Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αφιερώματα | Νέκυια - 3 Αυγούστου 2011 15:59 μμ

Πιέτρο Τσιτάτι: Ταξίδι στον Άδη



Υπερέβαλα γράφοντας ότι οι ψυχές δεν έχουν συνεί­δηση. Όταν φτερουγίζουν στον Άδη, έχουν μιαν αποκοιμισμένη συνείδηση, ένα ίχνος ζωής. Πηγαίνουν στον Μί­νωα για να ζητήσουν την κρίση του, μιλούν μεταξύ τους, έστω και με τη δική τους γλώσσα, τη γλώσσα των ί­σκιων.(75)

Αν θέλουν να αποκτήσουν συνείδηση και μνήμη, πρέπει κάποιος από μας, ένας ζωντανός άνθρωπος όπως ο Οδυσσέας, να φτάσει εκεί, ανάμεσά τους, προσφέροντας υγρά, γάλα, μέλι, κρασί, νερό και αίμα, γιατί οι ξερές ψυ­χές έχουν ανάγκη από υγρά και ειδικά από αίμα για να γίνουν μισοζώντανες, έστω για λίγην ώρα. Ποια σκοτει­νή νοσταλγία ζωής τις ταράσσει; Ποια νοσταλγία τις ωθεί να γίνουν ξανά όπως εμείς, συμμετέχοντας στον λόγο και στις γνώσεις του επίγειου κόσμου; Στην Οδύσσεια κα­νένας άνθρωπος δεν αισθάνεται την επιθυμία να ξαναδεί τους νεκρούς με την ίδια ένταση που οι νεκροί λαχταρούν να ζήσουν μαζί μας. Το βασίλειό τους δεν φτάνει, είναι μια έλλειψη, ένα χάσμα που πρέπει να γεμίσει. Οι ψυχές οσφραίνονται από μακριά το αίμα, δεν βλέπουν, δεν αι­σθάνονται, δεν θυμούνται, δεν καταλαβαίνουν, είναι μο­νάχα μεθυσμένες για αίμα και στριμώχνονται κοντά στον λάκκο που σκάβει ο Οδυσσέας.(76)

[…]

Έτσι, κατά τη διάρκεια της νύχτας ο Οδυσσέας μένει στα όρια του βασιλείου των νεκρών, μακριά από την καρ­διά του Άδη όπου βρίσκονται η Περσεφόνη, ο Άδης και η Γοργώ, δίχως να δει ποτέ «τη μουχλιασμένη, τρομακτι­κή κατοικία, που την τρέμουν ακόμη και οι θεοί».(78) Ενώ στέκει κοντά στον λάκκο, οι ψυχές των νεκρών, μαγνη­τισμένες από το αίμα, τον πλησιάζουν, πίνουν αίμα και μιλούν για λίγο μαζί του. Στο μεταξύ, ο Οδυσσέας κρυ­φοκοιτάζει προς το κέντρο, καρφώνει το βλέμμα στο Έρε­βος, αποθαυμάζοντας από μακριά τον Μίνωα, τον Ωρίωνα, τον Τιτυό, τον Τάνταλο, τον Σίσυφο. Αν ο Όμηρος δεν του επέτρεπε να βλέπει μες στα σκοτάδια,(79) δεν θα αντιλαμβανόταν τίποτε, γιατί ούτε καν ένας δαυλός δεν φωτίζει το Έρεβος και τον ασφοδελό λειμώνα. Στέκει στα όρια, δεν αποκτά πλήρη εμπειρία του Άδη κι όμως η μο­ναχική περιπέτειά του είναι μια μεγαλειώδης επιχείρη­ση, που οδηγεί μέχρι τα έσχατα όρια όπου μπορεί να φτά­σει ο άνθρωπος. Μόλις επιστρέφει στη γη, η Κίρκη τον εξυμνεί σαν κάποιον που κατόρθωσε πράγμα ανήκουστο.(80)

[…]

Τρεις φορές ο Οδυσσέας προσπαθεί να αγκαλιάσει το φάσμα της μάνας του και τρεις φορές εκείνη του φεύγει «απ’ τα χέρια σαν ίσκιος ή σαν όνειρο». Η κίνηση του Οδυσσέα ανακαλεί εκείνη του Αχιλλέα στο τέλος της Ιλιάδας, όταν αγκαλιάζει, στο όνειρό του, την ψυχή του Πάτροκλου, που φεύγει απ’ τα χέρια του και βυθίζεται σκούζοντας στη γη. Η διπλή κίνηση του Αχιλλέα και του Οδυσσέα επαναλαμβάνεται διαρκώς, γιατί μαρτυρεί μια οδυνηρότατη πληγή την οποία η φαντασία της Δύσης πρέπει να την κάνει να στάξει αίμα. Τρεις φορές ο Αι­νείας προσπαθεί να αγκαλιάσει τον λαιμό του Αγχίση και τρεις φορές η εικόνα του φεύγει απ’ τα χέρια σαν αέρας, σαν όνειρο· τρεις φορές ο Δάντης τυλίγει τα χέρια στους ώμους της Casella και τρεις φορές τα χέρια του πέφτουν στο στήθος του αδειανά.(88)

Όταν ο Φάουστ και η Ελένη συναντιούνται στην τρί­τη πράξη του Δεύτερου Φάουστ, ο Γκαίτε φαντάζεται ότι θα γεννηθεί «το διπλό, μεγάλο βασίλειο» του Παρελθό­ντος και του Παρόντος, όπου ένας ζωντανός και μια νεκρή

αγαπιούνται, ζουν μαζί και κάνουν ένα παιδί. Μονάχα ο Γκαίτε πραγματοποιεί για λίγες στιγμές, στη σκηνή ενός φανταστικού θεάτρου, αυτό το αδύνατο όνειρο. Εδώ, στον ομηρικό Άδη, η νεκρή, η Αντίκλεια, μένει ένας ίσκιος και τα χέρια του ζωντανού πέφτουν στο στήθος του αδειανά· παρελθόν και παρόν δεν «παντρεύονται».

[…]

Αγνοούμε ποια διαδρομή έχει προαποφασίσει ο Δίας για τον Οδυσσέα, και αν κι αυτός, όπως ο Θησέας και ο Ηρα­κλής, έπρεπε να κατέβει στην καρδιά του σκότους. Δεν μου φαίνεται πιθανό. Εκεί, στο βάθος, μαζί με τον Άδη, «τον αόρατο», «εκείνον που κάνει τα πάντα αόρατα», κα­τοικεί η Περσεφόνη, «η κόρη», λέει ο Ευριπίδης, «που κανένας δεν μπορεί να ονοματίσει».(94) Η Περσεφόνη εί­ναι κόρη της Δήμητρας, αλλά ο «δεύτερος Όμηρος», ο ο­ποίος ασφαλώς γνώριζε αυτή την καταγωγή, δεν μνημο­νεύει ποτέ τη μητέρα, για να ξεμακρύνει από τη βασί­λισσα του Άδη κάθε θύμηση του κύκλου της βλάστησης, των καρπών, της γονιμότητας και των χυμών. Όπως το βασίλειό της, έτσι και η Περσεφόνη είναι αγνή, παρθένα, δίχως αίμα, στείρα σαν την ιτιά που δεν δένει καρπό. Μέ­σα στην άβυσσο ενσαρκώνει το απόλυτο ιερό, όπως το φα­ντάζονται οι Έλληνες, το ιερό που στρέφει προς το μέρος μας το απαγορευμένο του πρόσωπο, που μας τρομοκρατεί, μας απομακρύνει και μας μολύνει. Έτσι ο σεβασμός γί­νεται τρόμος και απολίθωση.(95)






Γιώργος Μυλωνάς: Από τον Πολύγνωτο στον Μπότσογλου
Κατηγορία: Νέκυια
Γιώργος Μυλωνάς: Από τον Πολύγνωτο στον Μπότσογλου

Ταξίδι στη Νέκυια Η εικαστική της πραγμάτωση στον Πολύγνωτο και τον Μπότσογλου Αθήνα 2010 Εισαγωγή Η ψυχή σαν τ’ όνειρο φτερουγίζει και φεύγει αλλά στρέψε...


Τάκης Σινόπουλος: Νεκρόδειπνος για τον Ελπήνορα
Κατηγορία: Έτος 5, 1980, τεύχη 42-52 / Νέκυια
Τάκης Σινόπουλος: Νεκρόδειπνος για τον Ελπήνορα

Ἀπὸ περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, τεῦχος 51, Αθῆναι 1980 [στη φωτογραφία ο ποιητής με τον Παν. και τη Ζηνοβία Δρακοπούλου]   Τὸ βράδυ ἐκεῖνο ἦταν βαρὺ ζεστὸ...


Τάκης Σινόπουλος: Ελπήνωρ
Κατηγορία: Έτος 5, 1980, τεύχη 42-52 / Νέκυια

Ἀπὸ περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, τεῦχος 51, Αθῆναι 1980   Ἐλπήνορ πῶς ἦλθες… ΟΜΗΡΟΣ   Τοπίο θανάτου. Ἡ πετρωμένη θάλασσα, τὰ μαῦρα κυ­παρίσσια, τὸ χαμηλὸ ἀκρογιάλι ρημαγμένο...


Φράντς Κάφκα: Η σιωπή των Σειρήνων
Κατηγορία: Νέκυια

[Από το Parables, μτφρ. Willa και Edwin Muir, Schocken Books Inc, 1946] Απόδειξη ότι ανεπαρκή ή και παιδιάστικα τεχνάσματα μπορεί να σώσουν κάποιον από τον...


Frank Budgen: Η συνάντηση του Τζαίημς Τζόυς με τον Όμηρο
Κατηγορία: Νέκυια

Άπο το James Joyce and the Making of Ulysses, University of Indiana Press, 1960 Τον Τζόυς τον συνάντησα ξανά, κατά τύχη αυτή τη φορά, λίγο...


Γιώργος Σεφέρης: Ελπήνωρ
Κατηγορία: Νέκυια

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ Ὁ ἡδονικός ἑλπήνωρ Άπὸ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ἐκδ. ΙΚΑΡΟΣ, Ἀθήνα 2000 […] —Τ’ ἀγάλματα εἶναι στὸ μουσεῖο. —Ὄχι, σὲ κυνηγοῦν, πῶς δὲν τὸ βλέπεις; θέλω...


Γιώργος Σεφέρης: Πάνω σ΄έναν ξένο στίχο
Κατηγορία: Νέκυια
Γιώργος Σεφέρης: Πάνω σ΄έναν ξένο στίχο

Στήν Έλλη, Χριστούγεννα 1931 Άπό Ποιήματα, έκδ. ΙΚΑΡΟΣ, 20η ἔκδ,, Άθῆναι 2000 Εὐτυχισμένος ποὺ ἔκανε τὸ ταξίδι τοῦ Ὀδυσσέα. Εὐτυχισμένος ἂν στὸ ξεκίνημα, ἔνιωθε γερὴ...