Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Νέκυια

Γιώργος Μυλωνάς: Από τον Πολύγνωτο στον Μπότσογλου

Ταξίδι στη Νέκυια Η εικαστική της πραγμάτωση στον Πολύγνωτο και τον Μπότσογλου Αθήνα 2010 Εισαγωγή Η ψυχή σαν τ’ όνειρο φτερουγίζει και φεύγει αλλά στρέψε γλήγορα τον πόθο σου στο φως, κι όλα τούτα μην τα ξεχνάς… (η Αντίκλεια στο γιο της, Οδύσσεια λ’ 222-224) Συνειρμοί λοξοί θέλουν να γεφυρώσουν στην ανά χείρας εργασία τη Νέ­κυια του θρυλικού Πολύγνωτου, αφηγημένη στον πανίερο χώρο των Ελ­λήνων, τους Δελφούς, με τη σύγχρονη Νέκυια του Χρόνη Μπότσογλου, ιστορημένη σε είκοσι έξι πίνακες, «που προσβλέπουν στο δικό τους μέλ­λον μέσα από το δραματικό τους παρελθόν»1. H νέκυια είναι παράγωγο του ομηρικού νέκυς, που σημαίνει νεκρός. Από τον Όμηρο κι έπειτα, η λέ­ξη σημαίνει την κατάβαση ζώντος ανθρώπου στον Άδη για να συ­νο­μι­λήσει με νεκρό και, είτε να μάθει από αυτόν την κρυμμένη αλήθεια, είτε να τον πάρει πίσω στη χώρα των ζώντων.

Διαβάστε περισσότερα

Τάκης Σινόπουλος: Νεκρόδειπνος για τον Ελπήνορα

Ἀπὸ περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, τεῦχος 51, Αθῆναι 1980 [στη φωτογραφία ο ποιητής με τον Παν. και τη Ζηνοβία Δρακοπούλου]   Τὸ βράδυ ἐκεῖνο ἦταν βαρὺ ζεστὸ κι ἀσάλευτο. Ὁ ἀγέρας μάκραινε τὶς φλόγες τῶν κεριῶν κατὰ τὴν ὀροφή. Κουρτίνες βαθυκόκκινες σκέπαζαν τὰ παράθυρα καὶ ἡ αὐστηρὴ Σιγὴ μὲ βῆμα σιγανὸ πλανιότανε στὴν ἔρημη κλεισμένη σάλα. Ὅταν πιὰ κουρασμένος ἀπὸ τὸ σοφὸ βιβλίο τὰ μάτια ἀνύψωσα, ξάφνου εἶδα γύρα πλῆθος βουβὲς μορφὲς ποὺ κοίταγαν ἀσάλευτα βαθιὰ κι αὐξαίνανε ἤρεμα κοιτάζοντας ὁλοένα. Τότε ρώτησα μὲ σοβαρὴ φωνή: Φίλοι, τί συναχτήκατε καὶ τί γυρεύετε ἐδῶ πέρα; Δὲν ἀποκρίθηκαν μονάχα κοίταγαν κατάματα καὶ πίσω ὁλοένα πλήθαιναν σὰν ἄνεμος ποὺ γιόμισε ὅλη ἡ σάλα.

Διαβάστε περισσότερα

Τάκης Σινόπουλος: Ελπήνωρ

Ἀπὸ περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, τεῦχος 51, Αθῆναι 1980   Ἐλπήνορ πῶς ἦλθες… ΟΜΗΡΟΣ   Τοπίο θανάτου. Ἡ πετρωμένη θάλασσα, τὰ μαῦρα κυ­παρίσσια, τὸ χαμηλὸ ἀκρογιάλι ρημαγμένο ἀπὸ τ’ ἁλάτι καὶ τὸ φῶς, τὰ κούφια βράχια, ὁ ἀδυσώπητος ἥλιος ἀπάνω, καὶ μήτε κύλισμα νεροῦ μήτε πουλιοῦ φτερούγα, μονάχα ἀπέραντη, ἀρυτίδωτη, πηχτὴ σιγή. Ἦταν κάποιος ἀπὸ τὴ συνοδεία ποὺ τὸν ἀντίκρισε, ὄχι ὁ πιὸ γέροντας: Κοιτᾶχτε, ὁ Ἐλπήνωρ πρέπει νά ‘ναὶ ἐκεῖνος… Ἐστρίψαμε τὰ μάτια γρήγορα. Παράξενο πῶς θυμηθή­καμε, ἀφοῦ εἶχε ἡ μνήμη ξεραθεῖ σὰν ποταμιὰ τὸ καλοκαίρι. Ἦταν αὐτὸς ὁ Ἐλπήνωρ, πράγματι, στὰ μαῦρα κυπα­ρίσσια, τυφλὸς ἀπὸ τὸν ἥλιο καὶ τοὺς στοχασμούς, σκαλίζοντας τὴν ἄμμο μ’ ἀκρωτηριασμένα δάχτυλα.

Διαβάστε περισσότερα

Φράντς Κάφκα: Η σιωπή των Σειρήνων

[Από το Parables, μτφρ. Willa και Edwin Muir, Schocken Books Inc, 1946] Απόδειξη ότι ανεπαρκή ή και παιδιάστικα τεχνάσματα μπορεί να σώσουν κάποιον από τον κίνδυνο. Ο Οδυσσέας, για να προστατευτεί από τις Σειρήνες, βούλωσε τα αυτιά του με κερί κι έβαλε να τον δέσουν στο κατάρτι. Φυσικά, οποιοσδήποτε άλλος ταξιδιώτης πριν απ’ αυτόν θα μπορούσε να κάνει το ίδιο, εκτός από όσους γήτευαν οι Σειρήνες ακόμα κι από μεγάλη απόσταση· αλλά ήταν γνω­στό σε όλο τον κόσμο ότι τέτοια πράγματα δεν πρόσφεραν καμιά βοήθεια. Το τραγούδι των Σειρήνων διαπερνούσε τα πάντα κι ο πόθος όσων γοητεύονταν μπορούσε να σπάσει πολύ πιο ισχυρά δεσμά από αλυσίδες και κατάρτια. Ο Οδυσσέας δεν το σκέφτηκε αυτό, αν και μάλλον το είχε ακούσει. Είχε από­λυτη εμπιστοσύνη σε μια χούφτα κερί και σε μια οργιά αλυσίδα, και με αθώα έκσταση κίνησε για να συναντήσει τις Σειρήνες με το μικρό του πλήρωμα.

Διαβάστε περισσότερα

Frank Budgen: Η συνάντηση του Τζαίημς Τζόυς με τον Όμηρο

Άπο το James Joyce and the Making of Ulysses, University of Indiana Press, 1960 Τον Τζόυς τον συνάντησα ξανά, κατά τύχη αυτή τη φορά, λίγο μετά τη συ­νάντησή μας στην πανσιόν του Τέηλορ, και κάναμε περίπατο κάτω από τα δέντρα στην Ούτοκε, από την πλατεία Μπελβύ προς το ακρωτήριο Τσίριχορν. Αριστερά μας ορθώνονταν τα αστικά σπίτια της Ζυρίχης, δεξιά μας ανοιγό­ταν η λίμνη και απέναντι οι πράσινες πλαγιές και οι κομψές καμπύλες της κορυφογραμμής του Ίτλιμπεργκ. «Γράφω ένα βιβλίο», είπε ο Τζόυς, «βασισμένο στις περιπλανήσεις του Οδυσσέα. Η Οδύσσεια δηλαδή είναι άς πούμε η κάτοψή μου. Μόνο που ο καιρός μου είναι πιο πρόσφατος κι οι περιπλανήσεις του ήρωά μου δεν κρα­τάνε πάνω από δεκαοχτώ ώρες».

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σεφέρης: Ελπήνωρ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ Ὁ ἡδονικός ἑλπήνωρ Άπὸ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ἐκδ. ΙΚΑΡΟΣ, Ἀθήνα 2000 […] —Τ’ ἀγάλματα εἶναι στὸ μουσεῖο. —Ὄχι, σὲ κυνηγοῦν, πῶς δὲν τὸ βλέπεις; θέλω νὰ πῶ μὲ τὰ σπασμένα μέλη τους, μὲ τὴν ἀλλοτινὴ μορφή τους ποὺ δὲ γνώρισες κι ὅμως τὴν ξέρεις. Ὅπως ὅταν στὰ τελευταῖα τῆς νιότης σου ἀγαπήσεις γυναῖκα ποὺ ἔμεινε ὄμορφη, κι ὅλο φοβᾶσαι, καθὼς τὴν κράτησες γυμνὴ τὸ μεσημέρι, τὴ μνήμη ποὺ ξυπνᾶ στὴν ἀγκαλιά σου· φοβᾶσαι τὸ φιλὶ μὴ σὲ προδώσει σ’ ἄλλα κρεβάτια περασμένα τώρα ποὺ ὡστόσο θὰ μποροῦσαν νὰ στοιχειώσουν τόσο εὔκολα τόσο εὔκολα καὶ ν’ἀναστήσουν εἴδωλα στὸν καθρέφτη, σώματα ποὺ ἦταν μιὰ φορά· τὴν ἡδονή τους. Ὅπως ὅταν γυρίζεις ἀπ’ τὰ ξένα καὶ τύχει ν’ ἀνοίξεις

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σεφέρης: Πάνω σ΄έναν ξένο στίχο

Στήν Έλλη, Χριστούγεννα 1931 Άπό Ποιήματα, έκδ. ΙΚΑΡΟΣ, 20η ἔκδ,, Άθῆναι 2000 Εὐτυχισμένος ποὺ ἔκανε τὸ ταξίδι τοῦ Ὀδυσσέα. Εὐτυχισμένος ἂν στὸ ξεκίνημα, ἔνιωθε γερὴ τὴν ἀρματωσιὰ μιᾶς ἀγάπης, ἁπλωμένη μέσα στὸ κορμί του, σὰν τὶς φλέβες ὅπου βουίζει τὸ αἷμα. Μιᾶς ἀγάπης μὲ ἀκατέλυτο ρυθμό, ἀκατανίκητης σὰν τὴ μουσικὴ καὶ παντοτινῆς γιατί γεννήθηκε ὅταν γεννηθήκαμε καὶ σὰν πεθαίνουμε, ἂν πεθαίνει, δὲν τὸ ξέρουμε οὔτε ἐμεῖς οὔτε ἄλλος κανείς. Παρακαλῶ τὸ θεὸ νὰ μὲ συντρέξει νὰ πῶ, σὲ μιὰ στιγμὴ μεγάλης εὐδαιμονίας, ποιὰ εἶναι αὐτὴ ἡ ἀγάπη· κάθομαι κάποτε τριγυρισμένος ἀπὸ τὴν ξενιτιά, κι ἀκούω τὸ μακρινὸ βούισμά της, σὰν τὸν ἀχὸ τῆς θάλασσας ποὺ ἔσμιξε μὲ τὸ ἀνεξήγητο δρολάπι.

Διαβάστε περισσότερα

Έζρα Πάουντ: Canto 1

Μετάφραση: Γιῶργος Σεφέρης. Γιώργου Σεφέρη, Ἀντιγραφές, Ἴκαρος, Ἀθήνα 2005. Σημειώσεις επεξηγηματικές: Π. Δρακόπουλος   Καὶ τότε κατηφορίσαμε στὸ καράβι,1 Κυλήσαμε τὴν καρένα στὴ θάλασσα τὴ θεοτική, Σηκώσαμε τ’ ἄλμπουρο καὶ τὸ πανὶ στὸ μελανὸ τοῦτο καράβι, Καὶ τὸ φορτώσαμε μ’ ἀρνιά, φορτώσαμε μαζὶ καὶ τὰ κορμιά μας Βαριὰ ἀπὸ δάκρυα, κι οἱ ἀγέρηδες ὁλόπρυμα Μᾶς πῆραν πέρα μακριὰ μὲ τὸ πρησμένο καραβόπανο, Τῆς Κίρκης τούτη ἡ τέχνη, τῆς καλοχτένιστης θεᾶς. Τότες καθίσαμε στὴν κουπαστή, κι ὁ ἀγέρας μάγκωνε τὸ τιμόνι. Ἔτσι ὁλάρμενοι, περνούσαμε τὸ πέλαγο ὡς νὰ τελειώ­σει ἡ μέρα. Ἀποκοιμήθη ὁ ἥλιος, ἴσκιοι σ’ ὁλάκερο τὸν ὠκεανό, Καὶ τότες μπήκαμε στὰ πιὸ βαθιὰ νερά,

Διαβάστε περισσότερα

Έζρα Πάουντ: Όμηρος ή Βιργίλιος;

Από το ABC of Reading Πριν χρόνια με ρώτησε ένας μουσικός: «Μα δεν μπορείς να τη βρεις κάπου συγκεντρωμένη [εννοούσε όλη την ποίηση] όπως στον Μπαχ τη μουσική;» Όχι, δεν μπορείς. Πιστεύω ότι αν κάποιος μάθει ελληνικά, μπορεί να βρει σχεδόν «όλη την ποίηση» στον Όμηρο. Δεν έχει τύχει να διαβάσω μισή σελίδα Όμηρο χωρίς να ανακαλύψω μια μελωδική επινόηση, και εννοώ μελωδική επινόηση που δεν ήξερα ήδη. Αντί­θετα, έχω βρει στον Όμηρο τον φανταστικό θεατή, γνώρισμα που το 1918 πίστευα ακόμα ότι ήταν ίδιον του Χένρυ Τζέημς (Henry James). Λέει ο Όμηρος: «ο έμπειρος στρατιώτης θα το είχε παρατηρήσει». Η λογοτεχνική του δεινότητα είναι τόση που ένας γιατρός έγραψε βιβλίο για να αποδείξει ότι ο Όμηρος πρέπει να ήταν στρατιωτικός γιατρός. (Όποτε περιγράφει χτυπήματα και τα αποτελέσματά τους, λέγεται ότι τα τραύματα είναι ακριβή, κι ότι η περιγραφή τους ταιριάζει σε έκθεση ιατροδικαστή.)

Διαβάστε περισσότερα

Πιέτρο Τσιτάτι: Ταξίδι στον Άδη

Πιέτρο Τσιτάτι Η πολύχρωμη σκέψη Ο Οδυσσέας και η Οδύσσεια Μετάφραση Δημήτρης Αρβανιτάκης, εκδ. Ωκεανίδα, Αθήνα 2005 Ταξίδι στον Άδη ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ στον Άδη ετοιμάστηκε από τους θεούς κρυφά, στα βάθη της Οδύσσειας, ενώ ο Οδυσσέας και οι αναγνώστες αγνοούσαν τι συνέβαινε. Η απόφαση ανήκει στον Δία, η Περσεφόνη συγκατανεύει, αφού στέλνει μέχρι τον λάκκο, ο οποίος είναι γεμάτος αί­μα, τον χορό των αρχαίων ηρωίδων, και η Κίρκη συμβου­λεύει και καθοδηγεί, έστω και από απόσταση.(63) Οι θεοί αποφασίζουν να αποκαλύψουν στον Οδυσσέα το πεπρω­μένο του, να του δείξουν το βασίλειο του θανάτου και μέ­σα απ’ αυτόν, να το αποκαλύψουν στον «δεύτερο Όμηρο» και σ’ όλους εμάς.

Διαβάστε περισσότερα

Δ.Ν. Μαρωνίτης: Απόλογοι: Νέκυια

Ἀπὸ: Ἐπιλεγόμενα στὴν Ὁμηρικὴ Ὀδύσσεια, ἐκδ.Κέδρος Α.Ε., Ἀθήνα 2005. Ι ΟΤΑΝ Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ καὶ οἱ ἑταῖροι ἐπιστρέφουν ἀπὸ τὸν Ἅδη στὸ νησὶ τῆς Αἴας, ἡ Κίρκη στολισμένη ἔρχεται νὰ τοὺς προϋπαντήσει. Γιὰ νὰ χαλαρώσουν ἀπὸ τὴν ἀφύσικη προηγούμενη περιπέτειά τους, τοὺς καλεῖ σὲ ἀνα­κουφιστικὸ γεῦμα μὲ τὴν ἑπόμενη προσφώνηση: Σχέτλιοι, οἳ ζώοντες ὑπήλθετε δῶμ’ Ἀΐδαο, / δισθανέες, ὅτε τ’ ἄλλοι ἅπαξ θνήσκουσ’ ἄνθρωποι (μ 21-2). Ἂν τὸ κατηγορούμενο σχέτλιοι παίζει ἀνάμεσα στὶς σημασίες «καρτερι­κός», «σκληρός», «ἀπόκοτος», τὸ ἅπαξ λεγόμενο στὸν Ὅμηρο ἐπίθετο δι­σθανέες σημαίνει ξεκάθαρα «δυὸ φορὲς ἀποθαμένοι» – ἡ δαιμονικὴ θεὰ ἐξηγεῖ μόνη της τὸν λόγο τῆς ἀνήκουστης αὐτῆς ἀποστροφῆς: οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι πεθαίνουν μιὰ φορά, ἐσεῖς δύο. Σ’ αὐτὴν τὴ μοναδικὴ προσφώνη­ση τῆς Κίρκης συμπυκνώνεται τὸ βαθύτερο νόημα τῆς «Νέκυιας».

Διαβάστε περισσότερα

Όμηρος: Νέκυια

ΟΜΗΡΟY Οδύσσεια Ἀποσπάσματα ἀπὸ τὶς ραψωδίες: κ καὶ λ, μετάφραση Δ. Ν. Μαρωνίτη, ἐκδ. Καστανιώτη, Ἀθῆναι 1995 Σημείωση: επιλέγουμε από τις ραψωδίες, μολονότι συμμεριζόμαστε πλήρως την άποψη του Δ. Μαρωνίτη ότι η επιλογή τραυματίζει το κείμενο (δες εξήγηση στο μελέτημα του Δ. Μαρωνίτη που περιέχει το αφιέρωμά μας). Επιλέγουμε ελπίζοντας ότι το αφιέρωμα θα αυξήσει στον αναγνώστη μας την διάθεση να σκύψη πάνω στον Όμηρο και να στοχασθεί για το τί ο Όμηρος και τί ο αναγνώστης, τί ο Οδυσσέας και τί τα πάθη, τί η Κίρκη, ο Άδης, κι ο μάντης, τί η συνομιλία με τον νεκρό και τί το ταξίδι. Υπάρχουν πράγματα που δεν καθορίζονται, ίσως και διότι δεν θέλουν να γίνονται τόσον σαφή και πρόδηλα εντός μας.

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ν. Μαρωνίτης: Οι μεγάλοι Απόλογοι

Από το Δ. Ν. Μαρωνίτης & Λ. Πόλκας Αρχαϊκή επική ποίηση: από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια, εκδ. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη], Θεσσαλονίκη 2007. […] Απείθαρχη και συνάμα πειθαρχική η “Μεγάλη Νέκυια” στον τρια­δικό κανόνα των “Μεγάλων Απολόγων”, υπερασπίζεται τον εξαιρετι­κό της ρόλο, προχωρώντας σε μεγαλύτερο βάθος. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποκαλύπτει τον βυθό της Οδύσσειας, κάτω από την τρι­κυμισμένη επιφάνειά της, όπου σμίγουν τα δύο γονιμότερα σπέρμα­τα του έπους: ο νόστος και ο θάνατος. Το γεγονός ότι ο Οδυσσέας οφείλει να κατέβει στον Άδη, για να μάθει από τη σκιά του μάντη Τει­ρεσία (του μόνου εχέφρονα νεκρού στον κάτω κόσμο) την εξέλιξη και την έκβαση του νόστου του (αλλά και το οριστικό τέλος της ζωής του), δείχνει ότι νόστος και θάνατος επικοινωνούν εδώ μεταξύ τους· ότι στην παραδειγματική αυτή περίπτωση ο θάνατος γίνεται αγωγός του νό­στου· ότι ο νόστος οφείλει να περάσει μέσα από τον αγωγό του...

Διαβάστε περισσότερα




Ο Ντοστογιέφσκι φωτίζει από το «Υπόγειο» τις γυναικοκτονίες και την έμφυλη βία…
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Στοχασμός
Ο Ντοστογιέφσκι φωτίζει από το «Υπόγειο» τις γυναικοκτονίες και την έμφυλη βία…

Ας αφήσουμε τον μεγάλο Ρώσο ανατόμο της ανθρώπινης ψυχής, να μιλήσει, έχοντας στο νου μας την έξαρση των γυναικοκτονιών και γενικότερα της έμφυλης βίας, ενώπιον...


Η Αριστερά που έμεινε κολλημένη στον Πέτρο, τον Γιόχαν και τον Φράντς…
Κατηγορία: Σημειωματάριο
Η Αριστερά που έμεινε κολλημένη στον Πέτρο, τον Γιόχαν και τον Φράντς...

«Μπαμπά, έλα μαζί μας, θα είναι πολύ ωραία». Στην επανειλημμένη έκκληση των παιδιών, δεν είπα όχι, περισσότερο για να περάσω μαζί τους το βράδυ και...


Πόσο θα διαρκέσει η αλυσίδα της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο;
Κατηγορία: Σημειωματάριο
Πόσο θα διαρκέσει η αλυσίδα της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο;

Η Τουρκία των νεοτούρκων, ακόμα και υπό τον ισλαμιστή Ερντογάν, έχει μάθει τον τελευταίο έναν αιώνα, να πατάει σε δυο βάρκες. Φίλος και σύμμαχος, δεν...


Ποιοι -και γιατί- συνωμοτούν εναντίον του Μητσοτάκη με αφορμή τις υποκλοπές;
Κατηγορία: Επιχειρήματα
Ποιοι -και γιατί- συνωμοτούν εναντίον του Μητσοτάκη με αφορμή τις υποκλοπές;

Η υπόθεση των υποκλοπών λαμβάνει καθημερινά νέες διαστάσεις., Μόνο που αυτές δεν αφορούν στο βασικό θέμα της, δηλαδή τις υποκλοπές. Εδώ και λίγες ημέρες γινόμαστε...


Οι παρακολουθήσεις, το χρέος Μητσοτάκη και η πολιτική υποκρισία
Κατηγορία: Επιχειρήματα
Οι παρακολουθήσεις, το χρέος Μητσοτάκη και η πολιτική υποκρισία

Ας αρχίσουμε από τα αυτονόητα: Σε μια δημοκρατική Πολιτεία δεν νοείται να παρακολουθείται -έστω και νόμιμα- ένας αρχηγός πολιτικού κόμματος, εκτός εάν εξηγηθεί επαρκώς, δημοσίως...


Ένα βότσαλο στη λίμνη- #me_tin_nancy_stin_taiwan
Κατηγορία: Επιχειρήματα
Ένα βότσαλο στη λίμνη- #me_tin_nancy_stin_taiwan

Πρωτοβουλία με τεράστια σημασία και παγκόσμια επίδραση αποτελεί η επίσκεψη της Αμερικανής προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων, Νάνσι Πελόζι, στην Ταϊβάν. Ασφαλώς είναι κάτι πολύ...


Οικογενειακή, ή δημογραφική πολιτική; Και τα δυο!
Κατηγορία: Επιχειρήματα
Οικογενειακή, ή δημογραφική πολιτική; Και τα δυο!

Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος μάντης, για να προβλέψει την εξέλιξη των πληθυσμιακών μετασχηματισμών στην υφήλιο. Η γηρασμένη και διαρκώς συρρικνούμενη Δύση των προγαστόρων και...