Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Παν. Δρακόπουλος - 11 Σεπτεμβρίου 2011 01:28 πμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Ιδιοπροσωπία του Νέου Ελληνισμού



Η ελληνική παιδεία συνιστά μυητική λειτουργία. Η αγωγή είναι — όπως δηλώνει η λέξη — προχώρημα, βάδισμα. Παιδεία σημαίνει ανύψωση από τη διάσπαση και τον πολυμερισμό των φαινομένων στην ενότητα του όντως όντος9, στην κατανόηση της ενοείδιας του επιστητού10. Η μυητική αυτή λειτουργία της παιδείας, επιβεβαιώνεται σταθερώς σε όλες τις περιόδους της ελληνικής γραμματείας11. Ούτε για μια στιγμή — έως, τουλάχιστον, τις αρχές του χθαμαλού αιώνα μας — ο “Έλληνας δεν λησμόνησε ότι παιδεία είναι μέθεξη στο επέκεινα, είναι άνοιξη της ψυχής στο φανέρωμα το πάντοτε απo-καλυπτικό της αλήθειας, είναι διάθεση στον Λόγο του κόσμου, στον Ένα Λόγο — όπως τούτος ορίζεται και εκκαλείται ήδη από τις ηρακλείτειες και παρμενίδειες απαρχές τού φιλοσοφείν. Διά της παιδείας η ψυχή καλείται όχι να «τιθασεύσει» το σύμπαν των όντων αλλά να το κοσμώσει, διότι ο κόσμος μεταβάλλει τα όντα από αντί-δικα, από τυχαιότητες (σάρμα) και ατέλειες σε αγαθές δυνάμεις12.

Η ανάγωγη στην ενοείδια επιτυγχάνεται με άσκηση – έννοια πού δεν έχει τίποτα το κοινό με τη ρωμαϊκή disciplina. Η άσκηση δεν είναι πειθαρχία, είναι έργον. Αποβλέπει όχι στην καταστολή της φύσεως και των δυνάμεων της αλλά, όλως αντιθέτως, στην επίτευξη της καθαρότητος εκείνης που επιτρέπει στον άνθρωπο την φυσιοποίησή13 του. Η φύση δεν είναι άθροισμα πραγμάτων ούτε άθυρμα όρμων — όπως πιστεύει το ρωμαϊκό πνεύμα. Η φύση είναι πρωτίστως πνευματικό γεγονός. Για τον Έλληνα φύση είναι ο Άγιος· για τον Ρωμαίο η πόρνη. Για την παιδεία, το πνεύμα είναι απόδοση στη φύση· για την disciplina, το πνεύμα είναι απόσπαση από τη φύση. Για τον Έλληνα, η φύση δεν είναι κάτι παγιωμένο, σταθερό· δεν είναι το res, αλλά το φύναι. Για την ρωμαϊκή αντίληψη, η φύση ταυτίζεται με το κατώτερο· υπάρχει μια ριζική σχάση πνεύματος – φύσεως. Η φύση, ως όλον πραγμάτων, στερείται παντελώς πνεύματος. Αυτή η άποψη οδήγησε κατ’ αναπότρεπτη φορά την μεν δυτική θεολογία στην αξιολογική ταξινόμηση του σύμπαντος (Θεός – άγγελοι – άνθρωποι – ζώα -φυτά – ορυκτά – διάβολος), την δε ευρωπαϊκή φιλοσοφία σε άγονους νατουραλισμούς και σχιζοφρενογόνους σχάσεις. Η θεολογία και η φιλοσοφία της δύσεως, κληρονόμοι των ρωμαϊκών principia πού αναφέραμε πιο πάνω, βυθίστηκαν στην προσπάθεια να μεθοδεύσουν την συνύπαρξη ύψιστου και κτηνώδους, θέσεως και αρνήσεως, υποκειμένου και αντικειμένου· έβαλαν τον άνθρωπο να θηρεύη εναγωνίως τη γεφύρωση ενός ανύπαρκτου γκρεμού.

Για το ρωμαϊκό-ευρωπαϊκό πνεύμα, η φύση αντιτίθεται στον άνθρωπο και στον πολιτισμό. Ο Ρουσσώ με τα νατουραλιστικά οράματά του δεν διαφέρει από τον ιδεαλιστή Έγελο: και οι δύο, βλέπουν στην φύση την άρνηση τού πνεύματος, και στην αγωγή την άρνηση της φύσεως. Στην ίδια γραμμή στοιχιζόμενος ο Φρόυντ θα θεώρηση το πνευματικό ως καταπιεστή τού φυσικού14.

Για τον Έλληνα, η φύση συμπάσχει με τον άνθρωπο15. Η υπέρβαση δεν νοείται ως υπερκερασμός της φύσεως αλλά ως κοινή άνοδος. Η έκπτωση δεν έγκειται στο πλησίασμα προς την φύση αλλά στην ξένωση από αυτήν, στην διάλυση της αρμονικής σχέσεως16. Δεν μπορεί να νοηθεί πολιτισμός που ανεβάζει τον άνθρωπο κατεβάζοντας τη φύση· το κακό δεν είναι οντότης αλλ’ αποτελεί το μη είναι τού καλού· η φαινομενολογία της συνειδήσεως δεν ορίζεται από διαστρωματώσεις αγριότητος αλλ’ από εκφάνσεις της αλήθειας.

Ως μυητική λειτουργία η παιδεία, δεν δύναται να στοχεύει στην παραγωγικότητα, ούτε στην απόκτηση ισχύος, ούτε στην πρόσκτηση τιμών κι αξιωμάτων17. Δεν αποβλέπει στην πειθ-αρχία αλλά στην ελευθερία. Και η ελευθερία τού άνθρωπου δεν έγκειται στην απόσπαση του από τις εξουσιαστικές δυνάμεις αλλά στη σύνδεση του με τις πηγές του. Ως μυητική λειτουργία η παιδεία, μυεί στο φως, στη θέαση τού όντος· είναι λοιπόν πρωτίστως φανέρωση και θεωρία και συνείδηση και ιδέα — όπως αποκαλύπτει η κοινή ρίζα όλων αυτών των λέξεων. Τούτη η μύηση είναι αναβαθμιστική.

Η παιδεία δεν ακολουθεί μιαν ευθεία χωριζόμενη σε διάφορα σημεία, άλλ’ ανεβαίνει μια κλίμακα. Η κλίμαξ δεν έχει ως βαθμίδες της σωρεύσεις και ταξινομήσεις γνώσεων, αλλά καθάρσεις από το σκότος του μερισμού και μεθέξεις σε ενοείδια18. Σε κάθε βαθμίδα η άσκηση ενδυναμώνει: από την φυσιοποίηση του άνθρωπου οδεύει προς την ανθρωποποίηση της φύσεως και εκείθεν, προς μία κοινή άνοδο, προς το αρχέτυπον, προς τον Ένα Λόγο19. Δεν δύναται να γίνει σοβαρός λόγος για μια παιδεία πού σωρεύει γνώσεις χωρίς άνοιγμα στον Λόγο, στο δίκαιο20, στο αγαθό- δεν πρόκειται για ηθική: πρόκειται για οντολογία. Ο ά-δικος λόγος είναι έκπτωση, βαρβαρότητα, δουλεία· είναι βύθιση του όντος στο μη είναι.






Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει “κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι”. «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...


Παν. Δρακόπουλος, Οι μικρομέτοχοι
Κατηγορία: Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία «Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προβλήματα, αλλά τα προβλήματα έχουν πολλούς ανθρώπους το καθένα», μου έλεγε σεβαστός αγιορείτης. Κι εννοούσε ο...


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: “Θεωρία της Γλώσσας”, εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...