Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;


Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995

Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα του φιλοσόφου δεν επιδέχονται έλεγχο και επιβεβαίωση. Ο  φιλόσοφος, όσο και να είναι σεβαστός, δεν μας δίνει αποδείξεις για τίποτε. Δεύτερον, δεν φιλοσοφείς επειδή έμαθες τι λένε οι φιλόσοφοι. Το φιλοσοφείν συνίσταται   στη  δική σου γόνιμη ματιά στα πράγματα – αλλά ποια είναι τα πράγματα και πως μπορείς να ρίχνεις γόνιμες ματιές πάνω τους, εσύ θα το ορίσεις. Γι αυτό ο Ιμάνουελ Κάντ είπε ότι η ιστορία της φιλοσοφίας διδάσκεται, αλλά το φιλοσοφείν δεν διδάσκεται.

Να προχωρήσουμε λίγο ακόμη: τι σημαίνει αποδέχομαι έναν φιλόσοφο ή κάποιες διατυπώσεις του; Όχι, δεν σημαίνει γίνομαι οπαδός. Σημαίνει απλά ότι κατ΄ αρχήν νοιώθω πως το ερώτημά του ή το θέμα του με αφορά, και γι αυτό τον διαβάζω προσπαθώντας να κατανοήσω βαθύτερα τον τρόπο με τον οποίο ερωτά και τι απάντηση δίνει, εάν δίνει.

Να κατανοήσω βαθύτερα, τι σημαίνει; Κάθε φιλόσοφος απαντά σε αυτό που τον τυλίγει. Κανείς δεν στοχάζεται σε κενό αέρος ή σε συνθήκες εργαστηρίου. Έχει λοιπόν σημασία να ξέρουμε -αν μπορούμε- ποιός είναι, ποιό το πρόβλημα και πως το έθεταν ή το αντιλαμβάνονταν στην κοινωνία του. Και κυρίως, να καταλάβω γιατί με ενδιαφέρει -ή θα πρέπει να με ενδιαφέρει- το θέμα του όποιου φιλοσόφου.

Ίσως κάποιος από σας διερωτηθεί: γιατί πρέπει να μπω σ΄αυτόν τον κόπο; Η απάντηση που μου φαίνεται η πιό σωστή, είναι αυτή που έδωσε ο Ρίλκε στον νεαρό ποιητή όταν αυτός  τον ρώτησε αν πρέπει να γράφει ποίηση ή είναι καλύτερα να σταματήσει. Ο Ρίλκε, λοιπόν, απάντησε: Αν μπορείς να ζήσεις χωρίς να γράφεις, τότε να μη γράφεις.

Ένα αντίστοιχο ερώτημα έθετε ο Σωκράτης στους συνομιλητές του. Τους καλούσε να εξετάσουν αυτά που οι ίδιοι θεωρούσαν ουσιώδη για τη ζωή τους, και να απαντήσουν στα ερωτήματα: ποια είναι αυτά; γιατί είναι ουσιώδη; πόση πράγματι αξία έχουν; πως υπηρετούν τη ζωή τους;  Για τον Σωκράτη, πίσω από τα ερωτήματα βρισκόταν η πεποίθηση πως αν δεν μπορείς να βρεις τη σημασία αυτού που κάνεις τότε δεν έχει νόημα  να το κάνεις. Γι αυτό έλεγε «βίος ανεξέταστος ου βιωτός», μια ζωή για την οποία δεν αναρωτιέσαι γι αυτήν, δεν έχει νόημα.

Εδώ όμως τίθεται ένα ζήτημα. Οι αρχαίοι Έλληνες έθεσαν, με πρώτον τον Όμηρο, την ανάγκη να βρει ο καθένας μας το νόημα της ζωής του και του κόσμου του, αλλά η φιλοσοφία δεν είναι ο μόνος τρόπος να εξετάζω τον εαυτό μου και να δίνω νόημα στη ζωή και τον κόσμο μου. Η θρησκευτική πίστη έχει απάντηση, η τέχνη έχει κι αυτή τη δική της. Δεν θάθελα να παραγνωρίσουμε ότι η άρνηση του εαυτού συνιστά ουσιώδη απάντηση στην όλη προβληματική του νοήματος ζωής, όταν βέβαια είναι επιλογή σου. Όμως, ούτε τους τρόπους της τέχνης, ούτε  της πίστης, ούτε του ζεν και της ασκητικής θα παρουσιάσω εδώ.

Βρισκόμαστε σε έναν από τους πλανήτες  όπου πήγε ο Μικρός Πρίγκιπας. Στον πλανήτη αυτόν, όσο ρωτάς τόσο μεγαλώνουν οι ορίζοντές σου. Έτσι καταλαβαίνεις ότι το ερώτημά σου δεν τίθεται για να πάρεις μιαν απάντηση αλλά για να μπορέσεις να θέσεις ένα άλλο, μεγαλύτερο και  ουσιαστικότερο ερώτημα. Αν θέλεις να παίρνεις απαντήσεις, πρέπει να θέτεις ερωτήματα επιστημονικά. Το ερώτημα τι είναι ζωή, το θέτεις στον βιολόγο. Το ερώτημα ποιό είναι το νόημα της ζωής, και μάλιστα της ζωής σου, το θέτεις μπαίνοντας σε ένα δρόμο που δεν είναι μεν αδιέξοδο αλλά και δεν τελειώνει αν δεν το θελήσεις εσύ.

Ακόμα κάτι προκαταρτικό: η φιλοσοφία δεν καλλιεργείται στη μονομέρεια. Δεν γίνεσαι φιλόσοφος καταπίνοντας καθημερινά φιλοσοφικά κείμενα. Δεν μπορείς να καταλάβεις αρχαίους φιλοσόφους μένοντας καθηλωμένος στο γραφείο σου. Δεν μπορείς να προσλάβεις χριστιανούς στοχαστές αν πετάς τον Μεσαίωνα σαν μια σκοτεινή εποχή. Όπως δεν μπορείς να νιώσεις τα προβλήματα του σήμερα μη έχοντας  μπει ποτέ στο διαδίκτυο. Η φιλοσοφία δεν προϋποθέτει να έχεις κάποιο πτυχίο, αξιώνει όμως οπωσδήποτε να έχεις κουλτούρα. Η ψυχανάλυση, η πίστη, η ασκητική, έχουν τους δικούς τους δρόμους. Η φιλοσοφία όμως τρέφεται από μια ζωή πλούσια σε κουλτούρα. Η ψυχανάλυση λέει ότι έχει να πει σε κάποιες ώρες ή επισκέψεις. Η πίστη απαντά αμέσως και μένει μόνο να εφαρμόζεις τη διδαχή της. Η άσκηση είναι μέθοδος για να φύγεις αμέσως από τα όποια όρια. Η φιλοσοφία είναι μέθοδος να πλουτίζεις την ύπαρξή σου φέροντάς της συνεχώς νέο υλικό για ερωτήματα και μεγαλώνοντας τους ορίζοντές σου.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΕΚΛΟΓΕΣ   Οι εκλογές στην Ιταλία, τη Γερμανία, τις ΗΠΑ , την Ελλάδα και αλλού, συνιστούν σφαίρες κατά της δημοκρατίας. Τα βάζουμε με τους ηγέτες –...

Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...


Παν. Δρακόπουλος, Οι μικρομέτοχοι
Κατηγορία: Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία «Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προβλήματα, αλλά τα προβλήματα έχουν πολλούς ανθρώπους το καθένα», μου έλεγε σεβαστός αγιορείτης. Κι εννοούσε ο...


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.