Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 27 Οκτωβρίου 2011 09:31 πμ

Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»



Θάθελα να δώσω ένα παράδει­γμα για το πώς το να πεις μια ιστορία σημαίνει να σκέπτεσαι με τα δάκτυλά σου. Προφανώς, η ερωτική σκηνή στην κουζίνα είναι κατασκευασμένη εξ ολοκλήρου με βάση αναφορές θρησκευτικών κειμένων, από το Ασμα Ασμάτων ως τον Άγιο Βερνάρδο, τον Ιωάννη του Φεκάμπ ή την Αγία Χίλντεργκαρντ. Ακόμη και αναγνώστες που δεν γνώριζαν τους μυστικούς του Μεσαίωνα το κατάλαβαν, αν είχαν κάποιο αυτί. Αν, όμως, τώρα με ρωτήσει κάποιος την πηγή των αναφορών ή πού τελειώνει ο ένας και πού αρχίζει ο άλλος, δεν μπορώ ν’ απαντήσω.

Στην πραγματικότητα, είχα ντου­ζίνες από καρτέλλες με όλων των ειδών τα κείμενα, και μερικές φορές σελίδες βιβλίων, φωτοαντίγραφα —αναρίθμητα, πολύ περισσότερα απ’ όσα χρησιμοποίησα. Όταν όμως έγραψα τη σκηνή, την έγραψα σε μια μέρα (την χτένισα αργότερα, για να την καλύψω μ’ ένα ομοιό­μορφο τελείωμα, έτσι που οι ραφές νάναι λιγότερο ορατές.) Έτσι, ό­ταν έγραφα, είχα δίπλα μου όλα τα κείμενα, πεταμένα χωρίς καμιά τά­ξη˙ το μάτι μου έπεφτε πρώτα σ’ αυτό και κατόπιν στο άλλο, καθώς αντέγραφα την περικοπή, συνδέοντάς την αμέσως με την άλλη. Στην πρώτη γραφή, το κεφάλαιο αυτό τόγραψα γρηγορώτερα απ’ οποιο­δήποτε άλλο. Μετά συνειδητοποίη­σα ότι προσπαθούσα ν’ ακολουθή­σω με τα δάχτυλά μου τον ρυθμό που έκανε έρωτα ο Άντσο, και γι’ αυτό δεν μπορούσα να σταματήσω για να επιλέξω την πιο ταιριαστή αναφορά. Εκείνο που έκανε ταιρια­στή την αναφορά στο σημείο αυτό ήταν ο βηματισμός με τον οποίο την καταχώριζα. Απέρριπτα με τα μάτια μου τις αναφορές εκείνες που θ’ αναχαίτιζαν το ρυθμό των δακτύ­λων μου. Δεν μπορώ να πω ότι το γράψιμο της πράξης κράτησε όσο η πράξη (διότι υπάρχουν φορές που η ερωτική πράξη διαρκεί πάρα πολύ), αλλά προσπάθησα να συντομεύσω όσο ήταν δυνατόν τη διαφορά ανά­μεσα στη διάρκεια της σκηνής και τη διάρκεια της γραφής. Και λέω «γραφής» όχι με την έννοια του Μπάρτ αλλά με την έννοια της δακτυλογράφου: εννοώ γραφή ως μια φυσική πράξη, και μιλάω για τους ρυθμούς του σώματος, όχι των αισθημάτων. Το αίσθημα, φιλτραρι­σμένο στο σημείο αυτό, είχε έλθει πριν, με την απόφαση να παρομοιά­σει τη μυστική έκσταση με την ερωτική έκσταση· είχε έλθει όταν για πρώτη φορά διάβασα και επέλε­ξα το κείμενο που θα χρησιμοποιού­σα. Μετά, δεν υπήρχε κανένα αί­σθημα. Ο Άντσο έκανε έρωτα, όχι εγώ. Έπρεπε μόνο να μεταφράσω το αίσθημά του, σε κίνηση ματιών και δαχτύλων, ως εάν να είχα αποφασίσει να πω μια ιστορία αγά­πης παίζοντας τύμπανο.

  1. Κατασκευάζοντας τον Αναγνώστη

Ρυθμός, βηματισμός, επιτίμιο… Για ποιον; Για μένα; Όχι, σίγουρα όχι. Για τον αναγνώστη. Όταν γράφεις, σκέφτεσαι τον αναγνώ­στη, όπως ο ζωγράφος, ενώ ζωγρα­φίζει, σκέπτεται τον θεατή που θα δει τον πίνακα. Αφού τραβήξει μια πινελιά, κάνει δυο τρία βήματα πίσω και μελετάει το αποτέλεσμα: κοιτάζει τον πίνακα, δηλαδή, τον τρόπο που θα το θαυμάσει ο θεα­τής, στο σωστό φως, όταν θα κρέμεται στον τοίχο. Όταν ένα έργο τελειώσει, αρχίζει ένας διάλο­γος ανάμεσα στο κείμενο και τους αναγνώστες του (ο συγγραφέας αποκλείεται)· Όσο το έργο εξελίσ­σεται, ο διάλογος είναι διπλός: υπάρχει ένας διάλογος μεταξύ αυ­τού του κειμένου και όλων των άλλων κειμένων που γράφτηκαν πριν απ’ αυτό (τα βιβλία γίνονται μόνο από άλλα βιβλία και γύρω από άλλα βιβλία), και υπάρχει και ο διάλογος μεταξύ του συγγραφέα και του ιδανικού αναγνώστη του. Αυτή τη θεωρία μου την έχω παρου­σιάσει σ’ άλλα έργα μου, όπως Ο Ρόλος του Αναγνώστη, και, πριν απ’ αυτό, στο Opera aperta˙ και δεν είμαι ο εφευρέτης της ιδέας.

Μπορεί, όταν ο συγγραφέας γράφει να έχει στο νου του ένα συγκε­κριμένο ακροατήριο˙ έτσι έγραφαν οι ιδρυτές του σύγχρονου μυθιστο­ρήματος —Ρίτσαρντσον, Φίλντινγκ, Ντάνιελ Ντυφώ— που έγραφαν για εμπό­ρους και τις γυναίκες τους. Αλλά και ο Τζόϋς επίσης γράφει για ένα ακροατήριο˙ έχει στο νου του έναν ιδανικό αναγνώστη που έχει προ­σβληθεί από ιδανική αϋπνία. Και στις δύο περιπτώσεις, είτε ο συγ­γραφέας πιστεύει πως γράφει για ένα κοινό που βρίσκεται εκεί, με τα λεφτά στο χέρι, ακριβώς έξω απ’ την πόρτα, είτε εννοεί να γράφει για έναν αναγνώστη που πρόκειται νάρθει, γράψιμο σημαίνει κατασκευή, μέσω του κειμένου, του προτύπου ενός δικού σου αναγνώστη.






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...