Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Γιώργος Μυλωνάς, Τάσος Μαντζαβίνος: Το κοράκι



Ο Μαντζαβίνος δεν εκφράζεται μόνον στο αυτοβιογραφικό του. Ακολουθώντας μια μέθοδο των εικονογράφων του Μεσαίωνα που συνέχισαν κορυφές όπως ο Γκόγια (στα έργα της σειράς “Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα”) και άλλοι μεγάλοι, ο Μαντζαβίνος βάζει συχνά επισημάνσεις ή σχόλια ως εναύσματα ή και ως τίτλους, έτσι που ο θεατής να μην αφήνεται στην εντύπωσή του αλλά να κατευθύνεται σε μιαν ανάγνωση που ο καλλιτέχνης επιλέγει. Ο Μαντζαβίνος  χρησιμοποιεί αυτή τη μέθοδο για να κάνει τον θεατή του αποδέκτη ενός μηνύματος.  Μερικές φορές το μήνυμα φαίνεται νάναι απομακρυσμένο από το εικονιζόμενο θέμα, και τότε διαπιστώνουμε ότι ο πίνακας δεν είναι απλά μια εικόνα αλλά μια επιφάνεια της ψυχής του ζωγράφου. Έτσι βλέπουμε σε ένα έργο του να γράφει το φαινομενικά άσχετο “πάλι μόνος [υπογραμμισμένο από τον καλλιτέχνη] πάλι δεν διέκρινα τη μάσκα να με περιγελά, έσταζε αίμα η ψυχή της, μάλλον ξεχείλισε δηλητήριο”. Αλλού: “Καλύτερα κουφός και στραβός”. Μηνύματα που μας υποχρεώνουν να στραφούμε στην ίδια την πηγή του καλλιτέχνη.

Το θεμελιακό κύτταρο της τέχνης του Τάσου Μαντζαβίνου είναι η ρήξη. Μακριά από κάθε διάθεση να βάλουμε την τέχνη του Μαντζαβίνου σε ψυχαναλυτικό ανάκλιντρο, είμαστε υποχρεωμένοι να αναφερθούμε στο πλουτώνιο ρήγμα σε διάλογο με το οποίο δομείται η τέχνη αυτή. Μια τέχνη όπου οι αστραπές της έχουν μαύρο φως, μια τέχνη άρνηση υποταγής, μια τέχνη αντίστασης σε ό,τι επιχειρεί να επιβληθεί ως το περιέχον το εγώ. Ο ίδιος ο ζωγράφος δεν αρνείται το ρήγμα αυτό, που εμφανίζεται στις μορφές και τα καθοδηγητικά σχόλια που συχνά παρατίθενται:  “Κι αυτά πούχω λείπουν”, διαβάζουμε σ΄ένα πίνακα.

Με αφορμή την έκδοση του προκείμενου βιβλίου, ο ίδιος ο καλλιτέχνης μας μίλησε γι αυτό:

” Απ’ όσο θυμάμαι τον εαυτό μου κυριαρχεί ο θάνατος. Οι χήρες, η μελαγχολία, το μοιρολόι συνιστούν τον κόσμο του πένθους. Αυτό ζωγραφίζω κι αυτόν θεωρώ ως τη μόνη αλήθεια. Όλα αυτά είχαν ένα αίσθημα ενοχής μήπως και λέω κάτι βαρύγδουπο τάχα. Μέχρι τώρα, δηλαδή, δεν μπορούσα να το θέσω έτσι ωμά, γιατί όταν είσαι μικρός στα χρόνια, ακόμη και στην ηλικία των 40 – 45, κάτι τέτοιο, νομίζω, ακούγεται ψεύτικο.

Το αίσθημα του πένθους δεν ήταν μόνο εγκεφαλικό, αλλά και βιωματικό∙ από τον χαμό του πατέρα, που είχα χάσει δύο χρονών ως την εικόνα της μάνας που κουβαλούσε την απώλεια και ήταν σαν καθρέφτης ενός άνδρα που δεν ζει. Τα μαύρα ρούχα δεν τάβγαλε ποτέ της. Θυμάμαι ακόμη παιδί πώς τα ψυχοσάββατα στολίζανε τα κόλλυβα και τα κουφέτα στα πιάτα, με τρόπο που έδειχνε τελετουργικό. Πόση ζωή είχε μέσα της αυτή η πράξη, αυτή η προσφορά στο θάνατο!  Ήταν ένα μοναδικό εργόχειρο, ένα κέντημα του πένθους, που είχε μεγάλη απήχηση εντός μου. Ό,τι έχει, λοιπόν, σχέση με τον θάνατο, αυτό ζωγραφίζω.

Το έργο του Ο Υψηλάντης (στα πόδια του οποίου βρίσκεται το κεφάλι του καλλιτέχνη), το αφιερώνει “στη μνήμη της γιαγιάς μου. Ασημί απόγευμα, όπως παλιωμένο τάμα. Η γιαγιά-νόνα έφτιαχνε πιάτα με κόλλυβα στολισμένα. Τα άφηνε στα σκαλιά της Εκκλησίας, όπως όλες οι γριές ή χήρες”.

Πέρα από το αίσθημα του θανάτου, το μαυροπούλι, κατ’ αντιστοιχία με το κοράκι του Πόε, κυριαρχεί στη ζωγραφική μου χρόνια τώρα. Ως άγγελος του θανάτου, ως κακό μήνυμα,  είναι ένα στοιχείο που διατρέχει το έργο μου. Όταν πέθανε ο πατέρας μου, ήρθε ένας θείος ν’ αναγγείλει το κακό. Στη μορφή, λοιπόν, του κορακιού εγώ αυτό το πρόσωπο βλέπω.

Σ΄ένα έργο με χρονολογική  ένδειξη 1960, αποτυπώνει ανάμνηση(;) :

“Το μαύρο φως με σκέπασε. Κοιμήθηκα στο λίκνο μου τρυφερά, όμορφα. Η νόνα ίσως στο άλλο δωμάτιο ψιθύριζε με τον άνδρα αγγελιοφόρο […]

Θα ξημερώσει, θα μοιάζει λάμπα ξυραφιού, σκληρό κατάψυχρο φως.

Η νόνα θα με αρπάξει να με πάει αλλού.

Σταματάω  λίγο γιατί κουράστηκα ψυχικά.

Τελικά ο καθρέφτης μου λέει ψέμματα. Οι έξωθεν λένε άλλα.

Ψηλαφώ!”.

Τα σκληρά λόγια εκφράζουν την οδύνη, τον πόνο που του προκαλεί η ρήξη. Και σ΄ένα σχέδιο του 2002 θα εικονίσει Παιδί στην εξοχή, μόνο. Ωστόσο, πάνω από το κυρίως θέμα της εικόνας, μέσα σε τετράγωνο, ένα κοράκι.

Το κοράκι στον Πόε, [συνεχίζει] είναι εκεί για να του υπενθυμίζει την πραγματικότητα: «τέλειωσε, δε θα την ξαναδείς ποτέ». Κι αυτός προσπαθεί να συνδιαλλαγεί με το οδυνηρό γεγονός της απώλειας, με την απουσία. Καθώς, λοιπόν, πλάθει ιστορίες για να τη φέρει κοντά του, το κοράκι τι κάνει; επαναλαμβάνει την απουσία και «θυμίζει» διά της παρουσίας του στο συγγραφέα ότι κουβαλά ένα κενό. Αυτό το γνωρίζω πάρα πολύ καλά, τι σημαίνει δηλαδή το κενό. Κρατώ επάνω μου ένα παλιό φυλαχτό, αγορασμένο απ’ το Μοναστηράκι, όπου μπορεί να βάλεις κάτι που θεωρείς «ιερό», μια αγαπημένη φωτογραφία, οτιδήποτε. Σκέφτηκα, λοιπόν, τι να βάλω εγώ…  ε, λοιπόν, δεν έβαλα τίποτα, γιατί αυτό που κουβαλάω, είναι αυτό το κενό. Το κενό, η απουσία δηλαδή του πατέρα μου, που φέρω επάνω μου σαν φυλαχτό.






ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι

Πέρασαν  πάνω από είκοσι χρόνια σιωπής, και η Εποπτεία ξανά κυκλοφορεί. Το μηνιαίο περιοδικό που τιμήθηκε ως ένα από τα δέκα καλύτερα περιοδικά της Ευρώπης...


Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία

Από τα πρώτα βήματά του στην ιστορία ο Ελληνισμός κοίταζε προς τη Δύ­ση αλλά και την Ανατολή, κοίταζε προς την σημερινή Ιταλία και τη Γαλλία,...


Ο Ζισκάρ ντ΄ Εσταίν μιλάει για το μέλλον της Ευρώπης
Κατηγορία: Συνεντεύξεις / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Ο Ζισκάρ ντ΄ Εσταίν μιλάει για το μέλλον της Ευρώπης

91 ετών σήμερα, ο Βαλερύ Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, δεν είναι μόνο ο παλαιότερος Γάλλος πρόεδρος εν ζωή, αλλά και ένας από τους  λίγους πολιτικούς που επιζούν...


ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Το Ισλάμ στην Ευρώπη
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Το Ισλάμ στην Ευρώπη

Στη Σώτη Τριανταφύλλου με ιδιαίτερη εκτίμηση    Είναι το ισλάμ απειλή για την Ευρώπη; Ο μουσουλμάνος Ινδός καθ. της Πολιτικής φιλοσοφίας και βουλευτής του Εργατικού...


Κορνήλιος Καστοριάδης, Οι Άραβες και η Ευρώπη
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Κορνήλιος Καστοριάδης, Οι  Άραβες και η Ευρώπη

Οι Άραβες καταγγέλλουν συνεχώς ότι για όλα τα κακά που τους ταλαιπωρούν εξαθλίωση, έλλειψη δημοκρατίας, διακοπή της εξέλιξης του πολιτισμού τους κ.λπ. ευθύνεται η αποικιοκρατία...


Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Ο «μετα-Δυτικός κόσμος» και οι προκλήσεις για Ελλάδα
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Ο «μετα-Δυτικός κόσμος» και οι προκλήσεις για Ελλάδα

Από το τέλος του 16ου έως την αρχή του 21ου αιώνα, η Δύση κυριάρχησε στην ιστορία των ανθρώπων ανακαλύπτοντας την νεωτερικότητα και εξάγοντας ανά τον...


Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Οι περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες του ΣΕΒΤ
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Οι περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες του ΣΕΒΤ

Η «Βιώσιμη Διαχείριση των Στερεών Αποβλήτων» ήταν το αντικείμενο του διεθνούς συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα από 21 έως 24 Ιουνίου 2017, στο οποίο σημαντικοί...