Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 27 Οκτωβρίου 2011 09:31 πμ

Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»


Ένα άλλο πρόβλημα: η περικάλυψη των φωνών, ή μάλλον των αφηγηματικών απόψεων. Γνώριζα πως εγώ έλεγα μια ιστορία με τις λέξεις κάποιου άλλου, έχοντας δη­λώσει στον πρόλογο ότι τα λόγια αυτού του προσώπου είχαν φιλτρα­ριστεί μέσα από τουλάχιστον δύο άλλες αφηγηματικές απόψεις, του Μαμπιγιόν και του Αββά Βαλέ, ακόμη κι αν υποθέσουμε πως εργα­ζόταν μόνο ως φιλόλογος (αλλά ποιος το πιστεύει αυτό;) Ωστόσο, το πρόβλημα ανέκυψε και πάλι με την αφήγηση του Άντσο σε πρώτο πρόσωπο. Ο Άντσο, στα ογδόντα του, μιλάει γι’ αυτά που είδε στα δεκαοκτώ του. Ποιος μιλάει, ο ογδοντάρης ή ο δεκαοκτάρης; Προ­φανώς και οι δύο˙ κι αυτό είναι σκόπιμο. Το κόλπο ήταν να κάνω τον γέρο-Άντσο συνεχώς παρόν­τα καθώς ζυγίζει όσα θυμάται, αυτά που είχε δει και νοιώσει ως νεαρός. Το πρότυπο (δεν ξαναδιάβασα το βιβλίο: απόμακρες αναμνήσεις αρκούσαν) ήταν ο Σερένους Τσάϊτμπλομ στο Δόκτωρ Φάουστους [του Τόμας Μαν] . Αυτή η δηλωτική διπλοπροσωπία με γοήτευσε και μ’ ενθουσίασε πολύ.

Επίσης διότι —για να επιστρέψω σ’ αυτό που έλεγα για τη μάσκα— διπλασιάζοντας τον Άντσο, διπλα­σίαζα γι’ άλλη μια φορά τις σειρές των μεσοδιαστημάτων, των παρα­πετασμάτων, που έμπαιναν ανάμεσα αφ’ ενός σε μένα ως βιογραφική προσωπικότητα, σε μένα ως συγ­γραφέα της αφήγησης, του αφηγη­τή σε πρώτο πρόσωπο και αφ’ ετέρου των προσώπων της αφήγησης, συμπεριλαμβανομένης της α­φηγούμενης φωνής. Ένοιωθα όλο και περισσότερο προφυλαγμένος, και η όλη εμπειρία μου ξαναέφερε στο νου ορισμένα παιδιάστικα παι­χνίδια στά οποία προσποιόμουνα πως ήμουνα σε υποβρύχιο, κάτω από τις κουβέρτες, και απ’ αυτό έστελνα μηνύματα στην αδελφή μου, επίσης κάτω από τις κουβέρ­τες στο άλλο κρεββάτι. Ήμασταν αποκομμένοι και οι δυο μας από τον έξω κόσμο, και απόλυτα ελεύθε­ροι να ταξιδεύουμε σαν ένα ζευγάρι ρακένδυτων που διέσχιζαν τρέχον­τας τους βυθούς σιωπηλών θαλασ­σών.

Ο Άντσο ήταν πολύ σημαντι­κός για μένα. Από την αρχή ήθελα να πω ολόκληρη την ιστορία (με τα μυστήριά της, τα πολιτικά και θεο­λογικά της γεγονότα, τις αμφιλογί­ες της) μέσα απ’ τη φωνή κάποιου που είχει εμπειρία των γεγονότων, που τα κατάγραψε όλα με τη φωτο­γραφική πιστότητα ενός εφήβου, αλλά που δεν τα καταλαβαίνει (και δεν θα τα καταλάβει εντελώς ούτε καν ως γέρος, αφού έχει πια διαλέ­ξει το πέταγμα μέσα στη θεία ανυπαρξία, πράγμα που δεν ήταν ό,τι του είχε διδάξει ο δάσκαλος του)· ήθελα να κάνω τα πάντα κατανοη­τά μέσ’ από τα λόγια κάποιου που δεν καταλαβαίνει τίποτα.

Διαβάζοντας τις κριτικές, συνει­δητοποιώ ότι αυτή είναι μία από τις πλευρές του μυθιστορήματος που ελάχιστα εντυπωσίασε τους καλλι­εργημένους αναγνώστες· ή, εν πάση περιπτώσει, θάλεγα πως ελάχιστοι την επεσήμαναν. Διερωτώμαι όμως, τώρα, αν αυτό δεν ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά που έκαναν το μυ­θιστόρημα αναγνώσιμο για τους ανεπιτήδευτους αναγνώστες. Ταυ­τίστηκαν με την αθωότητα του αφηγητή, κι ένοιωσαν απαλλαγμέ­νοι από κάθε ευθύνη ακόμη κι όταν δεν καταλάβαιναν τα πάντα. Τους έδωσα πίσω το φόβο και την ταρα­χή τους μπροστά στο σεξ, τις άγνω­στες γλώσσες, τις δυσκολίες της σκέψης, τα μυστήρια της πολιτικής ζωής… Αυτά είναι πράγματα που καταλαβαίνω τώρα, après coup˙ ί­σως όμως μεταβίβαζα τότε στον Άντσο πολλούς από τους εφηβι­κούς μου φόβους, σίγουρα στα ερωτικά χτυποκάρδια του (αλλά πάντα με την εξασφάλιση ότι μπο­ρούσα να ενεργώ μέσω ενός άλλου προσώπου· πράγματι, ο Άντσο έχει την εμπειρία των ερωτικών του βασανιστηρίων μόνο μέσα από τα λόγια των θεολόγων της Εκκλησί­ας). Η τέχνη είναι μια φυγή από την προσωπική συγκίνηση, όπως τόσο ο Τζόϋς όσο και ο Έλιοτ με δίδα­ξαν.

Η πάλη εναντίον της προσωπι­κής συγκίνησης ήταν σκληρή. Έ­γραψα μια όμορφη προσευχή, πά­νω στο πρότυπο του Θρήνου της Φύσεως του Αλάνους de Insulis, για να την πει ο Γουλιέλμος σε μια κρίσιμη στιγμή. Τότε συνειδητοποί­ησα ότι και τους δυο μας θα μας υπερνικούσε η συγκίνηση. Εμένα ως συγγραφέα και εκείνον ως ή­ρωα. Εγώ ως συγγραφέας δεν θάπρεπε να υποκύψω για λόγους ποιητικούς. Εκείνος ως ήρωας δεν μπορούσε, διότι ήταν φτιαγμένος από διαφορετικό υλικό, και οι συγ­κινήσεις του ήταν όλες πνευματικές ή συγκρατημένες. Έτσι την έκοψα αυτή τη σελίδα. Όταν ένας φίλος μου διάβασε το βιβλίο, μου είπε. «Η μόνη μου αντίρρηση είναι ότι ο Γουλιέλμος δεν έχει ποτέ μια νύξη ελέους.» Το ανέφερα αυτό σ’ έναν άλλο φίλο μου, και είπε, «Σωστά˙ αυτός είναι ο τρόπος του ελέους του.» Ισως είναι έτσι. Λοιπόν, ας είναι.

  1. Παράλειψη

Ο Άντσο μου ήταν επίσης χρή­σιμος για να χειρισθώ κι ένα άλλο θέμα. Θα μπορούσα νάχω μιαν ιστορία να ξετυλίγεται στο Μεσαίω­να ωσάν όλοι να γνώριζαν περί τίνος επρόκειτο, όπως σε μια σύγχρονη ιστορία, στην οποία, όταν ένας ήρωας λέει ότι η Εκκλησία δεν θα δεχόταν τό διαζύγιό του, δεν είναι ανάγκη να εξηγήσει τι είναι η Εκκλησία και γιατί δεν δέχεται το διαζύγιο. Σ’ ένα όμως ιστορικό μυθιστόρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει, γιατί ο σκοπός της αφήγησης είναι επίσης ν’ αποσαφηνίσει σε μας τους σύγχρονους τί συνέβαινε τότε και πώς αυτό που συνέβαινε τότε μας ενδιαφέρει.




Αγοραίος

Αγοραίος
Μου έστειλαν φωτογραφίες με γενικό τίτλο «Palestinian kids after israeli bοmbs» και ήταν εκατοντάδες . Ζήτησα να μου σταλεί και το αντίθετο, «Israeli kids after Palestinian bombs» και μου εστάλησαν πάλι αραβόπουλα. Ανάμεσα...

James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” «, μου είπε ο Μενάρ, «ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.