Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 27 Οκτωβρίου 2011 09:31 πμ

Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»



Ένα άλλο πρόβλημα: η περικάλυψη των φωνών, ή μάλλον των αφηγηματικών απόψεων. Γνώριζα πως εγώ έλεγα μια ιστορία με τις λέξεις κάποιου άλλου, έχοντας δη­λώσει στον πρόλογο ότι τα λόγια αυτού του προσώπου είχαν φιλτρα­ριστεί μέσα από τουλάχιστον δύο άλλες αφηγηματικές απόψεις, του Μαμπιγιόν και του Αββά Βαλέ, ακόμη κι αν υποθέσουμε πως εργα­ζόταν μόνο ως φιλόλογος (αλλά ποιος το πιστεύει αυτό;) Ωστόσο, το πρόβλημα ανέκυψε και πάλι με την αφήγηση του Άντσο σε πρώτο πρόσωπο. Ο Άντσο, στα ογδόντα του, μιλάει γι’ αυτά που είδε στα δεκαοκτώ του. Ποιος μιλάει, ο ογδοντάρης ή ο δεκαοκτάρης; Προ­φανώς και οι δύο˙ κι αυτό είναι σκόπιμο. Το κόλπο ήταν να κάνω τον γέρο-Άντσο συνεχώς παρόν­τα καθώς ζυγίζει όσα θυμάται, αυτά που είχε δει και νοιώσει ως νεαρός. Το πρότυπο (δεν ξαναδιάβασα το βιβλίο: απόμακρες αναμνήσεις αρκούσαν) ήταν ο Σερένους Τσάϊτμπλομ στο Δόκτωρ Φάουστους [του Τόμας Μαν] . Αυτή η δηλωτική διπλοπροσωπία με γοήτευσε και μ’ ενθουσίασε πολύ.

Επίσης διότι —για να επιστρέψω σ’ αυτό που έλεγα για τη μάσκα— διπλασιάζοντας τον Άντσο, διπλα­σίαζα γι’ άλλη μια φορά τις σειρές των μεσοδιαστημάτων, των παρα­πετασμάτων, που έμπαιναν ανάμεσα αφ’ ενός σε μένα ως βιογραφική προσωπικότητα, σε μένα ως συγ­γραφέα της αφήγησης, του αφηγη­τή σε πρώτο πρόσωπο και αφ’ ετέρου των προσώπων της αφήγησης, συμπεριλαμβανομένης της α­φηγούμενης φωνής. Ένοιωθα όλο και περισσότερο προφυλαγμένος, και η όλη εμπειρία μου ξαναέφερε στο νου ορισμένα παιδιάστικα παι­χνίδια στά οποία προσποιόμουνα πως ήμουνα σε υποβρύχιο, κάτω από τις κουβέρτες, και απ’ αυτό έστελνα μηνύματα στην αδελφή μου, επίσης κάτω από τις κουβέρ­τες στο άλλο κρεββάτι. Ήμασταν αποκομμένοι και οι δυο μας από τον έξω κόσμο, και απόλυτα ελεύθε­ροι να ταξιδεύουμε σαν ένα ζευγάρι ρακένδυτων που διέσχιζαν τρέχον­τας τους βυθούς σιωπηλών θαλασ­σών.

Ο Άντσο ήταν πολύ σημαντι­κός για μένα. Από την αρχή ήθελα να πω ολόκληρη την ιστορία (με τα μυστήριά της, τα πολιτικά και θεο­λογικά της γεγονότα, τις αμφιλογί­ες της) μέσα απ’ τη φωνή κάποιου που είχει εμπειρία των γεγονότων, που τα κατάγραψε όλα με τη φωτο­γραφική πιστότητα ενός εφήβου, αλλά που δεν τα καταλαβαίνει (και δεν θα τα καταλάβει εντελώς ούτε καν ως γέρος, αφού έχει πια διαλέ­ξει το πέταγμα μέσα στη θεία ανυπαρξία, πράγμα που δεν ήταν ό,τι του είχε διδάξει ο δάσκαλος του)· ήθελα να κάνω τα πάντα κατανοη­τά μέσ’ από τα λόγια κάποιου που δεν καταλαβαίνει τίποτα.

Διαβάζοντας τις κριτικές, συνει­δητοποιώ ότι αυτή είναι μία από τις πλευρές του μυθιστορήματος που ελάχιστα εντυπωσίασε τους καλλι­εργημένους αναγνώστες· ή, εν πάση περιπτώσει, θάλεγα πως ελάχιστοι την επεσήμαναν. Διερωτώμαι όμως, τώρα, αν αυτό δεν ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά που έκαναν το μυ­θιστόρημα αναγνώσιμο για τους ανεπιτήδευτους αναγνώστες. Ταυ­τίστηκαν με την αθωότητα του αφηγητή, κι ένοιωσαν απαλλαγμέ­νοι από κάθε ευθύνη ακόμη κι όταν δεν καταλάβαιναν τα πάντα. Τους έδωσα πίσω το φόβο και την ταρα­χή τους μπροστά στο σεξ, τις άγνω­στες γλώσσες, τις δυσκολίες της σκέψης, τα μυστήρια της πολιτικής ζωής… Αυτά είναι πράγματα που καταλαβαίνω τώρα, après coup˙ ί­σως όμως μεταβίβαζα τότε στον Άντσο πολλούς από τους εφηβι­κούς μου φόβους, σίγουρα στα ερωτικά χτυποκάρδια του (αλλά πάντα με την εξασφάλιση ότι μπο­ρούσα να ενεργώ μέσω ενός άλλου προσώπου· πράγματι, ο Άντσο έχει την εμπειρία των ερωτικών του βασανιστηρίων μόνο μέσα από τα λόγια των θεολόγων της Εκκλησί­ας). Η τέχνη είναι μια φυγή από την προσωπική συγκίνηση, όπως τόσο ο Τζόϋς όσο και ο Έλιοτ με δίδα­ξαν.

Η πάλη εναντίον της προσωπι­κής συγκίνησης ήταν σκληρή. Έ­γραψα μια όμορφη προσευχή, πά­νω στο πρότυπο του Θρήνου της Φύσεως του Αλάνους de Insulis, για να την πει ο Γουλιέλμος σε μια κρίσιμη στιγμή. Τότε συνειδητοποί­ησα ότι και τους δυο μας θα μας υπερνικούσε η συγκίνηση. Εμένα ως συγγραφέα και εκείνον ως ή­ρωα. Εγώ ως συγγραφέας δεν θάπρεπε να υποκύψω για λόγους ποιητικούς. Εκείνος ως ήρωας δεν μπορούσε, διότι ήταν φτιαγμένος από διαφορετικό υλικό, και οι συγ­κινήσεις του ήταν όλες πνευματικές ή συγκρατημένες. Έτσι την έκοψα αυτή τη σελίδα. Όταν ένας φίλος μου διάβασε το βιβλίο, μου είπε. «Η μόνη μου αντίρρηση είναι ότι ο Γουλιέλμος δεν έχει ποτέ μια νύξη ελέους.» Το ανέφερα αυτό σ’ έναν άλλο φίλο μου, και είπε, «Σωστά˙ αυτός είναι ο τρόπος του ελέους του.» Ισως είναι έτσι. Λοιπόν, ας είναι.

  1. Παράλειψη

Ο Άντσο μου ήταν επίσης χρή­σιμος για να χειρισθώ κι ένα άλλο θέμα. Θα μπορούσα νάχω μιαν ιστορία να ξετυλίγεται στο Μεσαίω­να ωσάν όλοι να γνώριζαν περί τίνος επρόκειτο, όπως σε μια σύγχρονη ιστορία, στην οποία, όταν ένας ήρωας λέει ότι η Εκκλησία δεν θα δεχόταν τό διαζύγιό του, δεν είναι ανάγκη να εξηγήσει τι είναι η Εκκλησία και γιατί δεν δέχεται το διαζύγιο. Σ’ ένα όμως ιστορικό μυθιστόρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει, γιατί ο σκοπός της αφήγησης είναι επίσης ν’ αποσαφηνίσει σε μας τους σύγχρονους τί συνέβαινε τότε και πώς αυτό που συνέβαινε τότε μας ενδιαφέρει.






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...