Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 4, 1979, τεύχη 30-41 | Αρχείο | Κοινωνία - 28 Ιουλίου 2011 06:56 πμ

Noam Chomsky: H επαναστατική σκέψη σήμερα


ΤΣΟΜΣΚΥ: Όχι, φυσικά όχι! Στην πραγματικότητα, ακόμα και στον 19ο αιώνα υπήρχε αυστηρή κρι­τική του μαρξισμού. Μιλήσαμε ήδη για τον Μπακούνιν. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Μαρξ ήταν σημαντικότερο πνεύμα από τον Μπακούνιν από επιστημονική άποψη. Ωστό­σο, ο Μπακούνιν είχε πολύ σημαντικότερη διορατικότητα για την φύση της μελλοντικής ελεύθερης κοινωνίας και επίσης, της κοινωνιολογίας της επαναστατικής ιντελλιγκέντσιας. Είχε πολύ βαθειά διορατικότητα. Για παράδειγμα, ήταν αυτός που πράγματι δημιούργησε την έννοια της «Νέας Τάξης», και αυτός που αντελήφθη τον ρόλο που θα θέλει ν’ αναλά­βει η ιντελλιγκέντσια στις υπανάπτυκτες χώρες. Οι αναρχικοί, πιστεύω, είχαν περισσότε­ρο εμβαθύνει στο πρόβλημα της κοινωνικής αλλαγής απ’ ότι ο Μαρξ. Αντελήφθησαν —για να χρησιμοποιήσω τη φράση του Μπακούνιν— ότι «το μέλλον πρέπει να δημιουργη­θεί στην παρούσα κοινωνία». Κατάλαβε επίσης ότι, αν η ελίτ των επαναστατών-διανοουμένων χρησιμοποιεί την εξουσία για να πετύχει τους σκοπούς της, το μέλλον θάναι μια κτηνώδης ολοκληρωτική κοινωνία. Γενικά οι αναρχικοί κατάλαβαν ότι μια ελεύθερη σοσιαλιστική κοινωνία, για νάναι τέτοια, θα πρέπει να μη στοχεύει στην απόκτη­ση ισχύος· διότι αυτό, στην πραγματικότητα σημαίνει δημιουργία σκληρών σοσιαλιστι­κών τύπων, σημαίνει έλεγχο παραγωγής, σημαίνει σκληρότατο έλεγχο στα εργοστάσια, σημαίνει μια δομή ολοκληρωτισμού απ’ όπου προέρχεται και ο καπιταλισμός. Αυτές οι παρατηρήσεις δείχνουν τη διορατικότητα του αναρχισμού. Μπορώ απερίφραστα να πω ό­τι, αν προσέξει κανείς, μπορεί να βρει πολύ περισσότερα στοιχεία για τις δυνατότητες μιας ελεύθερης σοσιαλιστικής κοινωνίας μέσα στους αναρχικούς απ’ ότι σ’ ολόκληρη τη μαρξιστική γραμματεία. Και ο βρετανικός σοσιαλισμός που δεν είναι ιδιαίτερα θεωρητι­κός, έχει πολύ περισσότερα να πει για τη δομή μιας φιλελεύθερης κοινωνίας, απ’ όσο η μαρξιστική φιλολογία.

Ο ίδιος ο Μαρξ δεν έχει τη σαφήνεια ή συνέπεια στον βαθμό που πιστεύουν οι λενινιστές. Για παράδειγμα, ενώ για την κομμούνα έγραφε άσκοπες λατρευτικές παρατηρήσεις περί της οργανώσεώς της, την ίδια εποχή, και για το ίδιο θέμα, στην ιδιωτική του αλληλο­γραφία εμφανίζεται πολύ σκεπτικιστής και πολύ κριτικός για τα μέσα που χρησιμοποίησε η κομμούνα. Ασφαλώς, υπάρχουν μερικά έργα, όπως αυτά του Πάνικεκ που εκπροσω­πούν την μη λενινιστική γραμμή του μαρξισμού και είναι ιδιαίτερα γόνιμα. Ο Πάνικεκ αντιμετωπίζει τα προβλήματα της κατεύθυνσης του σοσιαλισμού στις βιομηχανικές κοι­νωνίες — αλλά κι αυτός ο λαμπρός μαρξιστής, στην πραγματικότητα είναι κοντά στον αναρχοσυνδικαλισμό.

Ο λενινισμός παραλλαγή του μαρξισμού

Ζ.Δ. Έχει εντούτοις λεχθή ότι, αν ο Μαρξ δεν μπορεί παρά να οδηγήσει στον Λένιν, κι ο Μπα­κούνιν δεν μπορεί παρά να οδηγήσει στον Νετσάγιεφ…

ΤΣΟΜΣΚΥ: Βρίσκω πολύ σχηματική τη φόρμουλα αυτή. Πιστεύω πως ο λενινισμός είναι μια παραλλαγή του μαρξισμού, δεν είναι η αναπότρεπτη κατάληξή του. Είναι μια παραλ­λαγή που μπόρεσε ν’ αναπτυχθεί σε χώρα ακατάλληλη για κοινωνική επανάσταση. Πρέπει να θυμόμαστε ότι ο Λένιν δεν πίστευε, δεν πίστεψε ποτέ ότι το καθεστώς του θα γινόταν το μεγαλύτερο εμπόδιο για μια κοινωνική επανάσταση. Ο Μαρξ το πίστευε αυτό. Ο Μαρξ πίστευε ότι για μια κοινωνική επανάσταση προϋποτίθεται πολύ ανεπτυγμένος καπι­ταλισμός, προϋποτίθεται βιομηχανικό σύστημα που οι εργάτες θα παίρναν στα χέρια τους τον έλεγχό του — πράγμα που, σίγουρα, δεν συνέβη στη Ρωσία. Ο Λένιν υπέθεσε πως αν γινόταν μια επανάσταση στη Ρωσία, θα επακολουθούσε μία επανάσταση στη Γερμανία· τότε, η Γερμανία θα γινόταν το κέντρο της επανάστασης και η Ρωσία θα επέστρεφε στη φυσική της θέση, στην περιφέρεια, ως υπανάπτυκτη χώρα. Η ιστορία λειτούργησε διαφο­ρετικά, αλλά αυτή ήταν η ανάλυση. Και νομίζω πως θάναι απόλυτα ορθό να πούμε ότι: ο μαρξισμός του Λένιν οδηγεί στον λενινισμό, σε μια υπανάπτυκτη κοινωνία όπου η επαναστατική ιντελλινγκέτσια χρησιμοποιεί τον μαρξισμό για ν’ αποκτήσει εξουσία.

Οι κακές, κάκιστες αυτές τροπές του μαρξισμού, χρησιμοποιούνται από τους αντιδρα­στικούς της δύσης… Τροπές που προβάλλονται από ένα αντιδραστικό κίνημα που θέλει να δείξει πως κάθε αλλαγή φέρνει κάτι χειρότερο, πως κάθε αλλαγή πρόκειται να οδηγήσει σε Γκούλαγκ. Με την ίδια πρόθεση, να δυσφημίσει την ιδέα της αλλαγής, η αντιδραστική ιντελλιγκέντσια άρπαξε το θέμα Νετσάγιεφ. Ο Νετσάγιεφ ήταν ένα συμβάν στη ζωή του Μπακούνιν που ο ίδιος το ξεπέρασε.

Ζ.Δ.: Ας έλθουμε τώρα στην αποδώ όχθη, ακριβέστερα, ας πάμε πέραν του Ατλαντικού. Η κα­πιταλιστική κοινωνία δεν έχει μια κλειστή ιδεολογία, έχει όμως μια πορεία. Αυτή η πορεία βρίσκεται μπροστά σε μιαν ιδιαιτερότητα, μπροστά στο τεχνολογικό (ας πούμε) μέλλον. Βρίσκετε πως η επαναστατική σκέψη πρέπει ν’ ασχοληθεί με το πρόβλημα αυτό, και με ποιο τρόπο;




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Noam Chomsky: H επαναστατική σκέψη σήμερα
Κατηγορία: Έτος 4, 1979, τεύχη 30-41 / Κοινωνία
Noam Chomsky: H επαναστατική σκέψη σήμερα

Εποπτεία,  τεύχος 35, Ιούνιος 1979.  Συνομιλία με τη Ζηνοβία Δρακοπούλου (Μαγνητοφωνήθηκε στην Αθήνα στίς 28.5.79. Πριν την δημοσίευση ο καθηγητής Noam Chomsky ενέκρινε το χειρόγραφο...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.