Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αγοραίος

ὕβριν χρὴ σβεννύναι μᾶλλον ἢ πυρκαϊήν
Αγοραίος category image

Σημειώθηκαν μια σειρά κινήσεις στην εκκλησιαστική σκακιέρα, που δεν μπορεί να μας αφήσουν αδιάφορους καθώς μία από αυτές συνδέεται με το μέλλον της Μακεδονίας.

Πρώτης σημασίας κίνηση είναι το σχίσμα ανάμεσα στη Μόσχα και την ΚΠολη, με αφορμή την αναγνώριση του αυτοκεφάλου της Ουκρανικής εκκλησίας που ήταν σχισματική έως τώρα κι αυτό σημαίνει απαράδεκτη εκκλησιαστικώς. Οι σχισματικοί της Ουκρανίας είναι οι Ουκρανοί Ορθόδοξοι που δεν θέλουν να μένουν υπό τον έλεγχο του Πατριαρχείου Μόσχας στο οποίο έως τώρα υπάγονταν.

Γιατί προχώρησε στην κίνηση αυτή ο Πατριάρχης απορρίπτοντας κάθε κίνηση καλής θέλησης της Μόσχας; Όχι για λόγους εκκλησιαστικούς. Απλούστατα, το Πατριαρχείο ΚΠόλεως εξαρτάται απολύτως από τις ΗΠΑ, οι οποίες του επιτρέπουν να παραμένει στην Πόλη – ούτε το ίδιο ούτε η Ελλάδα μπορούν να το κατορθώσουν αυτό. Οι ΗΠΑ και μόνον εμποδίζουν την Τουρκία από το να πετάξει όλο το Φανάρι εκτός συνόρων της ή ίσως και να τους κλείσει όλους φυλακή ως υποστηρικτές του Γκιουλέν. Οι Αμερικανοί όμως δεν στηρίζουν το Φανάρι από σεβασμό προς την Ορθοδοξία αλλά διότι το χρησιμοποιούν ως όπλο στήριξης της πολιτικής τους στον Ορθόδοξο κόσμο.

Άρα, όσο και να πιέσει η Ρωσία, είναι και να ακούγονται εκκλησιαστικά επιχειρήματα ενάντια σε αυτό ή εκείνο, το Φανάρι θα υπακούει στη βούληση της Ουάσιγκτον. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος έκανε υπακοή στον Τράμπ κι όχι στους Ουκρανούς που του ζήτησαν τη βοήθειά του.

Σε αυτή την προοπτική πρέπει να διαβάσουμε και τη δεύτερη κίνηση: την αναγνώριση αυτοκεφαλίας της εκκλησίας των Σκοπιανών. Το Πατριαρχείο Σερβίας έγινε έξαλλο μπροστά σε αυτή την προοπτική, διότι τα Σκόπια κατά το τυπικό του ανήκουν, και η εκκλησία τους αυτονομήθηκε από το Βελιγράδι με διαταγή της κυβέρνησης των Σκοπίων. Τώρα που οι Αμερικανοί πιέζουν για μιαν άμεση και οριστική επίλυση του ονόματος της χώρας, ζητούν από τον πατριάρχη της ΚΠόλεως να αναγνωρίσει και την εκκλησία των Σκοπίων. Υπάρχει κανείς που να υποθέτει πως ο Βαρθολομαίος θα αρνηθεί;

Ως εδώ, οι κινήσεις στη σκακιέρα φαίνεται να αφήνουν αδιάφορους του Έλληνες, που τα προβλήματά τους σίγουρα δεν είναι ποιοι και γιατί κληρικοί υπακούουν σε ποιόν Πατριάρχη. Αλλά τίθεται ένα ερώτημα.

Στην Ελλάδα, η Μακεδονία ανήκει στις λεγόμενες Νέες χώρες, σε αυτές δηλαδή που το Πατριαρχείο της Πόλης υποχρεώθηκε να αναθέσει την κηδεμονία τους στην εκκλησία της Ελλάδος το 1928, μετά τη Μικρασιατική καταστροφή. Τώρα, το Πατριαρχείο ζητάει την επιστροφή των λεγομένων Νέων χωρών σε αυτό. Είναι ο λόγος για τον οποίο το Φανάρι ήλθε σε σύγκρουση με τον Χριστόδουλο, και τώρα με τον Ιερώνυμο. Ιδού λοιπόν τώρα το σενάριο που ανοίγει την πύλη του να μας δεχθεί:

Ας υποθέσουμε ότι η Εκκλησία της Ελλάδος επιστρέψει τις Νέες χώρες στο Φανάρι – πράγμα που γίνεται αμέσως εάν σε συνταγματική αναθεώρηση επιβληθεί ο χωρισμός Εκκλησίας-Κράτους στην Ελλάδα. Ποιος θα εμποδίσει την Εκκλησία της Μακεδονίας να πει ναι αλλά εγώ στέλνω δικούς μου παπάδες στα χωριά της Φλώρινας και της Δράμας; Ποιός θα της πει Στοπ! Η Ουάσιγκτον; Ή μήπως το Φανάρι; Κι όταν θα ψηφίσει αυτή Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης και Σερρών, ποιος θα πει Όχι; Ο Τράμπ κι ο Βαρθολομαίος;

Για σκεφθείτε λίγο παιδιά. Μήπως έχει δίκιο ο Ιωάννης Καποδίστριας που ήθελε να υπάρχει ανεξάρτητη από το Φανάρι Εκκλησία της Ελλάδος η οποία θα περιελάμβανε κάθε απελευθερούμενο τμήμα της Ελλάδος – ούτε νέες χώρες ούτε εκκλησία της Κρήτης ούτε εκκλησία των Δωδεκανήσων εξαρτημένες από το Φανάρι; Μήπως το θέμα δεν είναι των παπάδων, μήπως είναι θέμα πολιτικής λογικής της χώρας; Για σκεφθείτε το…

* * *

Η ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ

Το χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι η αδιαφορία προς κάθε πολιτικό λόγο. Αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό από όλα τα κέντρα λήψεως αποφάσεων και από όλους τους διαμορφωτές κοινής γνώμης. Υπάρχει βαθειά αδιαφορία, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλη τη Δύση (τουλάχιστον). Εφ όσον αυτό το καταλάβουμε, θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε σε έρευνες τριών πεδίων: 1) ποια χαρακτηριστικά έχει; 2) τι κινδυνεύει; και 3) πως το αντιμετωπίζουμε;

Συνοπτικά -όπως η στήλη αυτή επιβάλλει- θα σημειώσω ότι ο κομμουνισμός πεθαίνοντας πήρε στον τάφο του όχι μόνο τον μαρξισμό αλλά όλες τις πολιτικές ιδεολογίες, μετατρέποντας σε κυριακάτικο κήρυγμα κάθε πολιτικό λόγο. Πήρε μαζί του και τον αντιαμερικανισμό, και τον αντινατοισμό και οτιδήποτε άλλο. Οι ΗΠΑ πολεμάνε και όλοι αδιαφορούν, ακόμη και οι Αμερικανοί. Ενδιαφέρονται μόνον οι Τούρκοι που το πρόβλημά τους είναι οι Κούρδοι, και οι Ρώσοι που μένουν καθηλωμένοι στο «εμείς κάποτε ήμασταν φοβεροί». Και το όραμα της Ενωμένης Ευρώπης έγινε φάντασμα βλέποντας όλες τις ευρωπαϊστικές κινήσεις να διαλύονται σαν πρωινή πάχνη στην κοιλάδα της αδιαφορίας.

Στην Ελλάδα, η αδιαφορία για την πολιτική έφερε στην εξουσία όχι την αριστερά -όπως ήλπισαν μερικοί- αλλά τους άλλους, αδιάφορο ποιους. Όταν έκανε η αριστερά κυβέρνηση κανείς Έλληνας δεν αισθάνθηκε ρίγος αλλαγής, ούτε συγκίνησης, ούτε φόβου.

Τι κινδυνεύει; Η δημοκρατία βεβαίως, αλλά θέλει συζήτηση αν ο ρόγχος της προέρχεται από την αδιαφορία ή αντιστρόφως. Η κοινωνία επίσης, αλλά κι αυτή αναρωτιέται αν είναι το μαχαίρι ή το πτώμα.

Οπότε, δεν είναι αυτονόητη η απάντηση στο ερώτημα: φταίνε οι αξίες ή οι φοβίες μας; Κι αν σε αυτό δεν απαντήσουμε, δεν μπορούμε να βρούμε και να πούμε πως θα αντιδράσουμε. Τι μπορούμε και τι πρέπει να κάνουμε, ποιοι και γιατί πρέπει να κινηθούμε για να μας συνεφέρουμε. Και πως θα ξεπεράσουμε την αδιαφορία: με κάτι που θα μας επαναφέρει στις παλιές μας διαμάχες ή με κάτι που θα μας ανοίξει σε καινούργιες προοπτικές;

(Το οφείλω στον Διαμαντή Σ.)

* * *

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ δεν είναι ούτε ο Γαβρόγλου ούτε η Κονιόρδου. Μη γελιόμαστε και μη ταυτίζουμε την κατάρρευση με κάποια πρόσωπα. Το πρόβλημα δεν είναι καν η τωρινή κυβέρνηση ή η προηγούμενη. Γι αυτό και δεν πρόκειται να το λύσει ούτε η επόμενη.
Για όσους είχαν κάποιες παραισθήσεις, αποδείχθηκε ότι ούτε η Βουλή είναι σε θέση να το αντιμετωπίσει. Σας θυμίζω ότι ο νόμος περί παιδείας της Άννας Διαμαντοπούλου – που δεν ήταν το ιδανικό αλλά πάντως ήταν προς μια κατεύθυνση συνετή – ψηφίστηκε όχι μόνο από την τότε κυβερνητική πλειοψηφία αλλά από 251 βουλευτές παρακαλώ, ενώ το νομοσχέδιο που επιτρέπει να αλλάζουμε φύλο από τα 15 μας ψηφίστηκε μόνο από 148. Φαντάσου! Κι όμως, αυτός ο νόμος με την πρωτοφανή πλειοψηφία γκρεμίστηκε συθέμελα μ΄ένα απλό ανασήκωμα των ώμων του αμέσως επομένου υπουργού παιδείας. Και ουδείς βουλευτής βγήκε να πει «μα, τι κάνετε;»
Ο λόγος αυτής της αδυναμίας παρέμβασης έστω και νομοθετικής, όπως και η ίδια η νόσος -δηλαδή η ύπαρξη προβλήματος-, είναι απλός: η κοινωνία αδιαφορεί βαθύτατα για την παιδεία. Τι την νοιάζει τώρα αν γράφει ο άλλος με μπογιές ένα σύνθημα στον τοίχο, τι την νοιάζει αν κάποιος στην αυλή πουλάει κόκα, τι τη νοιάζει αν γίνεται και κάποιος βιασμός βρε αδελφέ, τι τη νοιάζει αν ένας καθηγητής τρώει και κάποιο χαστούκι, τι τη νοιάζει αν το επίπεδο είναι αυτό λες κι αν ήταν άλλο κάτι θάτρεχε.
Είμαι γέρος, πολύ γέρος. Θυμάμαι καταστάσεις που δεν είναι εύκολο να τις πιστέψει ένας νέος. Θυμάμαι πως όταν ήμουν έφηβος έλεγες ότι αυτός είναι καθηγητής Πανεπιστημίου και εντυπωσιαζόσουνα. Έλεγες αυτός είναι μορφωμένος και θαύμαζες. Τα πρώτα μου κορίτσια τα κέρδισα με αυτό το προσόν: μα είναι τόσο μορφωμένος! Έλεγε ο γονιός με υπερηφάνεια «το παιδί μου μπήκε πανεπιστήμιο!» Το να είσαι φοιτητής ήταν μια διάκριση.
Πάνε αυτά. Τώρα λες ο γιός μου είναι φοιτητής και ο άλλος λέει «μπελάδες» με τον ίδιο τρόπο που θα τόλεγε κι αν του έλεγες ότι είναι χασάπης. Ο καθηγητής Πανεπιστημίου είναι έτοιμος να το κρύψει μη τούρθει καμιά ανάποδη. Λες «αυτός είναι διανοούμενος» και σου απαντά η άλλη «αλήθεια; το καϋμένο το παιδί…» Τα τελευταία χρόνια, όταν ακούς κάποιον να εκτιμά τη μόρφωση καταλαβαίνεις ότι πέρασε πια τα 55 του.
Μη ρωτήσεις γιατί χάθηκε η αξία της παιδείας; Μη ρωτήσεις, διότι θα σε ρωτήσω: ποια δεν χάθηκε; Ποια καρποφορεί ακόμα; Ποια μας κατευθύνει;

* * *

-ΣΤΕΠΑ. Αυτό είναι το όνομα ενός περιοδικού που ως τώρα δεν το γνώριζα, και νιώθω ένοχος γι αυτό. Αυτά που έχουν μια σημασία είναι ελάχιστα πιά, και δεν επιτρέπεται να μη τα γνωρίζουμε. Η Στέπα είναι περιοδική έκδοση, Επιθεώρηση ρωσικού πολιτισμού – όπως προσδιορίζεται. Το τεύχος 9 που μόλις διάβασα είναι αφιέρωμα στα Γκουλάγκ, στο πως οι Ρώσοι συγγραφείς έζησαν μέσα σε αυτά ή στην εποχή τους. Ένα τεύχος πάνω από 400 σελίδες, που τις διάβασα κατάπληκτος. Δεν είμαι ανυποψίαστος. Έχω φιλοξενήσει σπίτι μου τα χρόνια εκείνα πολλούς «διαφωνούντες» που είχαν καταφέρει να διαφύγουν στη Δύση, και άκουσα τις τρομερές ιστορίες τους από πρώτο χέρι. Αλλά η Στέπα έδρασε πάνω μου σαν ηλεκτρική εκκένωση. Αδύνατο ν’ αντέξεις τόσο πόνο, τόση φρίκη. Άλλο να σου μιλά στο τζάκι δίπλα ένας επιστήμονας που διέφυγε, κι άλλο να έχεις εμπρός σου και να σου μιλούν τόσες φωνές, τόση απελπισία.
Θέλω από δω να εκφράσω τον θαυμασμό μου στον εκδότη της Στέπας Δημήτρη Τριανταφυλλίδη. Θέλει μεγάλη ψυχή να εκδίδεις περιοδικό τούτη την εποχή, να το εκδίδεις χωρίς καμιά στήριξη, και με περιεχόμενο που καίει σίδερα.

* * *

Έχει ελπίδες η ομάδα μας να νικήσει; Δεν νομίζω. Θα βρεθούμε πάλι εκεί εκεί στη βήτα εθνική. Γιατί τέτοια απαισιοδοξία; Διότι τους αγώνες τους κανονίζουν οι μεγάλοι, αυτοί που έχουν τα μέσα, τα κονέ, τη δύναμη. Ποια δύναμη; Αυτή που τους δίνει το ανενδοίαστο. Εμείς το συλλογιόμαστε. Αυτοί ποδοπατάνε αδιάφοροι, είτε βάτραχος είτε βόας είναι αποκάτω, προχωράνε σαν ελέφαντες, κι αν δεν τους κάτσει ένα κλαρί ξεριζώνουν το δέντρο και συνεχίζουν το διάβα τους. Αυτοί. Ποιοι είναι αυτοί; Οι έχοντες τον όγκο και τη δύναμη της βλακείας. Εμείς έχουμε αρχές. Αυτοί έχουν επιθυμίες. Εμείς σκεφτόμαστε. Αυτοί αποφασίζουν. Πώς να παλέψεις με τέτοια μεγαθήρια; Εμείς τους λέμε: συγγνώμην, αλλά αυτός που κλωτσήσατε είναι ο Κάρολος Ντίκενς. Δεν σου ρίχνει μια ματιά. Τους λέμε: αυτός που του ρίξατε σφαλιάρα είναι ο Χαρίλαος Τρικούπης. Σηκώνει το ένα φρύδι γιατί η περιφρόνηση είναι πολύ βαριά και δεν μπορεί και τ΄άλλο. Τους λέμε: αυτός που του ρίξατε κλεφτή μπουνιά στα πλευρά είναι ο Ρονάλντο. Σου απαντάει: Χεστήκαμε. Τους λέμε: δεν δικαιούστε. Σου απαντάει: της θειάς σου ο ρόλος (δεν λέει ακριβώς ο ρόλος, αλλά να μη γινόμαστε ίσα κι όμοια). Τι ελπίδες νάχουμε έτσι; Οι ελπίδες μας μαράνανε.
[30/7/18]

* * *

Δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στην επέτειο της «Επανάστασης του 1968», την οποία μάλιστα θεώρησαν και καθοριστική της τωρινής μας «νεολαιίστικης ανυπακοής» όπως αποκαλείται η βία της καφετέριας. Ο Γκοντάρ είχε πει ότι επρόκειτο για επανάσταση των παιδιών του Μαρξ και της κόκα-κόλας.

Δεν βλέπω ειλικρινά, τίποτε ουσιώδες στο ’68. Δεν γεννήθηκε καν στην Ευρώπη. Είναι τα απόνερα από την εξέγερση της αμερικανικής νεολαίας ενάντια στον πόλεμο του Βιετ Ναμ – τον πρώτο μεταπολεμικό πόλεμο που έχασε η Αμερική. Ο δεύτερος είναι ο πόλεμός της στη Μέση Ανατολή, τον οποίο επίσης έχει χάσει κι ας μη το συνειδητοποιεί. Ο αληθινός εκφραστής του ’68 είναι ο Μπόμπ Ντύλαν (έχω δει πολλούς νάχουν κόμπο στο λαιμό με το Blowin’ in the wind, κι ανάμεσά τους οι Δρακόπουλοι – η Τζίνα τότε Λώρα Ασλευ και ο Παν φθαρμένο τζίν και σανδάλι από Πανδρόσου), και αρκετά πίσω του οι Στόουνς (ποιος δεν μουρμούριζε I Can’t Get No Satisfaction).

Στη σφαγή του Βιετ Ναμ αντέδρασε η νεολαία τότε, με την τωρινή σφαγή ρίχνει ένα ρέψιμο. Τίποτε δεν έμεινε από τις αμερικανικές φράουλες και το ’68: όλοι οι αγωνιστές διορίστηκαν και τιμήθηκαν: από Νόμπελ μέχρι υπουργοί, πρόεδροι και βεβαίως σύμβουλοι – ειδικότης των παλαιών αγωνιστών. Η Μέση Ανατολή προκάλεσε κάποιες ταλιμπανιές – όπως είπε κι ο σεφ Τιμολέων Διαμαντής. Αυτό είν΄ όλο. Ακόμη και ηγέτης του Ρουβίκωνα φώναξε τους μπάτσους για βοήθεια: κύριε πόλισμαν, με κλέψανε. Η επαναστατική κραυγή των ημερών μας είναι Άει σιχτίρ κι αυτοί οι Σύριοι, εδώ θα μαζευτούνε;

Αλόζ ανφάν, στη θάλασσα θα το παίξουμε σαρβάϊβορ.


Αγοραίος

Γεώργιος Α. Πανέτσος - Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...

Γεώργιος Α. Πανέτσος – Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Κατηγορία: Τέχνες

Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...


Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Επίνοια
Κατηγορία: Στοχασμός

Έχουμε πράγματι λόγους να φοβόμαστε ότι η επίνοια θα καταστρέψει τον άνθρωπο; Η είσοδός μας στον κόσμο της ψηφιακής τεχνικής μας απειλεί; Όταν στη δεκαετία...


Νίκος Ηλιάδης, Η τεχνολογία ως απαραίτητο στοιχείο της Γενικής Εκπαίδευσης για όλους
Κατηγορία: Στοχασμός

Στην εποχή μας από ειδικούς στην σχεδίαση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, γίνεται μια ιδιαίτερα έντονη προσπάθεια για την προσαρμογή τους στις ανάγκες της ζωής. Έτσι το σχολείο...


Μαρία Κατσουνάκη, Είμαστε η παιδεία μας
Κατηγορία: Στοχασμός
Μαρία Κατσουνάκη, Είμαστε η παιδεία μας

Γιατί άραγε ενώ εδώ και δεκαετίες, δεκάδες χιλιάδες νέοι συμμετέχουν στις Πανελλαδικές Εξετάσεις για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, σπουδάζουν και αποφοιτούν, το πολιτιστικό και μορφωτικό επίπεδο...


ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
ΕΠΟΠΤΕΙΑ: Γιατί στα χαρακώματα και πάλι

Πέρασαν  πάνω από είκοσι χρόνια σιωπής, και η Εποπτεία ξανά κυκλοφορεί. Το μηνιαίο περιοδικό που τιμήθηκε ως ένα από τα δέκα καλύτερα περιοδικά της Ευρώπης...


Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία
Κατηγορία: Επιχειρήματα / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Η Ευρώπη είναι παιδεία

Από τα πρώτα βήματά του στην ιστορία ο Ελληνισμός κοίταζε προς τη Δύ­ση αλλά και την Ανατολή, κοίταζε προς την σημερινή Ιταλία και τη Γαλλία,...


Federica Bianchi, Ο Ζισκάρ ντ΄ Εσταίν μιλάει για το μέλλον της Ευρώπης
Κατηγορία: Συνεντεύξεις / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Federica Bianchi, Ο Ζισκάρ ντ΄ Εσταίν μιλάει για το μέλλον της Ευρώπης

91 ετών σήμερα, ο Βαλερύ Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, δεν είναι μόνο ο παλαιότερος Γάλλος πρόεδρος εν ζωή, αλλά και ένας από τους  λίγους πολιτικούς που επιζούν...