολή της φιλοσοφίας σα μεταφυσικής είναι κατά τον Αριστοτέλη το να σκέπτεται κανείς το ον σαν τέτοιο με οντο-θεολογικό τρόπο.

Εάν είναι έτσι, τότε, μας επιτρέπεται να θεωρή­σουμε ότι η φιλοσοφία είχε παραμελήσει κάτι, ότι το είχε αφήσει να χαθεί και ότι έτσι κηλιδώθηκε με μια θεμελιώδη παράληψη. Η στροφή προς ό,τι μέσα στη φιλοσοφία παραμένει ανέγγιχτο από σκέψη, δεν απο­τελεί κριτική της φιλοσοφίας. Εάν αυτή τη στιγμή ή­ταν αναγκαία μια κριτική τότε θα έπρεπε να αφορά το εγχείρημα μάλλον που απ’ το Sein und Zeit δεν παύει να γίνεται όλο και περισσότερο πιεστικό: Η υποβολή στο τέλος της φιλοσοφίας της ερώτησης μιας πιθανής αποστολής τής σκέψης.

Γιατί, παρ’ όλα αυτά είναι τώρα καιρός ν’ αναρω­τηθούμε: γιατί ο ελληνικός όρος Αλήθεια δεν μετα­φράζεται πλέον εδώ με την κλασσική λέξη «verité»; (αλήθεια). Η απάντηση πρέπει να είναι: καθ’ όσον αντιλαμβανόμαστε τη λέξη «αλήθεια» με την κοινή ση­μασία που έχει στην παράδοση και που είναι η συμ­φωνία, εμφανιζόμενη αυτή η ίδια στο επίπεδο του όν­τος, της γνώσης με το ον και επίσης όταν η αλήθεια ερμηνεύεται σα βεβαιότητα της γνώσης που αναφέρε­ται στο ον, τότε την Αλήθεια, την κατάσταση μη-κάλυψης, όπως αναφέρεται στο Ανοικτό δεν επιτρέ­πεται να την ταυτίζουμε με την έννοια της verité.

Εντελώς αντίθετα, είναι η Αλήθεια, είναι η μη-κάλυψή της, που μόνη κάνει δυνατό να υπάρχει veri­té. Γιατί μόνο μέσα στο στοιχείο του Lichtung, στο ξέφωτο του Ανοικτού, τόσο το είναι όσο και η σκέ­ψη, η ίδια η verité μπορεί να είναι αυτό που είναι. Ενάργεια, βεβαιότητα σε κάθε κλίμακα, κάθε είδος ε­παλήθευσης αυτού που μπορεί να είναι verité κινούνται πλέον μαζί μ’ αυτήν, στην περιοχή του Ανοικτού.

Η Αλήθεια, η μη-κάλυψη σα ξέφωτο παρουσίας δεν είναι ακόμα ή verité. Είναι λοιπόν κάτι λιγώτερο απ’ την verité; Μήπως είναι κάτι περισσότερο, αν πράγματι αυτή μόνη κάνει δυνατή τη συμφωνία και τη βεβαιότητα κι αν ακόμα καμιά παρουσία, καμιά παρουσίαση δεν μπορούν να συμβούν έξω απ’ την πε­ριοχή του Ανοικτοΰ;






Martin Heidegger: To τέλος της φιλοσοφίας και η αποστολή της σκέψης
Κατηγορία: Έτος 3, 1978, τεύχη 18-29 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 18, Ιανουάριος 1978.  Μετάφραση: Λίλα Σκάμη Αυτός ο τίτλος ονομάζει την προσπάθεια ενός στοχασμού που παραμένει στο βάθος του ερωτηματικός. Οι ερωτήσεις είναι...