Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Παν. Δρακόπουλος - 11 Σεπτεμβρίου 2011 01:28 πμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Ιδιοπροσωπία του Νέου Ελληνισμού



Δεν συμβαίνει το ίδιο με όλους τους λαούς. Για παράδειγμα, το οντολογικό θεμέλιο των Εβραίων δεν είναι η γλώσσα, αλλά η θρησκεία· των Τούρκων είναι η φυλή. Είναι προφανές ότι οι συγγραφείς πού επιχειρούν να ερμηνεύσουν την ιδιοπροσωπία μας με βάση κυρίως ή και μόνο τη θρησκεία ή τη φυλή, διαστρέφουν τα οντολογικά θεμέλια του Ελληνισμού και γι’ αυτό αναγκάζονται να απομακρύνουν από τον ελληνικό κορμό τούτο η εκείνο το μέλος, τούτη η εκείνη την περίοδο.

Η ελληνική συνείδηση, όπως συγκροτείται από τη γλώσσα, είναι ριζικώς διάφορη από οποιαδήποτε άλλη. Οι ποιότητές της είναι αδύνατο να μεταφερθούν σε άλλες γλώσσες και συνειδήσεις, οσοδήποτε συγγενείς κι αν είναι. Εδώ, ασφαλώς, πρέπει να θυμηθούμε τη θεωρία της απολύτου ιδιαιτερότητος κάθε γλώσσας. Κατά τη θεωρία αυτή, η λέξη δεν είναι απλώς και μόνο απείκασμα τού σημαινομένου, αλλά εμπεριέχει τον αντιληπτικό τρόπο μέσω τού οποίου το υποκείμενο προσλαμβάνει τον κόσμο. Έτσι, οι τρόποι προσλήψεως και συνθέσεως τού περιβάλλοντος επιβάλλονται από τη γλώσσα εκ των προτέρων. Αυτοί οι τρόποι δεν μπορούν να μεταφερθούν σε άλλη γλώσσα, ούτε να αντικατασταθούν με παραστατικά σύμβολα κοινά σε όλες τις γλώσσες όπως συμβαίνει με τούς αριθμούς6.

Εν τούτοις, η ιδιαιτερότητα της ελληνικής δεν έγκειται στο μη μεταφράσιμό της, αλλά σε αυτό πού συγκροτεί την ελληνική συνείδηση εγκλωβιζόμενο σε αυτήν και χάνοντας τη μεταβατική του δυνατότητα. Πρόκειται ακριβώς για γλώσσα πού παρέχει συν-είδηση, πού δια-κρίνει όντα και φαινόμενα, που κόσμο-θετεί, που φυσιο-ποιεί, που υπερθέτει λόγον. Πρόκειται για γλώσσα κοινωνίας. Αυτή η κοινωνία παρ-ουσιάζει τον κάθε άνθρωπο ως μιαν όλως ιδιαίτερη και ανεπανάληπτη προσωπικότητα. Και, όπως είναι ευνόητο, τον αποσπά από τη μάζα των όντων αντικαθιστώντας την συσσώρευση πείρας ή τις δοσμένες γνώσεις με την παιδεία. Η ελληνική συνείδηση εισάγει στο σύμπαν τη μόρφωση και, μάλιστα, την θεωρεί ως έργο τού κοινωνικού ανθρώπου, ως έργο πολίτικο7.

Πιστεύω πως θα κατανοήσουμε καλύτερα την ελληνική παιδεία εάν τη συγκρίνουμε με μιαν άλλη —και επιλέγω τη ρωμαϊκή, διότι δεν θα ήταν ουσιαστική η σύγκριση με τις άλλες, τις χαμηλές και ατελέσφορες προσπάθειες.

Το ρωμαϊκό αντίστοιχο της ελληνικής παιδείας υπήρξε η μεθοδοκρατία. Η Ρώμη δεν θεώρησε ποτέ την προσωπικότητα ως οντότητα — πολύ περισσότερο: δεν διενοήθη ποτέ ότι το πρόσωπο φέρει χαρίσματα. Ο Ρωμαίος ήταν μέλος της πολιτείας («res publica» — δίνω και τις λατινικές λέξεις, διότι στη μετάφραση οι έννοιες εξανθρωπίζονται. Ο αναγνώστης παρακαλείται να προσέχει: το «res publica» δεν έχει τίποτα κοινό με την πολιτεία…). Η αξιοπρέπεια («dignitas») ήταν η υπάτη αρετή — και αυτή, όχι ως σταθερή υπακοή σε εσωτερικό κριτήριο, αλλά ως αναγνώριση από τούς τρίτους· την «dignitas» παραχωρούσε μόνο η «res publica». Η ιδιωτική ζωή («privatus») σημαίνει και συνεπάγεται μείωση, στέρη¬ση, ατέλεια. Για τη Ρώμη, παιδεία δεν μπορούσε να είναι άλλο από «disciplina» και «pietas». Η «disciplina» είναι πρωτίστως πειθαρχημένη διάκριση ενόσω η «pietas» είναι πειθαρχημένη ευσέβεια. Η ιδιοφυία («ingenium») είναι άχρηστη ή βλαβερή· μόνον η πειθαρχία έχει αξία. Γι’ αυτό και η «παιδεία» (disciplina — pietas) ολοκληρώνεται με δύο άλλες αρετές: εργασία («labor» —ορθότερη απόδοση: κάματος) και λογισμός («ratio» — ορθότερη απόδοση: αποδεικτικός λογισμός). Disciplina — pietas — labor — ratio είναι τα 4 σημεία πού ορίζουν τη ρωμαϊκή «παιδεία». Η ελευθερία περιχαρακώνεται από μια κοπιώδη μεθοδογία, το ήθος από τον ευσεβισμό και το μανθάνειν από το υπακούειν. Μόρφωσις εδώ σημαίνει «έξωθεν καλή μαρτυρία». Η μέθοδος αποσπά τα πρωτεία από την ουσία και απόκτα μεγαλύτερη σημασία από την αλήθεια: το φαίνεσθαι συντρίβει το είσθαι.

Στην ιστορική της έκπτυξη, η ρωμαϊκή αντίληψη παιδείας οδήγησε στον ωφελιμισμό, στον ευσεβισμό (πιετισμό), στη λατρεία του αποτελέσματος. Αλλά τί είναι ωφέλιμο; Τι είναι το αποτέλεσμα; Η απάντηση είναι απλή: κριτήριο είναι η αποδοχή από την κοινωνία (societas — το κοινόν εδώ νοείται υπό την εταιρική του μορφή, η societas είναι συνεταιρισμός και όχι πνευματικό γεγονός), και επίσης η τιθάσευση (πειθαρχία) της φύσεως. Αυτές είναι οι βάσεις τού ρεαλισμού (ο realismus δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα του όντος· οι Ρωμαίοι ερμήνευσαν στις δικές τους συντεταγμένες το αντικείμενον τού Αριστοτέλους. Ο Σταγιρίτης δεν είναι διόλου ρεαλιστής και δεν οδηγεί στη reification. Η μετάφραση τού αντικειμένου ως objectum είναι λάθος των Ρωμαίων. Στον Αριστοτέλη δεν υπάρχει αντίθεση subjectum — objectum· η αντίθεση είναι αντικείμενον8. Έτσι, το αριστοτελικό αντικείμενο ούτε σημαίνει ούτε δύναται να συνεπάγεται ξένωση από το οντολογικώς αληθές, όπως αναγκαίως συμβαίνει με τον realismus). Η Ρώμη είναι πρωτεύουσα-μήτηρ της αποπνευματοποιήσεως, της ταυτίσεως όντος και res.






Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...


Παν. Δρακόπουλος, Οι μικρομέτοχοι
Κατηγορία: Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία «Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προβλήματα, αλλά τα προβλήματα έχουν πολλούς ανθρώπους το καθένα», μου έλεγε σεβαστός αγιορείτης. Κι εννοούσε ο...


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...