Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Ορφέας, Έρωτος Πρόσωπον
Ορφέας, Έρωτος Πρόσωπον category image

Rainer Maria Rilke, Σονέτα στον Ορφέα

Από τη συλλογή Sonette an Orpheus. ErsterTeil, στο Ποιήματα, μετάφραση Άρη Δικταίου. Έκδ. Σ.Ι.Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1999 III Ένας θεός το μπορεί. Πώς, όμως, πες μου, θα μπορούσε να τον ακολουθεί ένας άντρας, με μια φτενή λύρα; Η αίσθησή του είναι δίβουλη. Στο σταυροδρόμι δυο δρόμων της καρδιάς, ναός για τον Απόλλωνα δε στέκει. Δεν είναι πόθος το τραγούδι, ως το διδάσκεις, μήτε κ’ επιδίωξη για κάτι, που κατορθώνεται, στο τέλος• το τραγούδι είναι ύπαρξη. Και για τον Θεό κάτι είναι εύκολο. Όμως πότε είμαστε; Και πότε. Αυτός, θα στρέψει ως τη δική μας ύπαρξη τη γη και τ’ άστρα; Δεν είναι αυτό: τ’ ότι αγαπάς, έφηβε• κι αν ακόμη, τότε, η φωνή σου τ’ άνοιγε με βία το στόμα: μάθε να λησμονείς πως τραγουδάς. Εκείνο ρέει. Μια ανάσα δεύτερη είναι να τραγουδάς αληθινά. Μια ανάσα για τίποτα. Μέσα στον Θεό μια πνοή. Κι άνεμος είναι. V Μην υψώσετε στήλη. Μόνο...

Διαβάστε περισσότερα

Rainer Maria Rilke: Ορφεύς. Ευριδίκη. Ερμής.

Από τη συλλογή Neue Gedichte, στο Ποιήματα, μετάφραση Άρη Δικταίου. Έκδ. Σ.Ι.Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1999 Αυτό ήταν των ψυχών το εξαίσιο μεταλλείο. Καθώς το σιωπηλό μετάλλευμα του αργύρου μέσα απ’ τις φλέβες του πηγαίνει, έτσι κ’ εκείνοι μέσα από το σκοτάδι του πηγαίναν. Από ρίζες μέσα αναπηδούσε το αίμα, που έφευγε να πάει προς τους ανθρώπους, και βαρύ φαινόταν, καθώς πορφύρα, μέσα στο σκοτάδι. Μα, όμως, δεν ήταν κόκκινο καθόλου. Ήτανε βράχοι εκεί και δάση ανύπαρκτα. Γιοφύρια, από κενό πάνωθε, κ’ εκείνο το μέγα, γκρίζο, τυφλό τέλμα, που κρεμόταν πάνω απ’ τον μακρυνό βυθό του σα βροχερός ουρανός πάνω από τοπίο. Και σε λειβάδια ανάμεσα, απαλή και ραθυμία γιομάτη, του μοναδικού δρόμου φαινόταν η χλωμή λουρίδα, σαν ένα μακρύ ασπρόρρουχο, απλωμένο. Και τον μοναδικό αυτό δρόμο είχανε πάρει. Προπορευόταν ο ισχνός άντρας κείνος, τυλιγμένος σε γαλάζιο μανδύα, που, βουβός κι ανυπόμονος, μπροστά του ίσια, έβλεπε. Με δαγκανιές μεγάλες κι αμάσητες, καταβρόχθιζε...

Διαβάστε περισσότερα

E.R. Dodds: Οι Έλληνες σαμάνες

Από: «Οι Έλληνες και το παράλογο», μτφρ Γιώργη Γιατρομανωλάκη, εκδόσεις Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α.Καρδαμίτσα, Αθήνα 1996, β΄έκδ. Οι υποσημειώσεις, πλην δύο, στο βιβλίο. […] Mια υποθετική γραμμή πνευματικής καθόδου που ξεκινά από τη Σκυθία, διασχίζει τον Ελλήσποντο προς την ανατολική Ελλάδα, συνδυάζεται ίσως με κάποια απομεινάρια της μινωικής παράδοσης που επιζούν στην Κρήτη, μεταναστεύει στην άπω Δύση με τον Πυθαγόρα και βρίσκει τον τελευταίο εξέχοντα αντιπρόσωπό της στη Σικελία, τον Εμπεδοκλή. Οι άνθρωποι αυτοί διέδιδαν πως πίστευαν σε μιαν αποσπάσιμη ψυχή ή εγώ, που με κατάλληλες τεχνικές μπορεί να αποσυρθεί από το σώμα, ακόμη και στη διάρκεια της ζωής• σε ένα εγώ που είναι αρχαιότερο από το σώμα και θα επιζήσει πέρα απ’ αυτό. Στο σημείο όμως αυτό κάνει την εμφάνισή της μια αναπόφευκτη ερώτηση: ποια σχέση υπάρχει ανάμεσα στο νέο αυτό γεγονός και στο μυθολογικό πρόσωπο που ονομάζεται Ορφέας αφενός, και αφετέρου στη θεολογία τη γνωστή ως ορφική; Και πρέπει...

Διαβάστε περισσότερα

Οβίδιος: Ορφέας στον Άδη

Από: Μεταμορφώσεις, Εισαγωγὴ – μετάφραση –σημειώσεις Τάσος Νικολόπουλος εκδ. Στιγμή, Αθήνα 2004. ΚΑI ΑΠΟ ΚΕΙ μὲ φορεσιὰ κροκάτη τὸν ἄπειρο διασχίζει αἰθέρα καὶ στῶν Κικόνων ὁ Ὑμέναιος τὰ μέρη φτάνει, ἀλλὰ τοῦ κάκου ὁ Ὀρφέας τὸν καλεῖ καὶ κράζει. Ἤτανε βέβαια παρών, μὰ μήτε τὰ λόγια τὰ σωστά, μήτε χαρούμενη τὴν ὄψη, μήτε σημάδι εὐτυχίας τοῦ δείχνει. Καὶ τὸ δαδὶ ποὺ κράταγε μὲ δακρυγόνα τσιτσίριζε καπνιά, ὥσπου ἔσβησε, καὶ ὅσο καὶ νὰ τὸ κουνᾶ, ἐκεῖνο δὲν φωτίζει. Τὸ τέλος κι ἀπ’ τὸν οἰωνὸ πιὸ θλιβερό. Ἡ νιόπαντρη στὰ χόρτα μέσα ἐνῶ γυρίζει, μὲ τὶς νεράιδες ἀντάμα γιὰ παρέα, πέθανε, ὅταν τὸ δόντι ἑνὸς φιδιοῦ στὴ φτέρνα της γατζώθη. Σὰν χόρτασε στὸν πάνω κόσμο ὁ βάρδος τῆς Ροδόπης νὰ θρηνεῖ, καὶ τὶς σκιὲς ἀκόμη θέλησε νὰ δοκιμάσει, στὴν Στύγα ἀπὸ τοῦ Ταίναρου τολμᾶ νὰ κατεβεῖ τὴν πύλη κι ἀναμεσ’ ἀπὸ τ’ ἄυλα πλήθη καὶ τὰ φαντάσματα τῶν πεθαμένων τὴν Περσεφόνη βρίσκει...

Διαβάστε περισσότερα

Maurice Blanchot: Τὸ βλέμμα τοῦ Ὀρφέα

Ἀπὸ τὸ βιβλίο Ὁ χῶρος τῆς λογοτεχνίας, Ἑξάντας, β’ἔκδ., Ἀθήνα 1994 Μετάφραση: Δημήτρης Δημητριάδης Ὅταν ὁ Ὀρφέας κατεβαίνει πρὸς τὴν Εὐρυδίκη, ἡ τέχνη εἶναι ἡ δύναμη μὲ τὴν ὁποία ἀνοίγεται, ἡ νύχτα. Μὲ τὴ δυναμη τῆς τέχνης ἡ νύχτα ὑποδέχεται τὴν τέχνη, γίνεται ἡ ὑποδειγματικὴ μύχια περιοχή, ἡ ἐννόηση καὶ ἡ σύμπνοια τῆς πρώτης νύχτας. Ὅμως, γιὰ νὰ πάει πρὸς τὴν Εὐρυδίκη κατέβηκε ὁ Ὀρφέας. Γι’ αὐτόν, ἡ Εὐρυδίκη εἶναι τὸ ἀκρότατο σημεῖο ὅπου μπορεῖ νὰ φτάσει ἡ τέχνη• πίσω ἀπὸ ἕνα ὄνομα ποὺ τὴν ἀποκρύπτει καὶ πίσω ἀπὸ ἕνα πέπλο ποὺ τὴν καλύπτει, εἶναι τὸ βαθιὰ σκοτεινὸ σημεῖο πρὸς τὸ ὁποῖο φαίνεται πὼς τείνουν ἡ τέχνη, ὁ πόθος, ὁ θάνατος καὶ ἡ νύχτα. Ἡ Εὐρυδίκη εἶναι ἡ στιγμὴ ὅπου ἡ οὐσία τῆς νύχτας προσεγγίζεται ὡς ἡ ἄλλη νύχτα. Ὡστόσο, τὸ ἔργο τοῦ Ὀρφέα δὲν συνίσταται στὸ νὰ ἐξασφαλίσει, μὲ τὴν κάθοδό του στὰ βάθη, τὴν προσέγγιση αὐτοῦ τοῦ «σημείου»....

Διαβάστε περισσότερα

Παυσανίας: Ορφέας στον Άδη

Από το Φωκικά, εισαγωγή-μτφρ-σχόλ Νικόλαος Παπαχατζής, έκδ. Ι.Ζαχαρόπουλος, Αθήνα χ.χ. Από την παρουσίαση του ζωγραφικού έργου του Πολύγνωτου Νέκυια στους Δελφούς. Ἂν κανεὶς στρέψει ξανὰ τὸ βλέμμα του στὸ κάτω μέρος τῆς ζωγραφιᾶς, θὰ δεῖ μετὰ τὸν Πάτροκλο τὸν Ὀρφέα, καθιστὸ πάνω σὲ ἕνα εἶδος λόφου, ν’ ἀκουμπάει τὸ ἀριστερὸ χέρι σὲ μιὰ κιθάρα• μὲ τὸ ἄλλο ἐγγίζει μιὰ ἰτιά: αὐτὰ ποὺ ἐγγίζει μὲ τὸ χέρι του εἶναι τὰ κλωνάρια τοῦ δένδρου(5), ἐνῶ στὸ ἴδιο τὸ δένδρο ἔχει στηριγμένο τὸ σῶμα του. Τὸ ἄλσος μοιάζει νὰ εἶναι τῆς Περσεφόνης, ὅπου εἶναι φυτρωμένες λεῦκες καὶ ἰτιές, κατά τὴν ἰδέα τοῦ Ὁμήρου (6). Τὸ παρουσιαστικὸ τοῦ Ὀρφέα εἶναι Ἑλληνικὸ καὶ οὔτε ἐνδύματα Θρακικὰ φορεῖ οὔτε κάλυμμα Θρακικὸ ἔχει στὸ κεφάλι. Στὸ ἄλλο μέρος τῆς ἰτιᾶς στηρίζεται ὁ Προμέδοντας. Τὸ ὄνομα τοῦ Προμέδοντα νομίζουν μερικοί πὼς τὸ ἐπινόησε ὁ Πολύγνωτος μὲ ἕνα εἶδος ποιητικῆς φαντασίας. Ἄλλοι εἶπαν πὼς ὑπῆρξε Ἕλληνας ποὺ ἀγαποῦσε κάθε...

Διαβάστε περισσότερα

Πλάτων: Ορφικοί

Από την Πολιτεία, μτφρ Ν.Μ.Σκουτερόπουλος, εκδ. Πόλις, Αθήνα 2002 […] Καὶ τὸ πιὸ καταπληκτικὸ μέσα σὲ ὅλα αὐτὰ εἶναι τὰ λόγια ποὺ ἀκούει κανεὶς γιὰ τοὺς θεοὺς καὶ τὴν ἀρετή, πὼς τάχα καὶ οἱ θεοὶ μοίρασαν σὲ πολλοὺς καλοὺς ἀνθρώπους συμφορὲς καὶ ζωὴ θλιμμένη, ἐνῷ στοὺς ἀντίθετους ἔστειλαν ἀντίθετη μοίρα. Ἀγύρτες καὶ μάντεις γυροφέρνουν τὶς πόρτες τῶν πλουσίων καὶ τοὺς πείθουν πὼς ἔχουν δύναμη, δοσμένη ἀπὸ τοὺς θεούς, νὰ κάνουν μὲ θυσίες καὶ ξόρκια, ὥστε ἂν ἔχει ὁ πλούσιος ἢ οἱ πρόγονοί του κανένα κρίμα, νὰ τοῦ συχωρεθεῖ μὲ χαρὲς καὶ πανηγύρια, ἢ πάλι, ἂν θέλει νὰ ἀφανίσει κάποιον ἐχθρό του, ὅτὶ θὰ μποροῦσαν αὐτοὶ χωρὶς πολλὰ ἔξοδα νὰ τὸν βλάψουν μὲ κάποια ξόρκια καὶ μὲ κάποια μάγια, ἀδιακρίτως ἂν πρόκειται γιὰ δίκαιο ἢ γιὰ ἄδικο ἄνθρωπο, πείθοντας, καθὼς ἰσχυρίζονται, τοὺς θεοὺς νὰ γίνουν ὑπηρέτες τους. Καὶ γιὰ ὅλ’ αὐτὰ ποὺ λένε ἐπικαλοῦνται ὡς μάρτυρες τοὺς ποιητές, οἱ μὲν γιὰ...

Διαβάστε περισσότερα

Παν. Δρακόπουλος: Ο Ορφέας στους κύκλους της Δυτικής φαντασίας

Εισαγωγικό σημείωμα για το αφιέρωμα της Εποπτείας στον Ορφέα, Μάρτιος 2012 Ο Ορφέας είναι μια κυριολεκτικά γοητευτική προσωπικότητα, με μια γοητεία που διαπερνά τους αιώνες της δυτικής φαντασίας. Ας δούμε όμως πρώτα τί σήμαινε για τους αρχαίους Έλληνες. Στα χρόνια της ελληνιστικής παρακμής, δηλαδή μετά το τέλος της πόλης κράτους, η θρησκεία έπαψε να είναι μια μέριμνα της πόλης κι έγινε ατομική υπόθεση. Ο καθένας μπορούσε να έχει τη θρησκεία που ήθελε, και εφ όσον ήθελε, να μετέχει σε αυτήν με τον τρόπο που η ομάδα των πιστών της όριζε. Στο περιβάλλον αυτό δεν θα μπορούσε ποτέ να καταδικασθεί ο Σωκράτης, μια και δεν μπορούσε να σταθεί μομφή για ασέβεια προς τους θεούς της πόλης. Στα χρόνια εκείνα, την Ελλάδα και όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατέκλυσαν θρησκείες και μυστήρια της Μέσης Ανατολής, στην οποία όμως επίσης επικρατούσε ένας πανθρησκευτικός σάλος. Η μεταφορά θρησκειών από τη μια χώρα στην άλλη δεν...

Διαβάστε περισσότερα




Η δική μας Ελένη Λαδιά
Κατηγορία: Γράμματα
Η δική μας Ελένη Λαδιά

Η Ελένη Λαδιά είναι κατά κόσμον βραβευμένη λογοτέχνης, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και άλλα που επιβεβαιώνουν αυτή τη φήμη. Επιτρέψτε μου να σας γνωρίσω την πέραν αυτών...


Ψυχομαντεία
Κατηγορία: Γράμματα
Ψυχομαντεία

 Βρισκόμαστε στό Τριτοπατρεῖον τοῦ Κεραμεικοῦ.  Ἄβατο τότε ἀλλά τώρα σκορπισμένα ἐρείπια, ἀφημένα στήν πρόσβαση τοῦ κάθε ἐπισκέπτη. Δυό λίθινοι ὅροι στέκονται ὥς σήμερα καί πάνω...


Δαιμονολογία
Κατηγορία: Γράμματα
Δαιμονολογία

(στην ελληνική μυθολογία) Ὁ ἀρχαῖος Ἕλληνας πίστευε πώς τά πάντα στόν κόσμο ἦταν διαποτισμένα ἀπό τήν ἐνέργεια ἀγαθοποιῶν καί κακοποιῶν δαιμόνων. Ἐπειδὴ, κατά τόν Decharme,...


Οι Θεές
Κατηγορία: Γράμματα
Οι Θεές

Ὁ φυσιολογικός ἄνθρωπος ξεχνᾶ· ὁ συγγραφεύς καί τό ὄνειρο ποτέ. Μεγαλώνοντας βεβαιώνομαι περισσότερο γιά τήν συμπαντική μνήμη ἤ μνήμη θεοῦ ἤ μνήμη τοῦ κόσμου ἤ...


Φυσιογνωμίες τόπων
Κατηγορία: Γράμματα
Φυσιογνωμίες τόπων

Ἀλεξάνδρεια τοῦ 1991 μ.Χ. (τίτλος κατά τό καβαφικόν πρότυπον) ΤΙ ΑΠΕΓΙΝΕ Η ΑΛΛΟΤΕ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΗ ΠΟΛΗ; Ἐνῶ στό Κάιρο τό βαρύ, τό ἁπλόχωρο κι ἀνατολιτικο οἱ...


Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι
Κατηγορία: Γράμματα
Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι

Στήν ἐφηβεία μου εἶχα ἕναν διακαή πόθο: νά βρεθῶ στήν πόλη τοῦ ὀνείρου τρελά ἐρωτευμένη. Διέθετα τήν πόλη καί τό αἴσθημα· ἔλειπε μόνον τό πρόσωπο....


Ποταμίσιοι έρωτες
Κατηγορία: Γράμματα
Ποταμίσιοι έρωτες

Λόγος τῆς ἀφηγήτριας Ἐπιστρέφω ἀπό ἕνα ταξίδι πού διήρκησε χρόνια. Δέν ἔχει σημασία ποῦ ἤμουν. Τό ταξίδι μου, ὅπως ἄλλωστε ὅλα τά ταξίδια, εἶχε ὀμορφιά,...