Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Γιώργος Μυλωνάς, Τάσος Μαντζαβίνος: Το κοράκι



Στην Ελλάδα, γνωρίσαμε ασυνήθιστα πολλές μεταφράσεις του έργου. Μια καταγραφή υπεύθυνη μας έδωσε η Κατερίνα Σχινά στο “Εdgar Allan Poe – 21 ιστορίες και Το Κοράκι”. Αλλά και τους εικαστικούς μας κέντρισε: τον Μάριο Πράσινο, τον Λεωνίδα Χρηστάκη, και μερικούς ακόμη που αν δεν εικονογράφησαν το ποίημα πάντως εμπνεύστηκαν από αυτό.  Άλλης ώρας έργο η αναφορά στη σχέση εικαστικών και Πόε∙ εδώ αρκεί να έχουμε στο νου μας ότι ο Μαντζαβίνος εκφράστηκε με ένα κείμενο το οποίο είναι οικείο και στην Ελλάδα.

Ας επιστρέψουμε στον Πόε, για να μπορέσουμε να δούμε τι έφερε τον Μαντζαβίνο  τόσο κοντά του. Στο Κοράκι, ο Πόε δεν λέει κάτι άγνωστο ή επίφοβο: όλοι γνωρίζουμε ότι ο θάνατος είναι αμετάκλητος, ότι η πόρτα της ζωής κλείνει με αυτόν οριστικά.  Το ανοίκειο στοιχείο είναι όχι το μήνυμα, όχι ο κήρυκας, αλλά ο τρόπος με την οποία ο πανδαμάτωρ θάνατος μεταδίδει το μήνυμά του. Οπότε, το κοράκι δεν δίνει μια πληροφορία, δεν δίνει μιαν απόφαση  ή ένα χρησμό. Το κοράκι είναι αυτό το ίδιο το άνοιγμα στον κόσμο της βεβαιότητας του θανάτου. Το κοράκι απαντά στο ερώτημά μας τονίζοντας μονολεκτικά το νόημα του θανάτου, λέγοντάς μας πως ο θάνατος  είναι ταυτόχρονα κλείσιμο της ζωής και άνοιγμα στην αιωνιότητα, της οποίας το μόνο χαρακτηριστικό είναι η αποσύνδεση από ό,τι μας συνιστά.

Στο σημείο αυτό η φωνή του Κορακιού συναντάται με την τροχιά του Τάσου Μαντζαβίνου.

Το Αυτοβιογραφικό του Μαντζαβίνου (έργο panel με πολλά τετράγωνα σχέδια και σημειώσεις του) αρχίζει με μια μαύρη φιγούρα, τη χήρα μητέρα, σε στάση ικεσίας και ταυτόχρονα αυτοπροστασίας, με τον ζωγράφο να την κοιτά ενώ η καρδιά του πάλλει. Συνεχίζει με την ίδια μαύρη μορφή, με την ίδια περίπου κίνηση,  πεσμένη στο χώμα, ενώ γύρω της και πάνω της υπάρχουν δυό μαυροπούλια, δυό κοράκια. Στην τρίτη εικόνα του έργου ο ουρανός έχει το χρώμα του κυπαρισσιού, το γαλάζιο το θυμίζει το φεγγάρι, η ψυχή του ζωγράφου είναι ένα άπαρτο κάστρο που απέξω του γυρίζει ένας σκύλος. Ακολουθεί απεικόνιση του ζωγράφου να κρατάει ομπρέλα, προσπαθώντας να αποφύγει τη βροχή, την όχληση. Στην πέμπτη εικόνα ο ζωγράφος συναντά τη μάσκα με το αμφίσημο βλέμμα της, που του επιτρέπει να ανάβει το τσιγάρο του ήρεμος. Μετά, ο ζωγράφος θρηνεί πάνω από τη χήρα, που κείται πεθαμένη, ενώ ο ουρανός είναι μια απειλή πάνω του. Στο επόμενο, ο ζωγράφος βλέπει τον εαυτό του σαν έναν ηθοποιό, κι έπειτα σαν έναν άνθρωπο που τον σώζει μόνον η μάσκα, ενώ ο Πήγασός του είναι ένα άλογο πεθαμένο. Ακόμη και στο καρουσέλ, τον πυρακτωμένο ζωγράφο τον κυκλώνουν μαυροπούλια κι άλλα σκοτεινά πουλιά ενώ τα αλογάκια είναι επίφοβα όντα. Στην πλατεία, τον χώρο του κόσμου, ο ζωγράφος τη θυμάται σαν ένα χώρο όπου κυριαρχούν τα σκυλιά. Πίσω, στο βάθος, μια εκκλησία – ένα στοιχείο που μοιάζει εδώ αλλόκοτο. Ακολουθεί μια εικόνα που θα την έλεγα πιό τρυφερή: πάλι η χήρα, πιό ήρεμη, μπροστά από το σπίτι, μέσα στην αυλή. Ο ουρανός εδώ είναι μπλέ. Στην επόμενη σειρά, βλέπουμε τον ζωγράφο να εκτίθεται στον θεατή. Αλλά δεν πρόκειται για πορτρέτο, πρόκειται για σχόλιο. Αμέσως δίπλα, το διαβάζουμε: “Ο ζωγράφος, η πόλη. Ο ζωγράφος, η πάλη. Ο ζωγράφος, η νύχτα.” Για όποιον ακόμη δεν καταλαβαίνει, ακολουθεί το Η μάσκα μου, σαν λαμπιόνι με επιζωγραφισμένο στόμα ευτυχισμένο, τριγυρισμένη από τον πυρετό του καρουσέλ. Η έμπνευση, είναι μια στιγμή αιφνιδιασμού, ίσως τρόμου, όπου έρχεται η μαύρη μητέρα με το παιδί της, και πάλι η ίδια. Ανάλλαχτες και μόνες μορφές. Κι έπειτα, δυό ερωτικά: ο ζωγράφος φιλάει με πάθος ερωτικό μια (ή την) γυναίκα. Προσέχω τη λεζάντα: Ο ζωγράφος, το φιλί, ο ζωγράφος. Πρόκειται για επανάληψη όχι τυχαία: το φιλί πέφτει ανάμεσα στον ζωγράφο. Εκείνος του θυμίζει τι το περικλείει, εκείνο του θυμίζει ποια τα έγκατά του. Κι έπειτα,  η γυναίκα στο μπάνιο, με τη σελήνη να της ορίζει το φως της. Στην τελική σειρά της συνεκτικής αυτοβιογραφικής αφήγησης, ο ζωγράφος βλέπει τον εαυτό του ως έναν καρνάβαλο∙ μια απαξιωτική εικόνα, που ακολουθείται αμέσως από την αγέρωχη αντιστροφή: ο ζωγράφος έχει γίνει θαλερό δένδρο και το άσαρκο άλογο του καρναβαλιού είναι ζωηρό άτι που τρέχει στον αγρό. Έπειτα, νάμαστε πάλι: ο ζωγράφος στο χάρτινο άλογο, κι έπειτα ο ζωγράφος χυμένος στην πλατεία: αλλού το τσιγάρο του, αλλού τα παπούτσια του, τα μέλη του κορμού του διαλυμένα, ένας πιωμένος. Η μάσκα του είναι κι αυτή ακόμη γερασμένη και θλιμμένη, ο ζωγράφος να την παρακαλεί, να τη στηρίζει. Νιώθεις πως ακούς τη φωνή του να της λέει: Είμαι εγώ ακόμη ο πολεμιστής σου, δεν είμαι; Ένας πολεμιστής με τ΄ άλογό του και τη ολόζεστη ερωτική καρδιά του, αυτός δεν είμαι;






ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι

Πέρασαν  πάνω από είκοσι χρόνια σιωπής, και η Εποπτεία ξανά κυκλοφορεί. Το μηνιαίο περιοδικό που τιμήθηκε ως ένα από τα δέκα καλύτερα περιοδικά της Ευρώπης...


Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία

Από τα πρώτα βήματά του στην ιστορία ο Ελληνισμός κοίταζε προς τη Δύ­ση αλλά και την Ανατολή, κοίταζε προς την σημερινή Ιταλία και τη Γαλλία,...


Ο Ζισκάρ ντ΄ Εσταίν μιλάει για το μέλλον της Ευρώπης
Κατηγορία: Συνεντεύξεις / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Ο Ζισκάρ ντ΄ Εσταίν μιλάει για το μέλλον της Ευρώπης

91 ετών σήμερα, ο Βαλερύ Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, δεν είναι μόνο ο παλαιότερος Γάλλος πρόεδρος εν ζωή, αλλά και ένας από τους  λίγους πολιτικούς που επιζούν...


ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Το Ισλάμ στην Ευρώπη
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Το Ισλάμ στην Ευρώπη

Στη Σώτη Τριανταφύλλου με ιδιαίτερη εκτίμηση    Είναι το ισλάμ απειλή για την Ευρώπη; Ο μουσουλμάνος Ινδός καθ. της Πολιτικής φιλοσοφίας και βουλευτής του Εργατικού...


Κορνήλιος Καστοριάδης, Οι Άραβες και η Ευρώπη
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Κορνήλιος Καστοριάδης, Οι  Άραβες και η Ευρώπη

Οι Άραβες καταγγέλλουν συνεχώς ότι για όλα τα κακά που τους ταλαιπωρούν εξαθλίωση, έλλειψη δημοκρατίας, διακοπή της εξέλιξης του πολιτισμού τους κ.λπ. ευθύνεται η αποικιοκρατία...


Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Ο «μετα-Δυτικός κόσμος» και οι προκλήσεις για Ελλάδα
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Ο «μετα-Δυτικός κόσμος» και οι προκλήσεις για Ελλάδα

Από το τέλος του 16ου έως την αρχή του 21ου αιώνα, η Δύση κυριάρχησε στην ιστορία των ανθρώπων ανακαλύπτοντας την νεωτερικότητα και εξάγοντας ανά τον...


Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Οι περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες του ΣΕΒΤ
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Οι περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες του ΣΕΒΤ

Η «Βιώσιμη Διαχείριση των Στερεών Αποβλήτων» ήταν το αντικείμενο του διεθνούς συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα από 21 έως 24 Ιουνίου 2017, στο οποίο σημαντικοί...