Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Γιώργος Μυλωνάς, Τάσος Μαντζαβίνος: Το κοράκι



Παρενθετικά: το φυλαχτό έχει τις ρίζες του στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τότε οι στρατιώτες το είχαν μαζί τους βάζοντας μέσα κάτι,  σαν ευλογία, σαν όμορφη ανάμνηση ή σαν προσμονή.

Έτσι ανοίγει στα μάτια μας ο πίνακας Αινείας: ο ήρωας που κουβαλάει στις πλάτες του τον πατέρα  φανερώνει βαθύτερες δομές της ύπαρξης του καλλιτέχνη. Κι αλλού, πάλι, ο Αινείας μεταφέρει το άγαλμα της θεάς του ενώ η πόλη έχει παραδοθεί στις φλόγες. Η παρουσία της μητέρας που είναι πάντοτε μια μορφή τυλιγμένη στα μαύρα, πάντοτε σε θέση δεσπόζουσα, με τα μαυροπούλια συνοδούς της. Είναι η ίδια μορφή που εικονίζεται στο έργο του Ο καλλιτέχνης να τον επικαλύπτει ή να τον διακατέχει.

Όμως, ο θάνατος δεν τελειώνει με την απουσία του πατέρα και τη μητέρα χήρα. Ο θάνατος βρίσκεται και μέσα στη ρήξη με την κοινωνία. Ο Μαντζαβίνος δεν κρύβει την πραγματικότητα που βιώνει.  Η ψυχή του εικονίζεται σε πολλούς πίνακες, πάντοτε σαν κάστρο που το θέλει άπαρτο, πάντοτε στα όπλα, αέναα κλειστό προς όσους το πλησιάζουν. Γιατί το νιώθει πως όποιος το πλησιάζει είναι εχθρός. Πρόσεξε, λέει στον εαυτό του: “Οι κουβέντες θα τσακίσουν την ψυχή σου” Και “οι βλαστήμιες ολοταχώς όπισθεν καθρέφτη” – κρύβονται αλλά και καραδοκούν οι εχθροί. “Ζω σε χώρα χωρίς εγώ. Δεν ανήκω πουθενά. Ποτέ δεν ήμουν ένας μέσα στον όχλο. Έβλεπα εφιάλτες από μικρός. Εκδιώχθηκα από ομάδες.”  Κάποτε νιώθει ηρωικός: εικονογραφεί τον εαυτό του μέσα στο κάστρο της ψυχής του κλεισμένον να φορά τη στολή του μαχητή∙ μ΄ αυτήν να κοιμάται, μ΄ αυτήν να ρεμβάζει, μ΄ αυτήν να αφουγκράζεται. Πάντα ετοιμοπόλεμος, πάντοτε βέβαιος πως δεν τον αντιλαμβάνονται οι άλλοι, ο κόσμος. Εικονίζει τον εαυτό του να δημιουργεί, αλλά δεν του διαφεύγει ότι “Εδώ σχεδόν μισούν τους ζωγράφους. Θέλουν τους ζωγράφους βουτηγμένους στη μιζέρια, […] να είναι δουλικοί”. Αλλά, ερωτά μπροστά στον Μπουφέ της νόνας του: “Μας νοιάζει αν δεν μας καταλαβαίνουν;”  Αλλά σε άλλο πίνακα, με τίτλο Το βράδυ ο δράκος, ερωτά εαυτόν εν σχολίω: “εσύ θα βάλεις μυαλό στους ανθρώπους;”

Σε αρκετούς πίνακες βλέπουμε μια σκόρπια λέξη: προσπάθεια. Μια προσπάθεια όμως που δεν δείχνει να δικαιώνεται αλλά να είναι η πρώτη ύλη του ηρωισμού. Ο Μαντζαβίνος είναι μέσα στο κάστρο του, αλλά δείχνει μεγάλο θαυμασμό για τους ήρωες. Δεν ελπίζει σε αλλαγή του κόσμου από τη δράση τους, αλλά ακριβώς αυτή η αδυναμία, αυτό το ατελέσφορο, τους κάνει ήρωες. Ο Καραγκιόζης ανήκει κι αυτός στους ήρωες, διότι είναι ένας αρνητής, ένας που παλεύει να διατηρήσει τον εαυτό του εκτός του συρφετού, ενάντια στις συνθήκες που θέλουν να επιβληθούν. Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημάνω ότι η ελληνικότητα του Μαντζαβίνου είναι αναμφισβήτητη και του είναι αγαπητή, όμως δεν έχει ρίζα της το υπεροχικό πάθος του Κωστή Παρθένη αλλά την ανυπότακτη ταπεινότητα του Φώτη Κόντογλου – στον οποίον και αφιερώνει ένα έργο του. Αυτό το δείχνει η τόσο συχνή παρουσία της εκκλησιάς στα έργα του Μαντζαβίνου, και κυρίως η συχνή, όλο σεβασμό, παρουσία στο έργο του ταμάτων. Το καπνισμένο ασήμι των ταμάτων  τον γοητεύει τόσον ώστε το τάμα να είναι μια υπόμνηση της αντίστασης του ανθρώπου στο θάνατο, στη δυστυχία. Κι έτσι, θα εξηγήσει ότι το έργο του είναι “τιμή στα ιερά των μνημών μου, στα βάσανα και τις άκαρπες μάχες, στις νίκες μου και στις ήττες μου”. Σε παλιότερη συνέντευξή μας για την εφημερίδα Huffington Post, είπε :

«Όλη η ζωγραφική, αν θες όλη η τέχνη, αυτό πρέπει να δείχνει: ότι πρέπει να αντιστεκόμαστε. Να έχουμε το τσαγανό να είμαστε ο εαυτός μας, όχι όμως με την έννοια της «τσογλανιάς». Ξέρεις, υπάρχουν άνθρωποι που ζουν λάθρα. Αυτός, όμως, που δεν χτίζει άμυνες, κάστρα προσωπικά, καταστρέφεται. Πρώτα και κύρια με τη ζωγραφική έχω την ανάγκη να εκφραστώ. Ν’ αντισταθώ στον οδοστρωτήρα της ταχύτητας, να σταθώ απέναντι στην κατάργηση της μνήμης.

Όπως και στη ζωή παιδεύεται κανείς για να γίνει “κάτι”, έτσι και στη ζωγραφική. Ζωγραφίζοντας για τον εαυτό σου, μπορείς να “μιλήσεις” και σε άλλους ανθρώπους. Νιώθω προνομιούχος, γιατί έτσι μπορώ να εκφράζω τα συναισθήματά μου, να μιλάω μέσα από τα έργα μου».






ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι

Πέρασαν  πάνω από είκοσι χρόνια σιωπής, και η Εποπτεία ξανά κυκλοφορεί. Το μηνιαίο περιοδικό που τιμήθηκε ως ένα από τα δέκα καλύτερα περιοδικά της Ευρώπης...


Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία

Από τα πρώτα βήματά του στην ιστορία ο Ελληνισμός κοίταζε προς τη Δύ­ση αλλά και την Ανατολή, κοίταζε προς την σημερινή Ιταλία και τη Γαλλία,...


Ο Ζισκάρ ντ΄ Εσταίν μιλάει για το μέλλον της Ευρώπης
Κατηγορία: Συνεντεύξεις / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Ο Ζισκάρ ντ΄ Εσταίν μιλάει για το μέλλον της Ευρώπης

91 ετών σήμερα, ο Βαλερύ Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, δεν είναι μόνο ο παλαιότερος Γάλλος πρόεδρος εν ζωή, αλλά και ένας από τους  λίγους πολιτικούς που επιζούν...


ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Το Ισλάμ στην Ευρώπη
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Το Ισλάμ στην Ευρώπη

Στη Σώτη Τριανταφύλλου με ιδιαίτερη εκτίμηση    Είναι το ισλάμ απειλή για την Ευρώπη; Ο μουσουλμάνος Ινδός καθ. της Πολιτικής φιλοσοφίας και βουλευτής του Εργατικού...


Κορνήλιος Καστοριάδης, Οι Άραβες και η Ευρώπη
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Κορνήλιος Καστοριάδης, Οι  Άραβες και η Ευρώπη

Οι Άραβες καταγγέλλουν συνεχώς ότι για όλα τα κακά που τους ταλαιπωρούν εξαθλίωση, έλλειψη δημοκρατίας, διακοπή της εξέλιξης του πολιτισμού τους κ.λπ. ευθύνεται η αποικιοκρατία...


Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Ο «μετα-Δυτικός κόσμος» και οι προκλήσεις για Ελλάδα
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Ο «μετα-Δυτικός κόσμος» και οι προκλήσεις για Ελλάδα

Από το τέλος του 16ου έως την αρχή του 21ου αιώνα, η Δύση κυριάρχησε στην ιστορία των ανθρώπων ανακαλύπτοντας την νεωτερικότητα και εξάγοντας ανά τον...


Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Οι περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες του ΣΕΒΤ
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, Οι περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες του ΣΕΒΤ

Η «Βιώσιμη Διαχείριση των Στερεών Αποβλήτων» ήταν το αντικείμενο του διεθνούς συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα από 21 έως 24 Ιουνίου 2017, στο οποίο σημαντικοί...