Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του


Η στάση του Προμηθέα έναντι της μαντείας οδηγεί σε πολλές σκέψεις. Είναι μάντης ο ίδιος, κι όχι χωρίς συγκίνηση μας λέει πως είν’ ένα δώρο της μητέρας του. Βάζει τη μαντεία μεταξύ των δικών του δώρων στους θνητούς, κι αισθάνεται περήφανος για όσα μας έχει χαρίσει. Και περαιτέρω: είναι σίγουρος πως αυτό είναι το υπερόπλο με το οποίο θα αναγκάσει τον ίδιο τον Δία να γονατίσει! Αυτές οι ατάκες μου φαίνεται πως έχουν παρασύρει όχι μόνο τούς θεούς αλλά και τους φιλολόγους στην ακλόνητη πεποίθηση πως ο Προμηθέας, δεσμώτης ή όχι, έχει μιαν απόλυτη κατάφαση προς τη μαντεία. Κι όμως! Το κείμενο δεν δικαιολογεί αυτές τις μονολιθικές βεβαιότητες.

Κατ’ αρχήν, ο Προμηθέας δεν πιστεύει πως η γνώση του μέλλοντος έχει ζωτική σημασία. Ήδη, οι πρώτες του φράσεις είναι εξόχως δηλωτικές:

Ααχ! Στενάζω για τα βάσανα αυτά

και για κείνα που θά ‘ρθουνε· πότε και πώς

τα δεινά μου θα πάρουνε τέλος;

Βλέπουμε εδώ όχι μόνο τον μεγάλο ποιητή που στενάζει και περιμένει την απαλλαγή απ’ τον πόνο και τα βάσανα σαν επιτολή άστρου στον ορίζοντα της μοίρας· βλέπουμε επίσης τον Προμηθέα τον ίδιο, τιτάνα και γνώστη όλων όσων πρόκειται να συμβούν, να κάμπτεται μπροστά στο πυρηνικό βάρος του ενθάδε: ο Υιός του Θεού λυγίζει απ’ το βάρος του ποτηρίου τούτου. Και το νιώθουμε αυτό, εμείς, ο τραγικός χορός, γιατί ο πόνος σαρκώνεται στο ενθάδε, ενώ η απαλλαγή απ’ αυτόν ενθαδικώς είναι προσδοκία: η επιτολή της Αναστάσεως δεν είναι ήδη γεγονός· στη γεγονότητα ανήκει μόνον η ελπίδα της — έστω η βεβαία ελπίδα της!

Ασφαλώς, ο Προμηθέας δεν συντρίβεται· θα ταυτίσει τη μαντεία με την πίστη και θα θελήσει να διώξει τον Πειρασμό όχι της άγνοιας (του μέλλοντος) αλλά της ολιγοπιστίας:

Όμως τι λέω; Καλά ξέρω τα πάντα,

όσα μελλούμενα είναι, και κανένα

κακό αναπάντεχα δε θάρθει. Πρέπει

την τύχη τη μοιρόγραφτη ο καθένας

μ’ αλύγιστη καρδιά να τη βαστάζει,

μια και το ξέρει πόσο ανίκητη είναι

της Ανάγκης η δύναμη.

Παρά την επίκληση του ακαταμάχητου σθένους της Ανάγκης, παρά την αυτομομφή, παρά την δήλωση πίστεως, βυθίζεται ξανά —και αμέσως!— μέσα στον τρόμο του ενθάδε:

Ο,τι καί νάρχεται φόβο μου φέρνει.

Και είναι εκπληκτικό —αλλ’ όχι ακατανόητο— ότι εμείς του λέμε:

Μη φοβάσαι καθόλου.

Αλλ’ ο Προμηθέας θ’ αμφισβητήσει τη μαντεία και σ’ ένα άλλο επίπεδο: η γνώση του μέλλοντος δεν είναι μόνον ανίσχυρη μπροστά στο σαρκωμένο ενθάδε, αλλά και αμφιβόλου αξίας. Ο διάλογος με την Ιώ είναι κυριολεκτικώς αποκαλυπτικός:

Ιώ: Πες μου μονάχα ποιο θά ‘ναι το τέρμα, που θα τελειώσουν οι παραδαρμοί μου.

Πρ.: Καλύτερα για σε να μην το μάθεις.

Ιώ: Ό,τι μου μέλλεται να πάθω μη μου κρύψεις.

Πρ.: Το δώρο που ζητάς δεν το ζηλεύω.

Ιώ: Γιατί λοιπόν αργείς, ξάστερα πες το.

Πρ: Φοβάμαι μην ταράξω το μυαλό σου.

Κι όταν η άλλη επιμένει πεισματικά:

Ιώ: Μη γνοιάζεσαι, καλό για μένα θά ‘ναι.

αυτός υποχωρεί απρόθυμα:

Πρ.: Αφού το θέλεις, θα μιλήσω, λοιπόν άκου.

Όταν, όμως, αφηγείται τα μέλλοντα πάθη, η Ιώ σπαράζει: πάνω στον πόνο προστίθεται (ή μάλλον επιτίθεται) ο τρόμος! Εμείς επιμένουμε:

Λέγε, φανέρωσέ τα είναι καλό να ξέρουν

οι δύστυχοι από πριν τις συμφορές των.

Εκείνος, αντιδρά:

Και τι θα κάνεις αν μάθεις και τ’ άλλα;

και καταλήγει:

κι εσύ δε θά ‘χες κέρδος να τ’ ακούσεις.

Και δεν πρόκειται εδώ για απλή κουβέντα πρόκειται για υποθήκη.

Ωστόσο, δεν τελειώνουμε εδώ. Πέρ’ από το πρόβλημα ποιά είναι η δυνατή επίδραση της μαντείας στο ενθάδε, περ’ ακόμη από την αμφιβολία κατά πόσον βοηθά πράγματι τον άνθρωπο, τρίτο και κορυφαίο ερώτημα τίθεται: είναι δυνατή η πρόγνωση του μέλλοντος; Είναι δυνατή η ύπαρξη μαντείας;

Ο Προμηθέας προφητεύει πως ο Δίας θα έχει την τύχη του Κρόνου: θα καταργηθεί από έναν άλλον θεό, έναν θεό δυσμαχώτατον, έναν θεό που θα συντρίψει κεραυνούς και τρίαινες και θα μετατρέψει αυτά τα όργανα υπάτης εξουσίας σε τσουμπλέκια. Προφητεύει πως ο Δίας θα ταπεινωθεί κι από άρχων θεών, δούλος θα καταντήσει. Και σ’ αυτό ακριβώς το σημείο, ο χορός θα χτυπήσει κατάστηθα τη μαντεία:




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο «Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας», Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το «Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός», εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το «Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα» (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.