Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 4, 1979, τεύχη 30-41 | Αρχείο | Κοινωνία - 28 Ιουλίου 2011 06:56 πμ

Noam Chomsky: H επαναστατική σκέψη σήμερα



Ο μεταβιομηχανικός καπιταλισμός

ΤΣΟΜΣΚΥ: Πρώτα θάπρεπε να δοθεί μια ακριβής κοινωνιολογική ανάλυση των τάσεων του καπιταλι­σμού. Υπάρχει μια θεωρία που εισηγήθηκαν άνθρωποι όπως ο Ντάνιελ Μπελλ, ο Τζ. Κεν. Γκάλμπραιηθ κ.ά., και η οποία αναφέρεται στη μεταβιομηχανική κοινωνία. Ερωτά­ται: πόση πραγματική ισχύς πηγαίνει στα χέρια εκείνων που ελέγχουν τη γνώση και τις πληροφορίες; Ο Μπελλ υποστηρίζει ότι στη μεταβιομηχανική κοινωνία η εξουσία δεν θ’ ανήκει πια στον βιομηχανικό καπιταλισμό αλλά μάλλον σ’ αυτούς που θα ελέγχουν τη Γνώση. Πιστεύει ότι την εξουσία θάχουν αύριο τα πανεπιστήμια. Κι ο Γκάλμπραιηθ υπο­στηρίζει ότι η εξουσία έχασε ήδη την ουσία της με τη μετάβαση από τον φεουδαλισμό στον καπιταλισμό, μια και άφησε τον παραδοσιακό σύνδεσμό της με τη γη και συνδέθηκε με το εργοστάσιο. Έτσι, στη μεταβιομηχανική κοινωνία θα συνδεθεί με τη γνώση, την πληροφορία, την τεχνολογία κ.λπ.

Για μένα, αυτά είναι ανοησίες. Εντελώς ανοησίες. Τίποτα τέτοιο δεν συμβαίνει. Αυτά είναι αναλύσεις και προβλέψεις μιας ομάδας διανοουμένων για την αυτοεξυπηρέτησή τους. Στην πραγματικότητα, αναλύουν το καπιταλιστικό κράτος σαν γνήσιοι λενινιστές.

Ο λενινισμός των τεχνοκρατών

Ζ.Δ.: Λενινιστές;!

ΤΣΟΜΣΚΥ: Ναι, νομίζω πως υπάρχει στενός παραλληλισμός μεταξύ αυτού του είδους της ανάλυσης και του λενινισμού. Ο λενινισμός ήταν η πρωτοπορία της επαναστατικής ιντελλιγκέντσιας που ήθελε ν’ αποκτήσει την κρατική εξουσία και να τη χειρίζεται μέσα στο σοσιαλι­στικό πλαίσιο. Έτσι κι εδώ, έχουμε τη θεωρία μιας ομάδας, μιας ιντελλιγκέντσιας που ελ­πίζει πως η ισχύς μετακινείται στα χέρια της. Αλλά δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη πώς συμβαίνει κάτι τέτοιο. Ας πάρουμε τις ΗΠΑ. Η εξουσία είναι συγκεντρωμένη στα χέρια αυτών που κατευθύνουν την οικονομία· εννοώ τους ανθρώπους που ελέγχουν τις βιομηχανίες, τους οικονομικούς θεσμούς, τις επενδύσεις κ.λπ. Εκεί βρίσκεται η εξουσία. Η τεχνοκρατική ιντελλιγκέντσια, μπορεί και διατάσσεται να φροντίζει τη διατήρηση των μέσων, μπορεί να υπηρετήσει, να καλύψει τις ανάγκες όσων έχουν πράγματι την εξουσία, και βέβαια, να κινηθεί μέσα στο πλαίσιο που οι νομείς της εξουσίας έχουν ορίσει. Τα είδη των υπηρεσιών που οι τεχνοκράτες προσφέρουν, είναι πρώτον: να χειρίζονται τα μέσα, και δεύτερον: να κρύβουν από την κοινωνία το τι κάνουν — αυτό είναι σημαντικό. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να μην ξέρει ο κόσμος τι συμβαίνει. Από την άποψη αυτή, οι τεχνο­κράτες είναι ένα είδος ιερατείου, ένα ιερατείο που έχει χρέος να κηρύττει την επίγεια θρη­σκεία του, και που πράγματι, προσπαθεί να συσκοτίσει τα συμβαίνοντα. Ένας από τους τρόπους συσκότισης, είναι η προσποίηση ότι η εξουσία μετακινείται προς τα χέρια περι­φερειακών και ασήμαντων ομάδων όπως η ιντελλιγκέντσια…

Η καπιταλιστική δημοκρατία: έργο προπαγάνδας

Ζ.Δ.: Έτσι, η ιντελλιγκέντσια απλώς λαδώνει τους μηχανισμούς της εξουσίας…

ΤΣΟΜΣΚΥ: Ακριβώς. Στα σύγχρονα καπιταλιστικά κράτη υπάρχει ένα πολύ ασταθές σύστημα που αντιμετωπίζει έντονες κρίσεις, τρομακτικούς ανταγωνισμούς και αποτυχίες. Οι ανταγωνι­σμοί και οι αποτυχίες μας μεταφέρονται με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ως σύγκρουση ανεξαρτήτων κοινωνικών δυνάμεων — αλλ’ αυτό είναι ψεύδος. Πάρτε για παράδειγμα τη σύγκρουση δύο κομμάτων. Ακόμα κι αν το ένα ισχυρίζεται πως είναι σοσιαλιστικό, δια­θέτει εξουσία, ισχύ, που προέρχεται από τους ίδιους καπιταλιστικούς θεσμούς με το μη σοσιαλιστικό. Παράλληλα, υποκρίνονται πως υπάρχει διαφορά και πως αυτή είναι η πεμ­πτουσία του δημοκρατικού συστήματος. Υποκρίνονται πως υπάρχει διαφωνία μεταξύ ανε­ξάρτητης ιντελλιγκέντσιας που κριτικάρει, κι εκείνης που κρατάει, που υπερασπίζει την εξουσία. Αλλά, όλοι ανήκουν στο ίδιο πλαίσιο, έχουν τις ίδιες προϋποθέσεις.

Ζ.Δ.: Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: υπήρξε ο πόλεμος στο Βιετνάμ και ο αγώνας κατά του πολέ­μου. Πώς εφαρμόζεται σ’ αυτή την αντίθεση η προηγούμενη παρατήρησή σας;

ΤΣΟΜΣΚΥ: Ναι, ας πάρουμε τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Σ’ ολόκληρο τον κόσμο διαδόθηκε ο μύθος ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αντιτάχθηκαν στον πόλεμο, ότι υπήρξαν δυνάμεις που υπέ­σκαψαν την αμερικανική κυβέρνηση και την προσπάθειά της να συνεχίσει τον πόλεμο. Τα διαβάζατε συνεχώς αυτά, δεν είν’ έτσι; Στην πραγματικότητα η «αντίθεση» υπήρξε εξυπη­ρετική του πλαισίου. Όλα τα περί κρίσεως που αντιμετώπισε η κυβέρνηση, είναι καθαρές ανοησίες. Οι αντιπολιτευτικές δυνάμεις δεν έχουν καμιά απολύτως ισχύ, παρά μόνο στο βαθμό που εξυπηρετούν τις ανάγκες του πλαισίου. Η «αντίθεση» στον πόλεμο αντανακλά τον βασικό τρόπο του σκέ­πτεσθαι του επιχειρηματικού κόσμου. Ο Τύπος στράφηκε εναντίον του πολέμου όταν και γιά τους λόγους που στράφηκε εναντίον του πολέμου η Γουώλ Στρητ. Όταν φάνηκε, δηλαδή, πως ο πόλεμος αυτός δεν μπορούσε να επιτύχει. Για τους ίδιους λόγους που οι Γερμανοί αντιτάχθηκαν στον Χίτλερ μετά το Στάλινγκραντ. Ο τύπος, χωρίς σχε­δόν εξαίρεση, παραδέχθηκε την αρχή πως αν ο πόλεμος μπορούσε να πετύχει θάταν νόμι­μος. Παραδέχθηκε πως η εγκληματική προπαγάνδα είναι θεμιτή. Παραδέχθηκε ακόμα πως οι ΗΠΑ έχουν το δικαίωμα να καταστρέψουν μια αγροτική κοινωνία αν μπορούν να το πετύχουν — δεν τίθεται καν ζήτημα.






Noam Chomsky: H επαναστατική σκέψη σήμερα
Κατηγορία: Έτος 4, 1979, τεύχη 30-41 / Κοινωνία
Noam Chomsky: H επαναστατική σκέψη σήμερα

Εποπτεία,  τεύχος 35, Ιούνιος 1979.  Συνομιλία με τη Ζηνοβία Δρακοπούλου (Μαγνητοφωνήθηκε στην Αθήνα στίς 28.5.79. Πριν την δημοσίευση ο καθηγητής Noam Chomsky ενέκρινε το χειρόγραφο...