Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Σημειωματάριο - 17 Ιουλίου 2019 07:08 πμ

Παν. Δρακοπουλος:

Ελευθερία;


«Αν δεν είχαμε ελεύθερη βούληση», γράφει κάπου ο Τσέστερτον, «δεν θάχε νόημα να πούμε ευχαριστώ σε κάποιον που μας πέρασε τη μουστάρδα.» Το θυμήθηκα αυτό τελειώνοντας μια φιλοσοφική μελέτη επί του θέματος, όπου ο φιλόσοφος συγγραφέας αποδείκνυε πως δεν υπάρχει ελευθερία της βούλησης.

       Και θυμήθηκα επίσης τη γάτα της Τζίνας. Στην Κηφισιά όπου ήταν το σπίτι της, η Τζίνα είχε μια βιβλιοθήκη που χώριζε την κρεβατοκάμαρα από το  σαλόνι. Σε αυτή τη βιβλιοθήκη υπήρχε ένα είδος ντουλάπι όπου το άνοιγες και η πόρτα του γινόταν ένα μικρό γραφείο. (Όταν παντρευτήκαμε της έφτιαξα γραφείο και στη φάτσα του έβαλα χαλκογραφία μου με τη φράση ΕΞ ΟΥΣΙΑΣ ΤΙ ΠΟΤΕ, ΕΝ ΥΠΑΡΞΕΙ ΤΟ ΠΑΝ). Εκείνο το μικρό και σχεδόν κρυφό  γραφειάκι το χρησιμοποιούσε για να εργάζεται με τους μαθητές της ή και για να γράφει η ίδια. Είχε κι ένα μικρό γατάκι, του οποίου δεν θυμάμαι το όνομα, που κατέβαινε στο κάτω πάτωμα αμέσως μόλις η Τζίνα έβαζε μουσική. Όμως, όποτε έβαζε την «Ιεροτελεστία της Άνοιξης»  που τη γοήτευε, η μικρή γάτα όπου και να βρισκόταν έτρεχε σαν τρελή και ορμούσε στο γραφειάκι. Διπλωνόταν εκεί, στο βάθος του ψευδοντουλαπιού, παρακολουθώντας με τεντωμένα μάτια την κυρά του.

      Ασφαλώς θα υπάρχουν κι άλλες πολλές περιπτώσεις ακατανόητης αντίδρασης των ζώων σε μια πράξη του ανθρώπου. Δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε αυτές τις πράξεις. Δεσμευόματε από τη λογική μας. Μόνον όμως σε αυτό δεσμευόμαστε; Μήπως μπορούμε να καταλάβουμε γιατί ρωτάμε; Έχουμε πλήρη πρόσβαση στα στοιχεία που μας κάνουν και θέτουμε τεραστίας σημασίας ερωτήματα ενώ ο διπλανός κύριος αδιαφορεί γι αυτά παντελώς;

      «Εσείς, πιστεύετε στην ελεύθερη βούληση του ανθρώπου:» με ρώτησε ο καθηγητής Ντόναλντ Καίηγκαν. Βρισκόμασταν στο πανεπιστήμιο Γαίηλ, όπου είχαμε πάει να δούμε μια έκθεση ευρωπαϊκής ζωγραφικής και με την ευκαιρία να δούμε και αυτόν τον κορυφαίο ειδικό στον Θουκυδίδη.

      «Κύριε καθηγητά», απάντησα με δισταγμό, «πιστεύω πως ο εγκέφαλός μας δεν έχει την απόσταση και τα δεδομένα που απαιτούνται για να καταλάβει και να μας πει πως λειτουργεί ο εγκέφαλός μας. Ο ίδιος θέτει το ερώτημα, ο ίδιος ερευνά, ο ίδιος ελέγχει, ο ίδιος αποφαίνεται. Μια απάντηση θα θεωρηθεί εσφαλμένη ή αντιθέτως πλήρης και ορθή, από αυτόν τον ίδιον, με τα δικά του κριτήρια. Τα οποία δεν είναι κοινά, δεν τα συμμερίζεται κάθε εγκέφαλος».

      Ο σοφός καθηγητής μας αποκάλυψε ότι έχει ζήσει στην Αθήνα, έκανε μακρούς περιπάτους στους χώρους της αρχαίας πόλης, και τότε αποφάσισε να ασχοληθεί ιδιαίτερα με τον Θουκυδίδη.

      Τόλμησα να του θέσω ένα ερώτημα: «Η ελευθερία είναι το βασικό ζητούμενο στους Αθηναίους ειδικά. Η ελευθερία της κοινωνίας από τα όσα συμβαίνουν και την αφορούν, η ελευθερία του ανθρώπου από τους θεούς, η ελευθερία του καλλιτέχνη από τη συνείδηση του κοινού. Οι Αθηναίοι, μόνον αυτοί, και όχι οι Έλληνες γενικά, είχαν κύριο ζητούμενο την ελευθερία. Και αναρωτιέμαι: γιατί ειδικά οι Αθηναίοι;».

      Σηκώθηκε, ήλθε κοντά μου και με αγκάλιασε.




Ελευθερία;
Κατηγορία: Σημειωματάριο

«Αν δεν είχαμε ελεύθερη βούληση», γράφει κάπου ο Τσέστερτον, «δεν θάχε νόημα να πούμε ευχαριστώ σε κάποιον που μας πέρασε τη μουστάρδα.» Το θυμήθηκα αυτό...


Ο άνθρωπος στον Μπρύγκελ
Κατηγορία: Σημειωματάριο
Ο άνθρωπος στον Μπρύγκελ

Με τον Κώστα Αξελό είχαμε μια μακρά και πολύ φιλική συνομιλία με θέμα τον Μπρώυγκελ (Μπρύγκελ).  Ήταν μαζί μας ο αγαπημένος φίλος τότε, ο Παντιάς...


Παν. Δρακόπουλος, Η Ηλικία του Δάντη
Κατηγορία: Σημειωματάριο
Παν. Δρακόπουλος, Η Ηλικία του Δάντη

Η κυρία με τα γυαλιά δεν έδειξε να καλύπτεται από το θερμό χειροκρότημα των ακροατών, και σήκωσε το χέρι δείχνοντας πως θέλει να βάλει τη...


Τρικυμία
Κατηγορία: Σημειωματάριο
Τρικυμία

Έβρισκε στις παλιές ιστορίες την πρώτη του ύλη για να φτιάξει τα δικά του. Διάβαζε Πλούταρχο και Πλαύτο, όχι βέβαια Θουκυδίδη ή Τάκιτο, διάβαζε δηλαδή...


Παν. Δρακόπουλος, Του Μιχάλη Κατσαρού
Κατηγορία: Σημειωματάριο
Παν. Δρακόπουλος, Του Μιχάλη Κατσαρού

Στο γραφείο που είχα πολύ παλιά στην Δημοκρίτου έρχονταν ανάμεσα σε άλλους ποιητές και ο Μιχάλης Κατσαρός. Συνήθως μου διάβαζε κάποιο ποίημά του – και...


Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...