Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 27 Οκτωβρίου 2011 09:31 πμ

Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»


Σ’ ένα ορισμένο σημείο είπα στον εαυτό μου ότι, αφού ο Μεσαίωνας ήταν η καθημερινή ενασχόλη­ση της φαντασίας μου, θα μπορού­σα κάλλιστα να γράψω ένα μυθι­στόρημα τοποθετημένο σ’ εκείνη την περίοδο. Όπως έχω πει σε συνεντεύξεις, το παρόν το ξέρω μόνο μέσα από την οθόνη της τηλεόρασης, ενώ έχω άμεση γνώση του Μεσαίωνα. Όταν συνηθίζαμε ν’ ανάβουμε φωτιές στην εξοχή πάνω στη χλόη, η γυναίκα μου με κατηγορούσε ότι δεν κοίταζα ποτέ τις σπίθες που πετάγονταν ψηλά ανάμεσα στα δένδρα και μετά έπε­φταν πάνω στα ηλεκτρικά σύρμα­τα. Όταν αργότερα διάβασε το κεφάλαιο για την πυρκαϊά είπε «ώστε κοίταζες τις σπίθες!» Της απάντησα, «Όχι, αλλά ήξερα πώς θα τις έβλεπε ένας μεσαιωνικός καλόγερος.»

Πριν δέκα χρόνια, σ’ ένα γράμ­μα του συγγραφέα προς τον εκδότη (τον Φράνκο Μαρία Ρίτσι), που συνόδευε τα σχόλια μου πάνω στα σχόλια του Μπεάτους της Λιεμπάνα στην Αποκάλυψη ομο­λογούσα:

«Όπως κι αν θελήσεις να το δεις, φτάνω στην επιστημοσύνη διασχί­ζοντας συμβολικά δάση που τα κατοικούν μονόκεροι και γρύπες, συγκρίνοντας την πυραμιδοειδή και τετράγωνη κατασκευή των καθε­δρικών ναών με τ’ αγκάθια της ερμηνευτικής κακίας που κρύβον­ται στις τετράγωνες στερεότυπες διατυπώσεις των Summulae, περι­πλανώμενος ανάμεσα στο «Vico de le Strami» (4) και στα κιστερκιανά κλίτη, απασχολούμενος με φιλόφρονες διαλεκτικές συζητήσεις με καλλιεργημένους και λαμπρούς κλουνιακούς μοναχούς, κάτω από την επιτήρηση ενος παχουλού και ρασιοναλιστή Ακινάτη, δελεαζόμενος από τον Ονόριο Augustoduniensis, από τις φανταστικές του γεωγραφίες, οι οποίες εξηγούσαν ταυτόχρονα quare in pueritia coitus non contigat [γιατί στην παιδική ηλικία η συνουσία δεν είναι επιτυχημένη] και πώς να φθάσεις στο Χαμένο Νησί, ή πώς να συλλά­βεις ένα βασιλίσκο [δηλητηριώδες φίδι] όταν είσαι οπλι­σμένος μόνο μ’ ένα σουγιά και ατράνταχτη πίστη στους μεσαιωνι­κούς μύθους για τα ζώα.

»Αυτή η γεύση κι αυτό το πάθος δεν μ’ εγκατέλειψαν ποτέ, έστω κι αν αργότερα, για λόγους ηθικούς καθώς επίσης και υλικούς (το νάσαι μεσαιωνολόγος συνήθως σημαίνει να είσαι αρκετά πλούσιος και νάχεις τη δυνατότητα να περιδιαβά­ζεις ανάμεσα σε απομακρυσμένες βιβλιοθήκες, να φωτογραφίζεις σε μικροφίλμ άγνωστα χειρόγραφα), επεδίωξα άλλα πράγματα. Έτσι λοιπόν ο Μεσαίωνας παρέμεινε, αν όχι το επάγγελμά μου, η πάρεργος ασχολία μου —και ένας μόνιμος πειρασμός: παντού βλέπω αυτή την περίοδο να επικαλύπτει διάφανα τις καθημερινές μου μέριμνες, οι οποί­ες δεν φαίνονται μεσαιωνικές, μο­λονότι είναι.

«Κλεμμένες διακοπές κάτω από τους θόλους του Autun, όπου ο Αββάς Γκριβό γράφει σήμερα εγ­χειρίδια για τον διάβολο, βιβλία με ένα δέσιμο διαποτισμένο από θειά­φι, χονδροειδείς εκστάσεις στο Moissac και στο Conques, θαμπωμένος από τους Πρεσβύτερους της Αποκαλύψεως ή από τους δαίμονες που σπρώχνουν καταδικασμένες ψυχές μέσα στα ζέοντα καζάνια και, την ίδια ώρα, η ανανεωτική μελέτη για τον φωτισμένο μοναχό Μπέντε, η αναζήτηση παρηγοριάς στη λογική του Όκκαμ, η κατανόηση του μυ­στηρίου του Σημείου όπου στον Σωσσύρ είναι ακόμη σκοτεινό. Κι άλλα, κι άλλα με μια ασταμάτητη νοσταλγία για το Peregrinatio Sancti Brandani , επαληθεύσεις της σκέ­ψης μας που εκπληρώνονται μέσα από τη Βίβλο των Κελτών , την αναβίωση από τον Μπόρχες των κελτικών kenningars, τις σχέσεις ανάμεσα στην ισχύ και τις μάζες που βεβαιώθηκαν επαληθευμένες από τα προσωπικά ημερολόγια του Επισκόπου Σύγκερ…»

  1. Η μάσκα

Στην πραγματικότητα αποφάσι­σα όχι μόνο να μιλήσω για τον Μεσαίωνα. Αποφάσισα να μιλήσω στον Μεσαίωνα, και με το στόμα ενός χρονικογράφου της εποχής. Ήμουν ένας αρχάριος αφηγητής, και στο παρελθόν κοίταζα τους αφηγητές από την απέναντι πλευρά του λόφου. Το να πω μια ιστορία μ’ έφερνε σε αμηχανία. Ένοιωθα σαν κριτικός του θεάτρου που ξαφνικά εκτίθεται στα φώτα της ράμπας και βλέπει πως τον παρακολουθούν όλοι εκείνοι που, ως τότε, ήταν οι συνένοχοί του στις πρώτες θέσεις.

Είναι δυνατόν να πεις «Ήταν μια όμορφη μέρα στα τέλη Νοεμβρίου» χωρίς να αισθάνεσαι σαν τον Σνούπυ; Αλλά πώς θάταν αν έβαζα το Σνούπυ να το πει; Αν, δηλαδή, το «Ήταν μια όμορφη μέρα…» λεγό­ταν από κάποιον που μπορούσε να το πει, διότι στην εποχή του ήταν ακόμη δυνατό, μη-φθαρμένο ακό­μη; Μια μάσκα: αυτό χρειαζόμου­να.

Άρχισα να διαβάζω η να ξαναδι­αβάζω μεσαιωνικά χρονικά για ν’ αποκτήσω το ρυθμό τους και την αθωότητα τους. Θα μιλούσαν αντί για μένα και θ’ απελευθερωνόμου­να από την υποψία. Ελεύθερος από την υποψία, αλλά όχι από τους ήχους της διακειμενικότητας. Έτσι ανακάλυψα και πάλι τί πάντοτε γνώριζαν οι συγγραφείς (και μας το λένε ξανά και ξανά): τα βιβλία πάντοτε μιλούν γι’ άλλα βιβλία, και κάθε ιστορία λέει μια ιστορία που έχει ήδη ειπωθεί. Ο Όμηρος το γνώριζε αυτό, και ο Αριόστο το γνώριζε, για να μην αναφέρω τον Ραμπελαί και τον Θερβάντες. Η ιστορία μου, λοιπόν, μπορούσε α­πλώς ν’ αρχίσει με ένα χειρόγραφο που ανακαλύφθηκε και ακόμη κι αυτό θάταν, φυσικά, μια παραπομ­πή. Έτσι, έγραψα αμέσως την εισαγωγή, ξεκινώντας την αφήγησή μου σ’ ένα τέταρτο επίπεδο, τυλιγμένο μέσα σε τρεις άλλες αφηγήσεις: λέω τι είπε ο Βαλέ πως είπε ο Μαμπιγιόν, ότι είπε ο Άντσο…




Αγοραίος

Αγοραίος
Μου έστειλαν φωτογραφίες με γενικό τίτλο «Palestinian kids after israeli bοmbs» και ήταν εκατοντάδες . Ζήτησα να μου σταλεί και το αντίθετο, «Israeli kids after Palestinian bombs» και μου εστάλησαν πάλι αραβόπουλα. Ανάμεσα...

James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” «, μου είπε ο Μενάρ, «ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.