Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;


Προσέχω τον Νταλί, έναν καλλιτέχνη νάρκισσο και πολύ συχνά ξεπεσμένο εικονογράφο, αλλά που άκουσε την ανακάλυψη των επιπέδων της ψυχής από τους συγχρόνους του: πέφτουν τα κομμάτια που απαρτίζουν το ανθρώπινο πρόσωπο, ή ανεβαίνουν για να το διαμορφώσουν; Ο ίδιος ο Νταλί θέλησε να περιγράψει μια έκρηξη. Αλλά για ψυχή μιλάμε. Τί εκτινάσσεται χωρίς να διαμορφώνεται;

Είμαι άραγε ο ίδιος, έστω σε αυτά που λέμε «βασικά»,  πριν ξοδέψω μια μέρα κυκλοφορώντας ανάμεσα στα έργα του Μουρ και μετά από αυτή τη μέρα; Μου φαίνεται αστεία η υπόθεση. Είμαι ο ίδιος πριν και μετά οτιδήποτε και οπωσδήποτε;

Η θεωρία του Χούσερλ για τη συνείδηση μου φαίνεται ακριβέστερη — όπως προκύπτει από όσα ήδη έγραψα. Να αποτολμήσω μια σύνδεση; Πλησιάζω τη συνείδηση έχοντάς την στο νου μου με σεβασμό προς την περιγραφή του Χούσερλ, αλλά έχοντας  οδηγό μου τον Όμηρο. Προσπαθώντας να δω τη συνείδηση κατά πρόσωπο, βλέπω τον αρχαίο ενάλιο γέροντα, τον Πρωτέα. Ο οποίος δεν είναι ότι μεταμφιέζεται συνεχώς, αλλά είναι κάτι πιο οριστικό: η μεταμφίεση είναι ο τρόπος του είναι του. Κι όπου όλα είναι κύματα θαλάσσια, μέσα στα οποία κολυμπά ή ίσως δεν κολυμπά αλλά είναι ο ίδιος τα κύματα.  «Το πνεύμα της αλήθειας βρίσκεται στα νερά που μεταβάλλονται αδιάκοπα» σχολιάζει ένας σύγχρονός μας ομηριστής, ο Πέτρο Τσιτάτι. Και προσθέτει: Στον Πρωτέα,  «υπάρχει η ζωντάνια, η πολυπλοκότητα, η ειρωνεία των θαλασσινών νερών, η αιώνια και προσχηματική μεταμόρφωση, το παιχνίδι των αφρών, το άρωμα των αβύσσων, η γνώση της περασμένης και της μελλούμενης ζωής».  Έτσι βλέπω τη συνείδηση, στον Πρωτέα αναγνωρίζω το πρόσωπό της. Η συνείδηση είναι ο ενάλιος γέρων που ποτέ δεν σφάλλει, που δεν σου λέει την αλήθεια αλλά μιαν ακόμη μεταμφίεσή της και που για να μάθεις ποια είναι η αλήθεια χωρίς μεταμφιέσεις (αφού είσαι βέβαιος πως υπάρχει η αλήθεια και πως κρύβεται) πρέπει (πιστεύεις) να τον παγιδεύσεις. Προσέχω ιδιαίτερα την ερώτηση του Μενέλαου: «πώς να παγιδέψω τον Πρωτέα, μήπως προλάβει και με δει, με καταλάβει και ξεφύγει, γιατ΄είναι δύσκολο να δαμαστεί από θνητού το χέρι»,  και την απάντηση σ΄αυτό: «όταν τον δεις στον ύπνο βυθισμένο». Έτσι τον είδε ο Μενέλαος,  να κοιμάται «τυλιγμένο μ΄ένα μαύρο ρίγος»,  και τον ρώτησε αφού πάλεψε μαζί του για να υπερβεί τις μεταμορφώσεις.

Να υπερβεί; Και πως ήξερε λοιπόν ο Μενέλαος ότι αυτή τη φορά τον νίκησε τον γέροντα κι εκείνος του είπε την αλήθεια; Τι είναι η αλήθεια; Τι σημαίνει η γυμνή αλήθεια; Είναι η αλήθεια ένα κορίτσι που τόχουμε κρυμμένο σε μυστικό δωμάτιο και τυλιγμένο με κόλπα και πλάνες; Είναι η αλήθεια κάτι απτό; Αποδείξιμο, ίσως; Κάτι που μπορεί να παρουσιαστεί ολοφάνερα; Η αλήθεια είναι λοιπόν αυτό ;

Κι ενώ η συνείδηση ίσως εκφράζεται με το όνειρο, ας επιστρέψω για μια στιγμή στο παρελθόν μου. Παλαιότερα είχα την απορία: τι κάνει τον Σωκράτη να έχει πλήρη βεβαιότητα ότι είναι φιλόσοφος, τι τον κάνει να πιστεύει ακράδαντα ότι έτσι είναι όπως τα λέει;  Και τι κάνει την κοινωνία επί αιώνες να το αποδέχεται αυτό, και μάλιστα να τον θαυμάζει;  Τι κάνει την κοινωνία να αναγνωρίζει κάποιον ως φιλόσοφο, έναν άνθρωπο που καταθέτει εμπρός της μιαν αυστηρώς προσωπική του εκδοχή ως πραγματικότητα; Και σε άλλο -ίσως- επίπεδο: την καταλαβαίνω να έχει ανάγκη έναν άγιο που θα τη στηρίζει ψυχολογικά, αλλά τι την κάνει να συμμερίζεται το όραμα και την έκσταση ενός μυστικού;

Συνεχίζω λοιπόν σήμερα μαζί σας το παλιό παιχνίδι, αλλά δεν νιώθω πως μπορώ να διδάξω ή κάπως κάτι να σας προσφέρω.  Ξέρω πως δεν είμαστε εμείς από τη μια πλευρά κι απέναντί μας το πρόβλημα. Είναι αδιανόητο να ψηλαφίσουμε το βάθος αυτού που μας συνιστά. Πώς άραγε  θα ψηλαφίσουμε την αλήθεια, αφού και η αναζήτησή της εγγράφεται ήδη σε αυτήν, σε μια μεταμόρφωσή της. Δεν είναι αφελές ένα τέτοιο ταξίδι; Δεν καταλήγει να δείχνει τη φιλοσοφία ως μια ματαιοπονία;  Μ΄όλα ταύτα, είναι ένα ταξίδι που το συνεχίζουμε, με διάφορους τρόπους, σαν να μη μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτό, σαν να τελειώνει η ιστορία μας χωρίς αυτό.

Γνωρίζω την αντίκρουση: έστω λοιπόν ότι βρήκαμε, συνδέσαμε, εξηγήσαμε. Και μ΄αυτό τι βγαίνει; Τίποτε δεν βγαίνει, το ξέρουμε. Αλλά ο βίος είναι αφόρητος εάν κάνεις μόνον ό,τι μπορεί να αποδώσει. Λατρεύουμε την ποίηση, τη μουσική, την τέχνη, το στοχασμό. Τίποτε δεν βγαίνει απ αυτά. Θαυμάζουμε τον έρωτα, την ανθρωπιά, την υπέρβαση. Τίποτε κι απ΄αυτά. Αλλά όλα αυτά που δεν πηγαίνουν πέρα από το τώρα, όλα αυτά που δεν έχουν ένα πάγιο και ερμηνεύσιμο  νόημα, μας  κάνουν αργοναύτες που βλέπουμε την ύπαρξη τη δική μας και του κόσμου  ως ερώτημα.  Και δεν μας πειράζει που το νιώθουμε ότι το νόημα δεν υπάρχει πουθενά, πως το νόημα το κατασκευάζουμε επειδή και όσο το αναζητάμε. Δεν πειράζει που ο κόσμος, ο έρωτας,  η τέχνη, η υπέρβαση, δεν είναι ερωτήματα, παρά μόνο στο βαθμό που εξασκούμε τη ματιά μας να  τα βλέπει έτσι. Διότι ξέρουμε πως αν δεν εξασκήσουμε τη ματιά μας έτσι, αν δεν τη μάθουμε να φιλοσοφεί, θα μείνουμε ένα ζώο βλαμμένο, να τρώει ό,τι του ρίχνουν, πλάσματα κουλουριασμένα, με το κεφάλι στ΄αχαμνά τους, να γεύονται το τίποτα θαρρώντας το ολοκλήρωση.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...


Παν. Δρακόπουλος, Οι μικρομέτοχοι
Κατηγορία: Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία «Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προβλήματα, αλλά τα προβλήματα έχουν πολλούς ανθρώπους το καθένα», μου έλεγε σεβαστός αγιορείτης. Κι εννοούσε ο...


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.