Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Γράμματα - 11 Ιουλίου 2019 14:15 μμ

Ελένη Λαδιά:

Συμπαντικά στοιχεία στον Ορφισμό

Πηγή: Διάστιχο



Ο Ορφεύς υπήρξε ο πρώτος θεολόγος. Ήταν ποιητής και μουσικός. Ένας θεολόγος με μαγική λύρα. Το κοσμογονικό τραγούδι του Ορφέως. Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος στα Αργοναυτικά του δίνει αυτή την μοναδική είδηση και περιγραφή. Στην Αργώ ο Ιάσων ήταν θλιμμένος, η φιλονικία των αργοναυτών Ίδονος και Ίδα θέριευε και τότε ο Ορφεύς, υιός της μούσας Καλλιόπης και του Θρακός Οιάγρου –κατά τον συγγραφέα– πήρε την λύρα του. Ο Πίνδαρος όμως επιμένει, αναφερόμενος στην Αργοναυτική εκστρατεία, πως ο Ορφεύς ήταν από την γενιά του Απόλλωνος και πατέρας των τραγουδιών (Πινδάρου Πυθιόνικος Δ. 176). Το τραγούδι του Ορφέως[5] δεν ήταν σύνηθες· ήταν συμπαντικόν, μία ποιητική κοσμογονία. Ιστορούσε με υπόκρουση την λύρα του τον αποχωρισμό των φυσικών στοιχείων, που αρχικώς όλα ήταν ένα μείγμα, αλλά χωρίστηκαν από το ολέθριον νείκος, την ολέθρια φιλονεικία. Έτσι δημιουργήθηκε η θάλασσα, η γη και τα επουράνια. Κι έκτοτε σημάδια σταθερά στον ουρανό ήταν οι δρόμοι του ήλιου, της σελήνης και των άστρων. Περιέγραφε την δημιουργία των βουνών, των ποταμών με τις Νύμφες τους, των ερπετών και όλων των δημιουργημάτων. Έλεγε πως στην αρχή βασίλευαν ο Οφίων και η Ωκεανίδα Ευρυνόμη στις κορυφές του χιονοσκέπαστου Ολύμπου, αλλά ο Κρόνος και η Ρέα τούς άρπαξαν την εξουσία και τους έριξαν στα κύματα του Ωκεανού. Κι ανέφερε τον Δία, όταν ήταν νήπιο μες στο σπήλαιον, προτού να του χαρίσουν οι Κύκλωπες τα αστραπόβροντα και τον κεραυνό. Με αυτόν τον οπλισμόν έγινε παντοδύναμος. Κι όσο ο Ορφεύς έπαιζε την λύρα του, οι Αργοναύτες άκουγαν μαγεμένοι. Η Αργώ ταξίδευε και τα κουπιά της χτυπούσαν με τον ρυθμό, που κρατούσε η λύρα του Ορφέως.[6] Αυτά όμως που βεβαιώνουν και το αστρικόν μέρος του ανθρώπου είναι τα χρυσά ελάσματα του 4ου και 3ου π.Χ. αι., που βρέθηκαν στην Ελεύθερνα Κρήτης, στους Θουρίους κ.α. και εκτίθενται στο Βρετανικόν Μουσείον, στο Αρχαιολογικόν της Αθήνας, στο Μουσείον της Νεάπολης. Πάνω σε λεπτές χρυσές πλάκες ήταν γραμμένοι στίχοι με στερεότυπη ερωτο-απόκριση, δίπλα σε σκελετούς. Ήταν ορφικές[7] οδηγίες για το ταξίδι του νεκρού στον κάτω κόσμο, καθώς και μαρτυρίες για την μέλλουσα ζωή. Οι στίχοι που διασώθηκαν στις ορφικές πινακίδες κρύβουν θαυμάσια τμήματα της ορφικής θεολογίας. Οι φρουροί που στέκουν μπροστά στην λίμνη της Μνημοσύνης ρωτούν τον νεκρό, κι εκείνος πρέπει να απαντήσει: «Γης παίς ειμί και Ουρανού αστερόεντος, αυτάρ εμοί γένος ουράνιον· τόδε δ’ ίστε και αυτοί» (Είμαι παιδί της γης και του αστέρινου ουρανού, το γένος μου είναι ουράνιον· αυτό το ξέρετε κι εσείς) και σε άλλο έλασμα από την Ελεύθερνα: «τις δ’ εσί; πω δ’ εσί; – Γας υιός ημί και Ωρανώ αστερόνετος» (Ποιος είσαι; πόθεν είσαι; – Είμαι υιός της Γης και του αστέρινου Ουρανού). Αλλά το αυθεντικότερον συμπαντικόν είναι η ίδια η Σελήνη. Τα αποσπάσματα στο βιβλίον του Ο. Κερν Orphicorum fragmenta αναφέρουν: 91. «γη μεν γαρ αιθερία η σελήνη· τούτο μεν ουν και ο θεολόγος είρηκε σαφώς· μήσατο τ’ άλλην γαίαν απείριτον, ην τε σελήνην/ αθάνατοι κλήζουσιν, επιχθόνιοι δε τε μήνην,/ η πολλ’ ούρε’ έχει, πολλ’ άστεα, πολλά μέλεθρα» (σκέφτηκε άλλη γη απέραντη, που σελήνη/ αποκαλούν οι αθάνατοι, και οι επιχθόνιοι μήνην/ η οποία έχει πολλά όρη, πολλά άστεα και πολλά μέγαρα). Επίσης, 93. «και γαρ ουρανίαν γην την σελήνην Ορφεύς προσηγόρευε» (διότι ο Ορφεύς απεκάλεσε την σελήνην ουρανία γη). ΥΓ. Βεβαίως, στο παρόν άρθρον αναφέρονται λίγα στοιχεία από τον απέραντον και θαυμάσιον κόσμον του Ορφισμού. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ [1] Ορφικοί ύμνοι, μτφρ. Δ.Π. Παπαδίτσας – Ελένη Λαδιά, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1997 [2] Ελένης Λαδιά, Θεών και ανθρώπων συναντήσεις, Αφηγήματα, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2003 [3] Αυτόθι. [4] Φιλοστράτου, Εικόνες, μτφρ. φιλολογική ομάς Κάκτου, εκδ. Κάκτος, 1995 [5] Απολλωνίου Ροδίου, Αργοναυτικά, μτφρ. Αναστάσιος Δ. Βολτής, εκδ. Καρδαμίτσα, 1988 [6] Ελένης Λαδιά, Θεών και ανθρώπων συναντήσεις, Αφηγήματα, εκδ. βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2003 [7] Ελένης Λαδιά, Τα ψυχομαντεία και ο υποχθόνιος κόσμος των Ελλήνων, εκδ. Gema, 2006

Εικόνα: Ροντέν, Ορφέας και Ευριδίκη






Η δική μας Ελένη Λαδιά
Κατηγορία: Γράμματα
Η δική μας Ελένη Λαδιά

Η Ελένη Λαδιά είναι κατά κόσμον βραβευμένη λογοτέχνης, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και άλλα που επιβεβαιώνουν αυτή τη φήμη. Επιτρέψτε μου να σας γνωρίσω την πέραν αυτών...


Ψυχομαντεία
Κατηγορία: Γράμματα
Ψυχομαντεία

 Βρισκόμαστε στό Τριτοπατρεῖον τοῦ Κεραμεικοῦ.  Ἄβατο τότε ἀλλά τώρα σκορπισμένα ἐρείπια, ἀφημένα στήν πρόσβαση τοῦ κάθε ἐπισκέπτη. Δυό λίθινοι ὅροι στέκονται ὥς σήμερα καί πάνω...


Δαιμονολογία
Κατηγορία: Γράμματα
Δαιμονολογία

(στην ελληνική μυθολογία) Ὁ ἀρχαῖος Ἕλληνας πίστευε πώς τά πάντα στόν κόσμο ἦταν διαποτισμένα ἀπό τήν ἐνέργεια ἀγαθοποιῶν καί κακοποιῶν δαιμόνων. Ἐπειδὴ, κατά τόν Decharme,...


Οι Θεές
Κατηγορία: Γράμματα
Οι Θεές

Ὁ φυσιολογικός ἄνθρωπος ξεχνᾶ· ὁ συγγραφεύς καί τό ὄνειρο ποτέ. Μεγαλώνοντας βεβαιώνομαι περισσότερο γιά τήν συμπαντική μνήμη ἤ μνήμη θεοῦ ἤ μνήμη τοῦ κόσμου ἤ...


Φυσιογνωμίες τόπων
Κατηγορία: Γράμματα
Φυσιογνωμίες τόπων

Ἀλεξάνδρεια τοῦ 1991 μ.Χ. (τίτλος κατά τό καβαφικόν πρότυπον) ΤΙ ΑΠΕΓΙΝΕ Η ΑΛΛΟΤΕ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΗ ΠΟΛΗ; Ἐνῶ στό Κάιρο τό βαρύ, τό ἁπλόχωρο κι ἀνατολιτικο οἱ...


Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι
Κατηγορία: Γράμματα
Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι

Στήν ἐφηβεία μου εἶχα ἕναν διακαή πόθο: νά βρεθῶ στήν πόλη τοῦ ὀνείρου τρελά ἐρωτευμένη. Διέθετα τήν πόλη καί τό αἴσθημα· ἔλειπε μόνον τό πρόσωπο....


Ποταμίσιοι έρωτες
Κατηγορία: Γράμματα
Ποταμίσιοι έρωτες

Λόγος τῆς ἀφηγήτριας Ἐπιστρέφω ἀπό ἕνα ταξίδι πού διήρκησε χρόνια. Δέν ἔχει σημασία ποῦ ἤμουν. Τό ταξίδι μου, ὅπως ἄλλωστε ὅλα τά ταξίδια, εἶχε ὀμορφιά,...