Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία


Από τα πρώτα βήματά του στην ιστορία ο Ελληνισμός κοίταζε προς τη Δύ­ση αλλά και την Ανατολή, κοίταζε προς την σημερινή Ιταλία και τη Γαλλία, αλλά και προς τη σημερινή Μικρά Ασία. Οι Ίωνες πήγαν στη γη που θα ονομασθεί Ιωνία περίπου χίλια χρόνια προ Χριστού, και δημιούργησαν εκεί αποικίες που λάμπρυναν τον κόσμο με το φωτεινό τους πνεύ­μα: από τους πρώτους φιλοσόφους και επιστήμονες έως τους κυριολε­κτι­κά έξοχους ποιητές. Ίσως απόηχος της εγκατάστασής τους εκεί είναι και ο Τρωικός πόλεμος, που στάθηκε το θέατρο της Ιλιάδας. Το έπος αυτό  χα­­ρακτηρίστηκε «το Ευαγγέλιο των Ελλήνων». Πήγαν επίσης στην Κάτω Ι­ταλία ό­­που δημιούργησαν αυτό που οι Ρωμαίοι απεκάλε­σαν Magna Graecia, αλ­λά και  ακόμη πιο δυτικά, φθάνοντας έως τις Πύλες της Μεσογείου. Κοιτώντας προς την καταβολική τους Βόρειο Ευρώπη, μετέτρεψαν τον Εύξεινο Πόντο σε ελληνική λίμνη, ιδρύ­οντας αποικίες σε όλες τις ακτές του.

Είναι αλήθεια ότι κρίνοντας από την ένταση των σχέσεων, θα λέγαμε ότι ο Ελληνισμός ήταν στραμμένος προς την Ανατολή, αφού η παρουσία της Δύσης στη ζωή του ήταν εντελώς αναιμική. Αυτό όμως δεν εκδήλωνε κάποια προτίμηση. Απλούστατα, για το ναυτικό κόσμο των Ελλήνων η ανα­το­λι­κή λεκάνη της Μεσογείου ήταν πηγή πολύ μεγαλυτέρου κέρδους απ’ όσο η δυτική. Κι ακόμη, στην ανατολική λεκάνη ζούσαν λαοί πολύ πιο α­νεπτυγμένοι απ’ όσο στη δυτική.

Οι λαοί της Ανατολής γνώριζαν, βέβαια, πολύ καλά τους Ίωνες. Και αναφέ­ρονταν με θαυμασμό σε αυτούς: εκτός από τη Βίβλο, στους Ίωνες ανα­φέρονται κείμενα των Αιγυπτίων, των Ασσυρίων, των Περσών και ακόμη στις Βέδες των Ινδών. Οι Ίωνες αναφέρονται πάντοτε ως λαοί της θάλασ­σας, ως μεγάλοι έμποροι. Ελληνικά προϊόντα βρίσκονται από τα πρωτο­ϊστορικά χρόνια και στη Δύση, έως τη Δανία, αλλά οι «υπερ­βόρειοι λαοί» της Ευρώπης δεν είχαν γραφή, κι έτσι δεν σώθηκαν  γραπτές αναφο­ρές στους Έλ­­λη­νες. Ωστόσο, την εκτίμηση των δυτικών προς τους Έλληνες τη βλέπουμε σε έμμεσες μαρτυρίες, στο πως αξιοποίησαν το ελληνικό πνεύ­μα. Ένα παράδειγμα δίνουν οι Κέλτες Βουρδίγαλα, που έμαθαν την οινο­ποιία από τους Έλληνες της Μασσαλίας και μετέτρεψαν την περιοχή τους στο σημερινό Μπορντώ σε κοιλάδα παραγωγής κρασιού. Αλλά το μεγα­λύ­τερο, το αξιώτερο παράδειγμα, το δίνουν οι Ρωμαίοι. Αυτοί διδά­χθη­καν το ελληνικό πνεύμα από τους Έλληνες της Κύμης (κυρίως, όχι μό­νο) και το ανήγαγαν σε οδηγό τους: τα βιβλία της Σίβυλλας (τους χρησμούς) τα πήραν στη Ρώμη και τα είχαν ως την ιερή παρακαταθήκη σε ναό της πό­λης τους. Αργότερα, θέσπισαν και αυτοί σχολεία, και ανέθεσαν σε Έλ­ληνες τη δι­δα­σκαλία της ίδιας τους της γλώσσας όπως και της ελληνικής. Όχι τυχαία, το πρώτο κείμενο που μετέφρασαν από τα ελληνικά στα λα­τινικά, ήταν η Ιλιάδα.

Ωστόσο, οι Έλληνες συνέχιζαν να μένουν στραμμένοι προς την Ανατολή, από όπου επλούτιζαν. Και γι αυτόν ακριβώς το λόγο ο Δαρείος αποφάσισε να κατακτήσει την Ελλάδα, ώστε να φορολογεί τους Έλληνες ναυτι­κούς. Στο μυαλό του Δαρείου δεν ήταν καθόλου να ωφεληθεί από την ε­παφή με το ελληνικό πνεύμα. Δεν υπήρχαν προϋποθέσεις για κάτι τέ­τοιο, όπως απέδειξε η ιστορική πραγματικότητα. Και το απέδειξε αυτό η ιστο­ρία, ό­ταν ο Αλέξανδρος εισέβαλε στην Ασία.

Ο Ελληνισμός παρουσιάστηκε, με επικεφαλής τον Αλέξανδρο τον Μακεδό­να, όχι πια μόνο στα λιμάνια αλλά και στην ενδοχώρα της Ανατολής. Από τα έσχατα όρια της Αιγύπτου των φαραώ έως τα κράσπεδα του πο­ταμού Ινδού, έμπηξε το δόρυ του ελληνικού πνεύματος. Ίδρυσε πόλεις, δημιούρ­γη­σε χώρους και φορείς πολιτισμού, έδωσε σε όλους τους λαούς ώθηση προς τα εμπρός και τα υψηλά. Πουθενά δεν μισήθηκε, πουθενά δεν αντι­μετωπίστηκε ως κατακτητής. Κι όμως, τί έμεινε από αυτή τη δη­μιουργική έκρηξη; Για κάποιους αιώνες έλαμψε η Αλε­ξάν­δρεια στη Με­σόγειο. Ακολούθησαν αιώνες όπου η πόλη, σχεδιασμένη α­πό τον  ίδιο τον Αλέ­ξανδρο για να υλοποιήσει  το οικουμενικό όραμά του, έπεσε σε δεύ­τε­ρη μοίρα, κι έπει­­τα έγινε απλά ένα ακόμα λι­μάνι. Τίποτε περισσότερο.

Ο Αλέξανδρος πέρασε αμέσως μόλις πέθανε στο βασίλειο των θρύ­λων. Το ελληνικό πνεύμα όμως;  Από όλο τον κόσμο της Ανατολής σβύστηκε γρή­γορα, με τρόπο που φέρ­νει στο νου τους στίχους του Σεφέρη:

                        Πάνω στην άμμο την ξανθή γράψαμε τ΄ όνομά της. 




Αγοραίος

Γεώργιος Α. Πανέτσος - Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...

ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι

Πέρασαν  πάνω από είκοσι χρόνια σιωπής, και η Εποπτεία ξανά κυκλοφορεί. Το μηνιαίο περιοδικό που τιμήθηκε ως ένα από τα δέκα καλύτερα περιοδικά της Ευρώπης...


Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία

Από τα πρώτα βήματά του στην ιστορία ο Ελληνισμός κοίταζε προς τη Δύ­ση αλλά και την Ανατολή, κοίταζε προς την σημερινή Ιταλία και τη Γαλλία,...


Δημήτρης Δημητράκος, Οι παγίδες της «πολυπολιτισμικότητας»
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Δημήτρης Δημητράκος, Οι παγίδες της «πολυπολιτισμικότητας»

Πολύ συχνά χρησιμοποιείται ο όρος «πολυπολιτισμικότητα» (multiculturalism), εννοώντας απλώς την πολιτισμική πολυμέρεια. Με αυτήν την έννοια, η πολυπολιτισμικότητα δηλώνει ποικιλία, και μετρεί τον πλούτο και...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.