Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 5, 1980, τεύχη 42-52 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 28 Ιουλίου 2011 17:26 μμ

Olof Gigon: H απαρχή της Ελληνικής φιλοσοφίας


Ο ίδιος ο Ησίοδος θέλει να διδάξει την αλήθεια, σύμφωνα με την εντολή των μουσών. Γι αυτό το λό­γο του είναι και πολύ πιο αναγκαία η βοήθεια των μουσών, αφού δεν διηγείται βέβαια για κάποιους τυ­χαίους αγώνες της προϊστορικής εποχής, αλλά για τη ζωή των Θεών από την αρχή. Πώς μπορεί αυτός, έ­νας κοινός θνητός, να ξέρει απ’ αυτά και να τα θυμά­ται; Για τους πανάρχαιους χρόνους μπορεί να μιλήσει μονάχα αν του προσφερθεί κάποια ανάμνηση, που φτάνει στο παρελθόν, πέρα από τη δική του τη ζωή, και που ήταν παρούσα ήδη στην αρχή. Έτσι η ανάμνηση, που ήταν και στον Όμηρο η φύση της μού­σας, παίρνει τώρα στον Ησίοδο ένα πολύ βαθύτερο νόημα. Γίνεται κάτι το πολύ σοβαρό, ακριβώς όπως και η αλήθεια, που πρέπει να την επικαλείται. Δεν εί­ναι τυχαίο, πως αυτός πρώτος θέλησε τις μούσες κό­ρες της Ανάμνησης, Μνημοσύνης (στ. 54) και συνέ­δεσε έτσι σε μυθική γλώσσα τα λόγια του για την αλήθεια με την ανάμνηση, με την πραγματικότητα.

Εδώ πρέπει να σταθμίσουμε ένα ακόμα τελευταίο σημείο της ερμηνείας. Οι μούσες είναι θεϊκά όντα. Η διήγηση της Θεογονίας προσπαθεί να τονίσει με τρό­πο σαφή την αντίθεση ανάμεσα στον βοσκό, που φυ­λάει τα πρόβατα, και τις θεές, που του φανερώνονται. Αν είναι οι θεές που διατυπώνουν την επιλογή μετα­ξύ αλήθειας και πιθανότητας, αυτό μπορεί και να ση­μαίνει, πως μονάχα οι θεές είναι σε θέση να διατυπώ­σουν μια τέτοια επιλογή γενικά. Μονάχα μια θεότητα μπορεί να πει την αλήθεια. Μια κατοπινή βαθύτερη ανάλυση των μοτίβων του Ησίοδου θα οδηγήσει στην ερμηνεία (που δεν είναι ακόμα εκείνη του ίδιου του Ησίοδου), πως η αλήθεια προέρχεται μόνο από τους θεούς, και πως ο κόσμος του Ομήρου όχι μόνο στο περιεχόμενό του σε περιπέτειες και ανθρώπινα πεπρωμένα, αλλά και στον χαρακτήρα της πιθανότη­τάς του είναι γενικά ο κόσμος, που μέσα του είναι αναπόδραστα φυλακισμένοι οι άνθρωποι σαν άνθρω­ποι. Τα λόγια των ανθρώπων δεν ξεπερνούν την πιθα­νότητα. Το τι είναι η αλήθεια, αυτό μπορεί να το πει μόνο η θεότητα.

Για το πώς επιδρά αυτή η σκέψη στην αρχαϊκή ελ­ληνική φιλοσοφία, θα γίνει λόγος παρακάτω. Προς το παρόν όμως μια λέξη ακόμα για τον ίδιο τον Ησίοδο. Είδαμε, πώς αντιπαραθέτει ο Ησίοδος την αλήθεια του στην πιθανότητα του Ομήρου. Κι είδαμε ακόμα, πως η μορφή της μούσας, που για τον Όμηρο ήταν ακόμα μονάχα ένα καλλιτεχνικό μέσο, κερδίζει γι’αυ­τόν ένα καινούργιο νόημα. Και τα δυο είναι αλληλέν­δετα. Και τα δύο είναι δεμένα με μια τρίτη Στιγμή, μ’ ένα τρίτο σημαντικό γεγονός που δεν έχει βέβαια άμεση σχέση με το νόημα της Θεογονίας σαν αφετηρία της ελληνικής φιλοσοφίας, αλλά που μόνο αυτό βοηθάει στο να κατανοήσουμε το πρόσωπο του Ησίοδου. Οι μούσες δίνουν στον Ησίοδο την εντολή να παρουσιάσει το τραγούδι που κι αυτές οι ίδιες τρα­γουδάνε μπροστά στο θρόνο του πατέρα τους του Δία. Αυτό είναι το νόημα των στίχων 44 και 68 κ.εξ. Και απέναντι στον Δία ο Ησίοδος έχει μια σχέση ολότελα διαφορετική από εκείνη του Ομήρου. Η ομηρική θρησκεία είναι μια «αριστοκρατική» θρη­σκεία, δομημένη ελεύθερα από ποιητική απόσταση, και στην οποία δυσκολευόμαστε να βρούμε μια κά­ποια πραγματική πίστη. Αντίθετα, στον Ησίοδο η πί­στη στο Δία είναι ο πυρήνας της ύπαρξής του και εκείνο το στοιχείο, χάρη στο οποίο τα δύο έργα του, η Θεογονία και τα Έργα και ημέραι, συναντιούνται σε μιαν εσωτερική ενότητα.. Τα Έργα και ημέραι μιλάνε για έναν Δία, φρουρό της δικαιοσύνης, και από μιαν άποψη η Θεογονία δεν είναι τίποτα άλλο, από Έναν ύμνο στον Δία, στον οποίο αναφέρεται, πως ο Δίας, μετά την καταπολέμηση των σκοτεινών δυνάμεων της προϊστορικής εποχής, ιδρύει το δικό του κράτος της δικαιοσύνης. Ένα μέρος αυτής της ολότελα μη ομη­ρικής πίστης στον Δία είναι σε τελευταία ανάλυση και το γεγονός, ότι αντιμετωπίζει τόσο σοβαρά, όσο κανένας ομηρικός ποιητής, την συνάντηση με τις μούσες, που περικυκλώνουν τον θρόνο του Δία και ό­τι ξέρει τέλος, πως το να λέει την αλήθεια και μονον αυτή, όταν τραγουδάει για τον Θεό και το γένος του, το χρωστάει στον ίδιο τον Θεό της πίστης του. Ακό­μα κι όταν αργότερα στο Έργα και ημέραι, στ. 1ο, χαρακτηρίζει σαν θέμα του το να διηγείται «αλήθειες» στον αδερφό του Πέρση, αυτό δεν μπορεί παρά να βρίσκεται σε σχέση με την εντολή της Θεογονίας και με την πίστη του στον Δία, τον Θεό της δικαιοσύνης και της αλήθειας, με τον οποίο και αισθάνεται αλλη­λέγγυος. Από αυτή την βιογραφική άποψη· η προσω­πική θρησκευτικότητα του Ησίοδου αποτελεί την απαρχή της φιλοσοφίας, στο μέτρο που αυτή τον υποχρεώνει να παρουσιάζει αλήθεια και όχι ποίηση.




Αγοραίος

Αγοραίος
Μου έστειλαν φωτογραφίες με γενικό τίτλο «Palestinian kids after israeli bοmbs» και ήταν εκατοντάδες . Ζήτησα να μου σταλεί και το αντίθετο, «Israeli kids after Palestinian bombs» και μου εστάλησαν πάλι αραβόπουλα. Ανάμεσα...

Τάκης Σινόπουλος: Νεκρόδειπνος για τον Ελπήνορα
Κατηγορία: Έτος 5, 1980, τεύχη 42-52 / Νέκυια
Τάκης Σινόπουλος: Νεκρόδειπνος για τον Ελπήνορα

Ἀπὸ περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, τεῦχος 51, Αθῆναι 1980 [στη φωτογραφία ο ποιητής με τον Παν. και τη Ζηνοβία Δρακοπούλου]   Τὸ βράδυ ἐκεῖνο ἦταν βαρὺ ζεστὸ...


Τάκης Σινόπουλος: Ελπήνωρ
Κατηγορία: Έτος 5, 1980, τεύχη 42-52 / Νέκυια

Ἀπὸ περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, τεῦχος 51, Αθῆναι 1980   Ἐλπήνορ πῶς ἦλθες… ΟΜΗΡΟΣ   Τοπίο θανάτου. Ἡ πετρωμένη θάλασσα, τὰ μαῦρα κυ­παρίσσια, τὸ χαμηλὸ ἀκρογιάλι ρημαγμένο...


Olof Gigon: H απαρχή της Ελληνικής φιλοσοφίας
Κατηγορία: Έτος 5, 1980, τεύχη 42-52 / Φιλοσοφία
Olof Gigon: H απαρχή της Ελληνικής φιλοσοφίας

Εποπτεία, τεύχος 45, Μάιος 1980. Μετάφραση: Μαρία Μέντζου Το ελληνικό πνεύμα πρωτοφανερώθηκε στην ποίη­ση. Ο κόσμος του ομηρικού έπους και όχι κάποια θρησκευτική ή πολιτειακή παράδοση...


Φώτης Καλλίας: Η έννοια του ασυνειδήτου και το πρόβλημα της ψύχωσης
Κατηγορία: Έτος 5, 1980, τεύχη 42-52 / Ψυχολογία
Φώτης Καλλίας: Η έννοια του ασυνειδήτου και το πρόβλημα της ψύχωσης

Εποπτεία, τεύχος 43, Φεβρουάριος 1980 [1].  Αναδημοσιεύουμε τιμώντας τη μνήμη του αγαπητού συγγραφέα   φεῦ-φεῦ, φρονεῖν ὡς δεινὸν ἔνθα μὴ τέλη λύει φρονοῦντι. Ταῦτα γὰρ...


Χόρχε Λουίς Μπόρχες: Ο Καθρέφτης και το Προσωπείο
Κατηγορία: Έτος 5, 1980, τεύχη 42-52 / Η Αυγή της Λογοτεχνίας

Από περιοδικό «Εποπτεία», Αύγουστος 1980, σελ. 765-767.  Μετάφραση Αχιλλέας Κυριακίδης [Ο κόπος της μετάφρασης (μ΄άλλα λόγια ο κόπος να συμφιλιωθεί ένα απειθάρχητο δευτερογενές υλικό με...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.