Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 27 Οκτωβρίου 2011 09:31 πμ

Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»


Μετά έχουμε το μυθιστόρημα του ψευτοπαλληκαρισμού, οι ιστορίες του σπαθιού και της μπέρτας, όπως τα έργα του Δουμά. Αυτό το είδος μυθιστορήματος επιλέγει ένα «πρα­γματικό» και αναγνωρίσιμο παρελ­θόν, και για να το κάνει αναγνωρί­σιμο, ο συγγραφέας το γεμίζει με ήρωες που ήδη υπάρχουν στις εγκυ­κλοπαίδειες (Ρισελιέ, Μαζαρέν), βά­ζοντάς τους να κάνουν πράξεις που δεν καταγράφει η εγκυκλοπαίδεια (συνάντηση με τη Μυλαίδη, που συναναστρέφεται κάποιον Μπονασιέ) αλλά που η εγκυκλοπαίδεια δεν αντικρούει. Φυσικά, για να ενισχύσουν την αυταπάτη της πρα­γματικότητας, οι ιστορικοί χαρα­κτήρες θα κάνουν επίσης (όπως και η ιστοριογραφία δέχεται) αυτά που πράγματι έκαναν (πολιορκούν τη Λα Ροσέλ, έχουν στενές σχέσεις με την Άννα της Αυστρίας, διαπραγμα­τεύονται με την Φρόντ). Σ’ αυτή την («πραγματική») εικόνα εισά­γονται οι φανταστικοί ήρωες, μολο­νότι δείχνουν αισθήματα που θα μπορούσαν ν’ αποδίδονται σ’ άλ­λες εποχές. Αυτό που κάνει ο Ντ’ Αρτανιάν, ανακαλύπτοντας τα κοσμήματα της βασίλισσας στο Λον­δίνο, θα μπορούσε να το κάνει επίσης τον 15ο αιώνα ή τον 18ο. Δεν είναι αναγκαίο να ζη τον 17ο αιώνα για νάχει αυτή την ψυχολο­γία.

Στο ιστορικό μυθιστόρημα, από την άλλη μεριά, δεν είναι αναγκαίο οι ήρωες για ν’ αναγνωρίζονται να εμφανίζονται στις κανονικές εγκυκλοπαίδειες. Πάρτε τους Άραβωνιασμενους: ο πιο γνωστός πραγματικός ήρωας είναι ο Καρδινάλιος Φρειδερίκος ο οποίος, μέχρι να παρουσιαστεί ο Μαντσόνι, ήταν ένα όνομα γνωστό μόνο σε μερι­κούς ανθρώπους. Ωστόσο ό,τι κά­νουν οι Ρέντσο, Λουτσία, ή ο πατήρ Κριστόφορο μπορούσε να γίνει μό­νο στη Λομβαρδία τον 17ο αιώνα. Αυτό που κάνουν οι ήρωες εξυπη­ρετεί την ιστορία, αυτό που συνέβη, ούτως ώστε να γίνεται περισσότερο κατανοητή. Τα γεγονότα και οι ήρωες είναι φανταστικά, ωστόσο μας λένε πράγματα για την Ιταλία της εποχής εκείνης που τα βιβλία δεν μας τα είπαν ποτέ με τόση σαφήνεια.

Με την έννοια αυτή, σίγουρα, ήθελα να γράψω ένα ιστορικό μυθιστόρημα, και όχι διότι ο Ουμπερτίνος ή ο Μιχαήλ υπήρξαν πράγματι, και είπαν πάνω-κάτω αυτά που λένε, αλλά επειδή ό,τι λένε οι φαντα­στικοί ήρωες, όπως ο Γουλιέλμος, ώφειλε να είχε ειπωθεί εκείνη τήν εποχή.

Δεν ξέρω πόσο πιστός έμεινα σ’ αυτό το σκοπό. Δεν πιστεύω ότι τον παραμέλησα όταν μεταμφίεζα απο­σπάσματα από ύστερους συγγρα­φείς (όπως του Βιτγκενστάϊν), πα­ρουσιάζοντας τα σαν αποσπάσμα­τα κειμένων εκείνης της εποχής. Στις περιπτώσεις αυτές ήξερα πολύ καλά πως δεν γίνονταν οι μεσαιωνι­κοί άνθρωποι σύγχρονοι˙ απλώς, οι σύγχρονοι σκέφτονται μεσαιωνικά. Μάλλον, διερωτώμαι κατά καιρούς, μήπως προίκισα τους φανταστικούς μου ήρωες με την ικανότητα να συνδυάζουν στα disiecta membra της απόλυτα μεσαιωνικής σκέψης, μερικές εννοιολογικές διασυνδέσεις που, στη μορφή αυτή, ο Μεσαίωνας δεν θάχε αναγνωρίσει ως δικές του. Πιστεύω όμως πως ένα ιστορικό μυθιστόρημα θάπρεπε κι αυτό επί­σης, όχι μόνο να αναγνωρίζει στο παρελθόν τις αιτίες αυτού που ήρθε κατόπιν, αλλά και να ιχνηλατεί την πορεία μέσω της οποίας οι αιτίες εκείνες άρχισαν σιγά-σιγά να πα­ράγουν τ’ αποτελέσματα τους.

Αν ένας ήρωάς μου, συγκρίνον­τας δύο μεσαιωνικές ιδέες παράγει μια τρίτη, περισσότερο σύγχρονη ιδέα, κάνει ακριβώς αυτό που έκανε ο πολιτισμός˙ κι αν κανείς ποτέ δεν έγραψε αυτό που λέει, κάποιος, ωστόσο, οσοδήποτε συγκεχυμένα, θάχει σίγουρα αρχίσει να το σκέπτεται (ίσως χωρίς να το λέει, εμποδι­σμένος από αναρίθμητους φόβους και από ντροπή).

Εν πάση περιπτώσει υπάρχει κάτι που με διασκέδασε πολύ: κάθε τόσο και λιγάκι κάποιος κριτικός ή αναγνώστης γράφει για να μου πει ότι κάποιος από τους ήρωές μου δηλώνει πράγματα που παραείναι σύγχρονα, και στην κάθε μια απ’ αυτές τις περιπτώσεις, και μόνο σ’ αυτές τις περιπτώσεις, στην πρα­γματικότητα παρέπεμπα σε κείμενα του 14ου αιώνα.

Και υπάρχουν άλλες σελίδες στις οποίες οι αναγνώστες εξετίμησαν την έξοχη μεσαιωνική ποιότητα ενώ αισθανόμουνα τις σελίδες αυτές ως παρανόμως σύγχρονες. Το γεγο­νός είναι ότι ο καθένας έχει τις δικές του ιδέες, συνήθως χαλασμένες, για τον Μεσαίωνα. Μόνο εμείς οι καλόγεροι της εποχής γνωρίζουμε την αλήθεια- το να την πεις όμως, μπορεί μερικές φορές να σε οδηγή­σει στήν πυρά.

  1. Τέλος

Ξαναβρήκα —δύο χρόνια μετά το γράψιμο του μυθιστορήματος—˙μια σημείωση που κράτησα το 1953, όταν ήμουν ακόμη φοιτητής στο πανεπιστήμιο. «Ο Οράτιος και ο φίλος του κάλεσαν τον Κόμη του Π. να λύσει το μυστήριο του φαντά­σματος. Ο Κόμης του Π. εκκεντρι­κός και φλεγματικός κύριος. Αντι­μέτωπός του ήλθε ένας νεαρός λοχαγός της Δανικής φρουράς, με μεθόδους της Εφ Μπι Άϊ. Κανονι­κή εξέλιξη της δράσης ακολουθών­τας τις γραμμές της τραγωδίας. Στην τελευταία πράξη ο Κόμης του Π. έχοντας συγκεντρώσει όλη την οικογένεια μαζί, εξηγεί το μυστή­ριο: ο δολοφόνος είναι ο Άμλετ. Πολύ αργά, ο Άμλετ πεθαίνει.»




Αγοραίος

Αγοραίος
Μου έστειλαν φωτογραφίες με γενικό τίτλο «Palestinian kids after israeli bοmbs» και ήταν εκατοντάδες . Ζήτησα να μου σταλεί και το αντίθετο, «Israeli kids after Palestinian bombs» και μου εστάλησαν πάλι αραβόπουλα. Ανάμεσα...

James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” «, μου είπε ο Μενάρ, «ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.