Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;


Εφ όσον το ερώτημά μας είναι ο εαυτός μας και ό,τι είναι δικό του (η υπόσταση, η αισθητική, η ιστορία, η κουλτούρα, η πίστη, η κοινωνία, η οικογένεια και ότι άλλο μας αποσπά το ενδιαφέρον), τότε είναι προφανές πως υπάρχουν πολλά κείμενα που μας ενδιαφέρουν: κείμενα ψυχολογίας, ιστορίας, τέχνης, κοινωνιολογίας, κοινωνικής ανθρωπολογίας κ.ά.  Άρα, τα κείμενα δεν θα τελειώσουν ποτέ; Ποτέ, ελπίζω. Και όχι μόνο κείμενα. Μας περιμένουν θεατρικά έργα, σινεμά, χορός, ζωγραφική, γλυπτά, χώρες, πόλεις, κτίρια, κ.ο.κ. Πότε θα πούμε: εξαντλήθηκε το υλικό που μας απασχολεί; Ελπίζω και εύχομαι αμέσως μετά τον θάνατό μας.

Μου έχουν ζητήσει να σας δώσω βιβλιογραφία. Αλλά υπό τους όρους αυτούς, τι βιβλιογραφία μπορώ να σας δώσω; Στην ψηφιακή εποχή η οποία μόλις τώρα αρχίζει είναι πανεύκολο να βρει κανείς πληροφορίες για πρόσωπα και πράγματα που συναντάμε στον ατέλειωτο δρόμο της φιλοσοφίας. Μπορώ όμως να σας εξομολογηθώ κάτι: ψάχνοντας θα βρείτε κάποιο βιβλίο ή έργο που ίσως πείτε «αυτό το ξέρω, το διάβασα ή το είδα». Σας αποκαλύπτω το μυστικό : στον δρόμο της φιλοσοφίας ποτέ δεν βλέπεις κάτι δεύτερη φορά. Κάθε φορά που ξαναμπαίνεις μέσα του, η ματιά σου είναι καινούργια. Έχεις αλλάξει κι εσύ και όσα βλέπεις.

Ίσως εδώ χρειάζεται να γίνω πιο προσωπικός, ίσως βοηθήσει να μιλήσω για τη δική μου διαδρομή.

Παλιά νόμιζα ότι θα έδινα απάντηση στο τι η τέχνη και τι η μύηση (τα δυό που δεν έπαψαν ποτέ να με απασχολούν) παρακολουθώντας τον άνθρωπο των σπηλαίων. Και γιατί πίστεψα πως θα μου έδινε αυτός την απάντηση; Ίσως γιατί αυτός είμαι: αν βγω από το δάσος σε ξέφωτο και βρεθώ μπροστά σε μια έρημη ευθεία λεωφόρο που δεν διακρίνω την αρχή και το τέλος της, ξέρω πως αν έχω για κάποιο λόγο άγχος θα αναρωτηθώ: «μα που πάει αυτός ο δρόμος;» Αν όμως είμαι ήρεμος  και στοχάζομαι ή χαζεύω ή απολαμβάνω, ξέρω πως θα αναρωτηθώ: «μα από πού αρχίζει αυτός ο δρόμος;»

Γιατί όμως με απασχολούν η τέχνη και η μύηση; Διότι θεωρώ πως το ένα σε διδάσκει να ζεις και τα άλλο να πεθαίνεις. Θεωρώ  επίσης ότι και τα δύο έχουν τις ρίζες τους σε ανεξήγητες και απροσδιόριστες λειτουργίες της συνείδησης, σε αυτό που ο Γιούνγκ ονόμασε συλλογικό ασυνείδητο.

Με μια πρώτη ματιά, διερωτάται κανείς ποιες είναι άραγε οι προϋποθέσεις ώστε  να εκ-φραστούν  τέχνη και μύηση βγαίνοντας από το απροσδιόριστο βάθος της συνείδησης, τί τις εγείρει και τί τις εξωθεί να εμφανιστούν στο προσκήνιο ως πράξεις, ως λειτουργίες. Με μια  δεύτερη ματιά, διερωτάσαι τί θέση έχουν  λοιπόν στη διαμόρφωση και τις εκ-φάνσεις του λεγόμενου συλλογικού ασυνείδητου.

Και τί ακριβώς σημαίνει συλλογικό ασυνείδητο; Το λέμε συλλογικό υποθέτοντας ότι είναι κοινό, και το λέμε ασυνείδητο υποθέτοντας ότι έχουμε πλήρη επίγνωση του τι είναι συνείδηση. (Μη δίνουμε ορισμό. Ο ορισμός της συνείδησης είναι αυτονόητα περιορισμός, και θάπρεπε ν΄ακούμε  ξεκαρδιστικό το γέλιο της συνείδησης ακούγοντάς μας να δίνουμε τον ορισμό της.)

Υποτίθεται λοιπόν ότι η συνείδηση επικάθεται πάνω σε ένα στρώμα δεδομένων μη ελεγχόμενο, και ορίζεται από τις καταβολές μας ή πάντως από στοιχεία πέρα ή μάλλον πριν τον εαυτό μας. Ωστόσο,  δεν πιστεύω καθόλου πως έχουμε ή μπορούμε να αποκτήσουμε πλήρη γνώση της συνείδησής μας. Δεν πιστεύω πως η συνείδηση είναι κάτι συγκεκριμένο που έχει αρχή και τέλος, που έχει αυτούς κι όχι τους άλλους τρόπους. Δεν πιστεύω πως διαμορφώνεται έτσι κι όχι αλλιώς, πως είναι κάτι το οποίο μπορεί να διαμορφωθεί με τούτο και μ’ εκείνο αλλά όχι με το άλλο.  Ούτε πιστεύω πως η συνείδηση επικάθεται πάνω σε ένα στρώμα μη ελέγξιμο – δεν ξέρω καν τι μπορεί να σημαίνει η λέξη ελέγξιμο μιλώντας για συνείδηση. Η θεωρία του Γιούνγκ ομολογώ πως είναι γοητευτική, όπως και πολλές άλλες, φιλοσοφικές και ψυχολογικές θεωρίες για τη συνείδηση. Αλλά ο αστροναύτης που ταξιδεύει μέσα στο σύμπαν δεν το υποχρεώνει να του αποκαλύψει τα μυστικά του. Η αυταπάτη αυτή είναι πολλές φορές χρήσιμη, δεν παύει όμως να αφήνει παγερά αδιάφορο το σύμπαν.

Βεβαίως, όσο εξωφρενικό και να είναι, δεν παύουμε να δίνουμε ορισμούς του απείρου, και μάλιστα να το υπολογίζουμε. Με αυτή την προϋπόθεση τολμώ να φαντάζομαι πως η συνείδηση δεν είναι στάσιμη, πως βρίσκεται σε μια ροή, ένα ποτάμι που πέφτουν συνεχώς μέσα του νερά, τα οποία εντάσσονται κι αυτά . Αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι έχει πάντοτε το ίδιο κριτήριο κατάταξης, κι ακόμη λιγότερο ότι κάνει σωστά τη δουλειά της. (Άλλη φοβερή λέξη: τι σημαίνει σωστά για τη συνείδηση;)




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...


Παν. Δρακόπουλος, Οι μικρομέτοχοι
Κατηγορία: Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία «Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προβλήματα, αλλά τα προβλήματα έχουν πολλούς ανθρώπους το καθένα», μου έλεγε σεβαστός αγιορείτης. Κι εννοούσε ο...


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.