Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 4, 1979, τεύχη 30-41 | Αρχείο | Κοινωνία - 28 Ιουλίου 2011 06:56 πμ

Noam Chomsky: H επαναστατική σκέψη σήμερα


Εποπτεία,  τεύχος 35, Ιούνιος 1979.  Συνομιλία με τη Ζηνοβία Δρακοπούλου

(Μαγνητοφωνήθηκε στην Αθήνα στίς 28.5.79. Πριν την δημοσίευση ο καθηγητής Noam Chomsky ενέκρινε το χειρόγραφο της απομαγνητοφώνησης. Αποκλειστικότητα της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ για όλο τον κόσμο και για κάθε γλώσσα.)

Ζ.Δ.: Το πρώτο ερώτημά μου στρέφεται γύρω από τα θεωρητικά θεμέλια της σημερινής επαναστα­τικής σκέψης. Γνωρίζετε τις αμφισβητήσεις που τίθενται˙ έχουμε επαναστάτες που δεν μπο­ρούν να χαρακτηρισθούν μαρξιστές, έχουμε αμφισβητήσεις για το αν ο μαρξισμός είναι —και ως ποιο βαθμό— επαναστατική θεωρία κατάλληλη για την εποχή μας. Και περαιτέρω: για ποιο μαρξισμό ενδιαφερόμαστε: για τον μαρξισμό του Μαρξ ή τον μαρξισμό των επιγόνων; Ήδη, ο Μαρξ δεν φαίνεται να είχε μία γραμμή και είναι γνωστές οι διαφοροποιήσεις των επιγόνων. Ποια είναι λοιπόν η σημασία του μαρξισμού για την επαναστατική σκέψη σήμερα;

ΤΣΟΜΣΚΥ: Κατ’ αρχήν δεν αμφιβάλλουμε για το ότι ο Μαρξ είναι ένας μεγάλος κοινωνικός στοχα­στής και ότι οι αναλύσεις του, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχουν μεγάλη σημασία για καθέ­ναν που θέλει ν’ ασχοληθεί με τον καπιταλισμό ή με τη δυνατότητα μιας κοινωνικής αλ­λαγής. Ωστόσο, είναι τερατώδες λάθος να καθιστούμε ένα στοχαστή —όποιος και νάναι αυτός— οδηγό μας. Όπως όλοι, έτσι κι ο Μαρξ έκανε λάθη και δεν μπορώ να διανοηθώ πώς ένας σοβαρός άνθρωπος στη σημερινή εποχή, επιμένει να εργάζεται προσκολλημένος στο πλαίσιο που εργάστηκε ο Μαρξ. Αυτό, είναι απλώς ατελέσφορο. Κι ο ίδιος ο Μαρξ, αν ζούσε σήμερα, σίγουρα δεν θα χρησιμοποιούσε το παλιό πλαίσιο.

Η εκμετάλλευση των εκμεταλλευομένων

Ζ.Δ.: Αλλά πώς εξηγείται ότι τόσοι πολλοί ομνύουν στ’ όνομα του Μαρξ;

ΤΣΟΜΣΚΥ: Ο Μαρξ απέκτησε μεγάλο κύρος χάρις κυρίως στην επανάσταση των μπολσεβίκων· απ’ αυτό το γεγονός μια ιδιαίτερη μορφή του μαρξισμού αναπτύχθηκε πολύ — αλλά νομίζω πως αυτό έχει μια σημασία πολύ αμφιβόλου αξίας. Δεν θάλεγα ότι ο Λένιν εξόντωσε τον μαρξισμό. Ανέπτυξε ιδιαίτερα, τάσεις που ασφαλώς υπάρχουν στον μαρξισμό, αλλά που αποτελούν τα επικίνδυνα και καταστρεπτικά σημεία του μαρξισμού. Τα σημεία αυτά αντικατοπτρίσθηκαν αργότερα στην ιστορία του μπολσεβικικού κράτους, του ρωσικού κράτους. Για παράδειγμα, ο Λένιν εξέφρασε μια πλευρά του μαρξισμού που εξέφραζε τα συμφέροντα της επαναστατικής ιντελλιγκέντσιας, δηλαδή μιας ελίτ που επιχειρούσε να χρησιμοποιήσει τα βάσανα της εργατικης τάξης, γιανα κερδίσει την εξουσία. Εκμεταλεύθηκε τα βάσανα των εργατών για ν’ αποκτήσει την κρατική ισχύ και να μετατρέψει την κρατική αυτή ισχύ σε μέσο μα­στιγώματος της κοινωνίας για να πετύχει την εκβιομηχάνιση.

Τα κίνητρα του Λένιν και της ελίτ, είναι εντελώς αντίθετα προς οποιοδήποτε απελευθερωτικό αγώνα των εργατών, και στην πραγματικότητα, τα κίνητρα αυτά οδηγούν σαφώς και μόνο στη θηριώδη ανάπτυξη της κόκκινης γραφειοκρατίας.

Η ρωσική δικτατορία

Ζ.Δ.: Όπως καταγγέλλει ο Καστοριάδης…

ΤΣΟΜΣΚΥ: Όπως καταγγέλλει ο Καστοριάδης κι όπως σωστά το είχε προβλέψει ο Μπακούνιν. Ο Λένιν εκμεταλλεύθηκε τους εργάτες. Η γραφειοκρατία της κόκκινης ελίτ χρησιμοποίησε πολλά μέσα για να οικοδομήσει ένα ολοκληρωτικό σύστημα, στο οποίο η «επαναστατική» ιντελλιγκέντσια είναι ο μόνος και απόλυτος καθοδηγητής. Έτσι, το ρωσικό καθεστώς, ό­πως είχε προβλεφθεί έφερε την εκβιομηχάνιση και τον ολοκληρωτισμό. Κατέστρεψε το καπιταλιστικό σύστημα αλλά ξαναθεσμοποίησε ένα όμοιο σύστημα, συγκεντρώνοντας επί πλέον όλες τις κρατικές εξουσίες και καθιδρύοντας την αγριότερη και σκληρότερη δικτατορία που γνώρισε ποτέ ο άνθρωπος. Η τάση αυτή, υπάρχει ήδη στον Μαρξ. Νομίζω πως ο Μπακούνιν έχει δίκιο στην κριτική του για τη συμπεριφορά του Μαρξ κι ακόμα περισσότερο για τη θεωρία του Μαρξ, έχει δίκιο λέ­γοντας πως ο Μαρξ εισάγει ένα κτηνώδη ολοκληρωτισμό. Ο Λένιν προσωποποιούσε τον άνθρωπο ο οποίος με τον Στάλιν οδηγήθηκε στα πιο ακραία και καταστρεπτικά όρια.

Ζ.Δ.: Έχουμε δηλαδή μιαν αναμφισβήτητη σχέση συνάφειας και διαδοχής: Μαρξ-Λένιν-Στάλιν;

ΤΣΟΜΣΚΥ: Ναι, και πρέπει να το δούμε καθαρά αυτό. Ξέρω ότι ο περισσότερος κόσμος υφίσταται μιαν υπνωτιστική καταληψία ενώπιον του Μαρξ. Αρνείται να δεχθεί τον ολοκληρωτισμό του Μαρξ και προσπαθεί να «μπαλώσει» τα πράγματα. Αλλ’ η επανάσταση δε προχωράει με υπνωτισμούς. Βεβαίως, ο Λένιν απέρριψε τα σημεία που ο Μαρξ ήταν φιλελεύθερος.

Ο Λένιν, ήταν ηγέτης μιας ελίτ σε μια πολύ καθυστερημένη και ουσιαστικά υπανάπτυκτη χώρα. Η ίδέα του ήταν ότι, το κόμμα που θ’ αποκτήσει την εξουσία είναι αυτό που θα εκμεταλλευτεί τα βάσανα των εργαζομένων. Στο καινούργιο κράτος, η εξουσία πρέπει να χρησιμοποιηθεί —πίστευε— για την ισοπέδωση όχι μόνο των ατομικών διαφο­ρών, αλλά και της σκέψης ακόμα. Ο Λένιν ήταν πιο φιλελεύθερος πριν το 1917, στην περίοδο που προηγήθηκε της κατάληψης της εξουσίας, όταν δηλαδή προσπαθούσε να κερδίσει έδαφος και ν’ αποκτήσει τη λαϊκή υποστήριξη. Χωρίς να θέλω να πω ότι αυτό ήταν στυγνός κυνισμός, δεν μπορώ να μην επισημάνω ότι όλες οι φιλελεύθερες απόψεις πνίγηκαν απ’ τον ίδιο μόλις κατέλαβε τήν εξουσία.




Αγοραίος

Γεώργιος Α. Πανέτσος - Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...

Noam Chomsky: H επαναστατική σκέψη σήμερα
Κατηγορία: Έτος 4, 1979, τεύχη 30-41 / Κοινωνία
Noam Chomsky: H επαναστατική σκέψη σήμερα

Εποπτεία,  τεύχος 35, Ιούνιος 1979.  Συνομιλία με τη Ζηνοβία Δρακοπούλου (Μαγνητοφωνήθηκε στην Αθήνα στίς 28.5.79. Πριν την δημοσίευση ο καθηγητής Noam Chomsky ενέκρινε το χειρόγραφο...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.