Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X Y Z

Δ


Γιάννης Δάλλας

Εύνοστοι φίλοι

Τι θαλπωρή και νοσταλγία στις μικρές λέξεις οικίσκος δρομίσκος πολίχνη ναύδριον Και εκεί πολύ κοντά το αλσύλλιον, όπου κατάκειται το τέμενος του Έρωτος Κι όπου περνά ο αέρας ριμαδόρος μέσα απ΄τα φυλλώματα σφυρίζοντας ειδύλλιον ειδύλλιον Τι νοσταλγία και τι προδοσία που τις αρνηθήκαμε Λέξεις λεξούλες που είναι σαν τις καπνοδόχους της φυλετικής μας προσφυγιάς Τώρα που πέσανε τα οράματα ας πάμε να τις κατοικήσομε εύνοστοι φίλοι.

(Γεννήτριες)

* * *

Ομολογώ ότι δεν εμπιστεύομαι και πολύ τους γραπτούς χαιρετισμούς, επειδή φοβάμαι ότι πιο πολύ βιογραφούν την απουσία του αποστολέα τους, παρά τη σχέση του και τα αισθήματά του προς τον τιμώμενο, τον Μπάμπη Λέγγα εν προκειμένω. Ωστόσο, μετέρχομαι απόψε αυτόν τον τρόπο μια και του απέσπασα την εξαγνισμένη υπόσχεση, ότι θα πει αυτά ακριβώς που θα έλεγα αν δεν ήμουν αναγκασμένη να απουσιάζω.


Γνωρίζω τον ίδιον και την αγάπη του προς αυτό εφ’ ω ετάχθη, πριν πολλά χρόνια. Ήδη αυτό το μακρύ διάστημα, συνιστά από μόνο του σχέση και δεσμό, αφού καμιά απογοήτευση ή δέσμευση δεν τον διατάραξε. Στεγαζόταν τότε σ’ έναν γραφικής ή και ρομαντικής στενότητας χώρο, στη Ζωοδόχου Πηγής και τότε, που όμως στο βάθος του διέθετε μιαν αχανή ευρυχωρία, όπου επεξεργαζόταν εκεί κρυφά το χάρισμά του, με το οποίον θα έδενε την προοπτική του, το αύριό του. Τότε εγώ, καθώς δεν ήξερα και πάλευα κι ακόμα παλεύω, να μάθω πως συρράπτονται οι λέξεις, για να συγκρατείται και να μη χάνεται το εφήμερο έστω νόημά τους, αναρωτιόμουν: αυτή η έντεχνη προστασία με την οποία ο Μπάμπης περιέβαλλε τα βιβλία, ποιάν άραγε πρόσθετη αθανασία εξασφάλιζε, πλην εκείνης που μέλλεται ή δεν μέλλεται να τους χαρίσει το περιεχόμενό τους και η καλή τους τύχη.


Εν τούτοις, αλάνθαστη παρόρμηση με οδηγούσε, τα ακριβά δώρα μου από τον Μπάμπη να τα αγοράζω, καθώς η καλαίσθητη φροντίδα με την οποία τα προφύλασσε, ήταν και η αλάνθαστη επισήμανση της έσω ποιότητάς τους και επισήμανση που την εμπιστεύτηκα από τότε έως σήμερα. Έως σήμερα που ο Μπάμπης Λέγγας, με καταξιωμένη και αμετακίνητη τη σεμνότητά του, έχει μεταφέρει τη δημιουργικότητά του, σ’ ένα πιο ευρύχωρο πεδίο για την ανάδειξή της, πάλι στην οδό Ζωοδόχου Πηγής, εκεί απ’ όπου ξεκίνησε η Ζωοδόχος επιμονή του και καθώς η καλλιτεχνία επιστρέφει πάντα στον τόπο του εγκλήματος εναντίον της προχειρότητας. Σ’ αυτό το χώρο θα εκτίθενται επίσης, εκτός εμπορίου βέβαια, οι ευχές μου για συνεχή προκοπή, δεμένες με το ακριβό δέρμα της επαλήθευσής τους.

23 Μαρτίου 2006

* * *

Πρώτη φορά άκουσα για τον Μπάμπη Λέγγα στη Βοστώνη από τη γυναίκα μου Ζηνοβία. Είχαμε βρεθεί τυχαία σ΄ένα μαγαζί που πωλούσε παλιά βιβλία κι οργάνωναν αναγνώσεις έργων τους νέοι ποιητές, πλάϊ στο πανεπιστήμιο Χάρβαρτ. Της έκανα δώρο τα άπαντα του Σαίξπηρ, δίτομη έκδοση του 19ου αιώνα, με σχόλια του Φελπς και χαρακτικά του Μπράουνι. Ήταν όμως σε αθλία κατάσταση. Τα εξώφυλλα υπήρχαν αλλά είχαν αποσπαστεί από το σώμα, οι πρώτες σελίδες και οι τελευταίες αμφέβαλλες αν θα έφταναν ως το σπίτι μας στο Μπρουκλάϊν. «Ως έκδοση είναι εκπληκτική, αλλά δεν ξέρω αν το βιβλίο γιατρεύεται ή χρειάζεται φέρετρο» της είπα. Κι εκείνη μου απάντησε άνετα: «Τίποτε δεν έχει. Μόνο που χρειάζεται τον Μπάμπη Λέγγα». «Ποιος είναι πάλι αυτός;» απόρησα. «Είναι άνθρωπος ή ξωτικό;» Εκείνη απάντησε κάνοντας μια πιρουέτα στη μέση του δρόμου: «Είναι μάγος, ανερχόμενος στο στερέωμα του βιβλίου, απ όπου κατευθύνει τη μοίρα των  εντύπων.» Όταν αργότερα επιστρέψαμε στην Αθήνα, του παρέδωσα την έκδοση και μου την επέστρεψε όχι απλώς άρτια αλλά χαμογελαστή.

            Να μιλήσω για τον Λέγγα είναι άνυδρο θέμα, εκτός εάν έχεις ταξιδέψει μέσα στον κόσμο του χειρόγραφου, αν σε έχει θαμπώσει η μαστοριά αυτών που φρόντισαν έτσι τα χειρόγραφα ώστε να επιβιώσουν ως εμάς και να ταξιδεύουν στο μέλλον. Ο Λέγγας δεν είναι σπουδαίος βιβλιοδέτης, δεν είναι ο άνθρωπος που βιβλιοδετεί άψογα. Φυσικά το κάνει και αυτό, όπως ένα σπαθί δαμασκηνό κόβει και μια φρατζόλα. Αλλά μην αδικούμε τα εργαλεία που δίνουν ποιότητα στη ζωή μας. Τα εξαίσια σπαθιά δεν έγιναν για να κόβουν ψωμί  ή τομάτες.

            Ο Χαραλάμπης ή έστω Μπάμπης Λέγγας είναι άνθρωπος που βλέπει ένα βιβλίο ή το σκέπτεται σε μια συζήτηση, και το πρόβλημά του είναι πως θα το κάνει ένα έργο τέχνης. Δεν κυνηγάει βιβλία, κυνηγάει αφορμές δημιουργίας. Δεν ακούει ότι αυτό εκδόθηκε σε τόσα αντίτυπα. Ακούει τη δύναμη του κάθε βιβλίου να ανυψωθεί από το πλήθος αντιτύπων στη μοναδικότητα. Γι αυτό και δεν ψάχνει να βρει πελάτες, τον βρίσκουν εραστές του σπάνιου, του βιβλίου που θέλουμε να είναι αυτό κι όχι ένα από τα αντίτυπα.

            Τον λένε βιβλιοδέτη. Κι αυτός το αποδέχεται, μια και δεν ενδιαφέρεται για τίτλους ευγενείας. Αλλά είναι ένας ευγενής, όχι απλά ιδαλγός αλλά πρίγκιπας  στη χώρα και τη χρονιά του βιβλίου.  Φτιάχνει κι ο ίδιος εκδόσεις, φτιάχνει βιβλία που σε γεμίζουν αισθητική, φτιάχνει τετράδια και άλλα έντυπα που πλάθουν αισθητικά κριτήρια.

            Χρόνια τώρα, το μαγαζί/ατελιέ του το έχει στην Ζωοδόχου Πηγής. Και καθώς μου είπε η Ζηνοβία, «μα που αλλού θα μπορούσε να ζει ο ποιητής απαράμιλλων αντιτύπων;»

Λεζάντα: στη φωτογραφία,σε εκδήλωση στον Ιανό για τον Λέγγα, η Τζίνα με τον Γιώργο Μυλωνά, κι εγώ ως συνήθως φλυαρώ.

* * *

Μου αρέσει το απόγευμα να κάθομαι στο μπαλκόνι μου, μ΄ένα ποτήρι κρασί παρέα, και να διαβάζω ποίηση. Αποσπώμαι από τις μελέτες και αφήνομαι ελεύθερος  ν’ ακολουθήσω την ψυχή ενός άλλου προσώπου. Δεν κάνω κριτική. Αφήνομαι. Ούτε ο ενθουσιασμός ούτε η επίπληξη έχουν θέση. Καμιά φορά, αναρωτιέμαι διαβάζοντας: τι θέλει, στ’ αλήθεια όμως, τι θέλει;

Διαβάζοντας τα ποιήματα της Αναστασίας Μαργέτη ένιωσα αμέσως ότι οι στίχοι της προχωρούν με τα λουριά σφιγμένα. Όχι μόνο για να μη πέσουν σε φλυαρία, αλλά για να ανοίγεται το βάθος του λόγου.  Κάθε λέξη έχει το δικό της ταξίδι. Είναι από μόνη της στίχος. Δεν σε οδηγεί εκεί που η Μαργέτη θέλει, αλλά εκεί που εσύ θέλεις, εκεί που η δική σου συνείδηση μπορεί να πάει διαβάζοντάς την.  

Φιλοσοφεί η Μαργέτη; Ναι, αν με αυτή τη φράση εννοούμε όχι ιδέες και έννοιες αλλά μια άγρια κόντρα με αυτό που η ζωή θέλει να δεχθούμε ως πραγματικό, ως έτσι.  Γι αυτό η Αναστασία Μαργέτη ίσως περάσει μπρος σας απαρατήρητη. Και δεν θα είναι αυτή που θάχει χάσει. Όταν έκλεισα τις συλλογές της εκείνο το απόγευμα, αισθάνθηκα ότι είχα νιώσει τον ορίζοντα πολλών  δεδομένων  εντελώς διαφορετικά.
* * *

Με τον Κώστα Αξελό είχαμε μια μακρά και πολύ φιλική συνομιλία με θέμα τον Μπρώυγκελ (Μπρύγκελ).  Ήταν μαζί μας ο αγαπημένος φίλος τότε, ο Παντιάς Σκαραμαγκάς και η σύντροφός του Λίλα. Ο Κώστας  μας έλεγε ότι τον είχαν εντυπωσιάσει  τα παιχνίδια που είχε ο Μπρύγκελ στα έργα του, και ότι είχε κάνει  εκπομπές στη γαλλική τηλεόραση γι αυτό το θέμα. Ο Παντιάς υποστήριξε ότι το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο είναι η σεξουαλικότητα και το αστείο στο έργο του ζωγράφου. Εγώ δεν διαφωνούσα με τους φίλους, αλλά καθώς είχαμε  πριν λίγους μήνες τελειώσει με το Τζίνι μια πολύ προσεκτική σπουδή του έργου του στο Άμστερνταμ και τη Γάνδη, με είχε τραβήξει περισσότερο η φροντίδα του να αποδίδει με λεπτομέρειες που δεν φαίνονται εύκολα την καθημερινότητα της ζωής, αυτό που οι θεωρητικοί αποκαλούν genre. Δεν φαίνεται να τον ενδιέφερε τόσο το κεντρικό θέμα  όσο το να βάλει στοιχεία καθημερινότητας στο έργο. Η συζήτηση τράβηξε πολύ πέραν του δείπνου μας, διότι είχα γράψει ένα άρθρο σχετικό στην Εποπτεία [https://epopteia.gr/108/drakopoulos-monstrer-and-folly/], άρθρο που μετέφερε την ανάσα της Τζίνας και είχε θαυμάσει ο Παντελής Πρεβελάκης, όπως και οι δύο φίλοι. Το άρθρο μου είχε τίτλο Η Τρέλα και το Τέρας. Εκεί αναφερόμουν στο genre, και συνιστούσα προσοχή σε αυτό.

            Ακόμη και στο έργο Συγκομιδή, με κεντρικό θέμα τους αγρότες σε διάλειμμα από τη δουλειά, τους βλέπουμε να τρώνε το λιτό τους φαγητό από ψωμί,  γάλα και τυρί . Αλλά δεν είναι μόνοι τους στον πίνακα. Είναι πάνω από 30 ακόμη οι άνθρωποι που εικονογραφούνται στο έργο, έστω σαν κουκίδες. Στο βάθος αριστερά,  βλέπουμε αν προσέξουμε καλά , ανθρώπους να συλλέγουν φρούτα από τα δέντρα (υποθέτω αχλάδια), άλλοι αγρότες να έχουν τελειώσει τη δουλειά και να επιστρέφουν στα σπίτια τους πίσω από το λόφο, ενώ βοϊδάμαξα κουβαλάει τη σοδειά. Πιο κέντρο, βλέπουμε παιδιά να παίζουν και μητέρες να τα επιτηρούν,  στο λιμάνι πλοία να περιμένουν αρόδο, ενώ δυό αγελάδες βόσκουν. Δεξιά, πάλι συλλέκτες φρούτων – γυναίκες μόνο. Αν προσέξετε καλά, θα δείτε έναν άνδρα και το σκύλο του πάνω σε δέντρο, ενώ πίσω από τη συστάδα των δέντρων υπάρχουν σπίτια και μια εκκλησιά, μια γυναικεία μορφή σχεδόν αόρατη δίπλα σε μιαν κλειστή πόρτα κ.ά. Η επιμονή του στη λεπτομέρεια, και μέσω αυτής στην αποτύπωση της ζωής όπως είναι κι όχι όπως θάπρεπε να είναι, είναι ασύλληπτη.  Θύμισα πόσο συχνά δείχνει τους ανθρώπους ενώ δουλεύουν, αγαπούν, αφοδεύουν, κλέβουν, δολοφονούν, τραγουδούν, ηγούνται, εξαπατώνται  και ονειρεύονται. Τους δείχνει λάθος ντυμένους, άλλοτε και με μπερδεμένες φορεσιές, συχνά ασυνάρτητους – όπως αυτός που χτυπάει το κεφάλι του στον τοίχο, σε μια από τις εικονογραφημένες παροιμίες του.  Τώρα πια, όλες αυτές οι λεπτομέρειες  είναι εύκολα ορατές ενώ κάθεσαι στο γραφείο σου, μπροστά στο pc.

            Οι δύο φίλοι δεν το είχαν προσέξει ως το μεγαθέμα του Μπρώυγκελ, και πολύ γρήγορα βρεθήκαμε να έχουμε στο μικροσκόπιο το τι σηματοδοτούσε  αυτή η επίμονη χρήση του. Τους θύμισα πως οι  πρώτοι λυρικοί ποιητές είχαν τέτοιες σκηνές, και αργότερα ο Αριστοφάνης. Δεν το είχαμε όμως στη ζωγραφική πριν την Αναγέννηση. Υποστήριξα πως ο λόγος ήταν μια κίνηση, μια στροφή, από το πρόσωπο στην κοινωνία – κι αυτό ενθουσίασε τον Κώστα. Ο Παντιάς έμεινε στον χαρακτηρισμό του ζωγράφου ως ψυχαναγκαστικού κουτσομπόλη – το χιούμορ δεν τον άφηνε ποτέ.

            Ο Μπρώυγκελ είναι μια σπάνια περίπτωση  κοινωνικού ζωγράφου,  κλασική περίπτωση της ουμανιστικής σχολής. Το κοινωνικό αποτύπωμα στο έργο του το έχει παντού, ακόμη και στα έργα με βιβλικό θέμα, αλλά και στα χαρακτικά του, τα σχέδια κλπ. Ποτέ δεν ζωγράφισε χωρίς να μας λέει δείτε κι εδώ, αυτός είναι ο άνθρωπος κάθε τάξης, κάθε ηλικίας: εγκληματικός και τρυφερός, παλεύει να τα καταφέρει, ζει με όλες του τις δυνάμεις. Ο ζωγράφος μας ζητάει να το καταλαβαίνουμε αυτό το ζουρλό πλάσμα, να το αγαπάμε!

             Όποιος θέλει να καταλάβει την κοινωνία της Φλάνδρας στα χρόνια της φλαμανδικής Αναγέννησης, δεν θα μπορέσει να είναι σωστός αν δεν σκύψει με προσοχή στο έργο του έξοχου αυτού καλλιτέχνη.

* * *
Η Ελένη Λαδιά είναι κατά κόσμον βραβευμένη λογοτέχνης, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και άλλα που επιβεβαιώνουν αυτή τη φήμη. Επιτρέψτε μου να σας γνωρίσω την πέραν αυτών αποκαλυπτικώς και δήθεν αφηρημένα διερχομένη αλήθεια.

 Η Ελένη Λαδιά επεσκέφθη με τον Εύμολπο φίλο της ποιητή[1] το ιερό της Ελευσίνας και έκτοτε έγινε ιέρεια εκεί. Είναι στενή φίλη της Περσεφόνης[2] όταν αυτή ανεβαίνει να δει τα γήινα. Μολονότι έχει με την Δήμητρα αμοιβαίο σεβασμό, η Ελένη δεν είναι καθηλωμένη στο Θριάσειο πεδίο. Το σπίτι της άλλωστε είναι στο άστυ, και μάλιστα στο επιλεγόμενο Βουζύγιον[3]. Η Ελένη κυκλοφορεί ανενδοιάστως εις όλας τας οδούς και τας ρίμας, μη έχουσα υποχρέωσιν να δίνει στο χρόνο λογαριασμό. Έτσι έφερε τον Ιβάν Καραμάζωφ στην Πράγα[4], έτσι οδήγησε τον Φρειδερίκο Νίτσε στην έρημο του Σινά όπου συνήντησε τον Ιωάννη της Κλίμακος,[5] κ.ο.κ.

            Η Ελένη, αληθώς ωραία (και αφήστε τον Μενέλαο να υποθέτει), πίνει τακτικά τον κυκεώνα της αλλά αγαπά ιδιαιτέρως το εις πείσμα των περιστάσεων. Έτσι λάτρεψε τους επιζήσαντες Έλληνες της Αυσονίας[6], τους Κόπτες εν μέσω των εν Αιγύπτω ασχημονούντων[7], τους κλέπτες και διαρρήκτες εν Κορυδαλλώ[8], και πάει λέγοντας. Γυναίκα με πλοίο στο κεφάλι[9] η Ελένη Λαδιά, παρατηρεί τους έρωτες όχι παρά αλλά με τους ποταμούς[10], συνομιλεί με νύμφες και ναϊάδες, ελέγχει ψυχραίμως τις πιθανές παρεκκλίσεις πνευματικής διαυγείας των θεών[11], ενθαρρύνοντας σταθερά τους κερασφόρους και ιθαγενείς της εκάστοτε ενδοχώρας.

            Δεν φαίνονται όλα αυτά μία γελοιογραφική αντιμετώπιση; Ναι, φαίνονται, αν δεν γνωρίζετε τη φύση της Ελένης Λαδιά. Είναι φιλόλογος γοητευόμενη από το πέραν των κανόνων, θεολόγος πέραν των δογμάτων, μυθολόγος βεβαία πως οι μύθοι ορίζουν την πραγματικότητα, θρησκειολόγος που βλέπει τους θεούς αγωνιζόμενους να δομήσουν κόσμον. «Είναι μία ιέρεια», είχε πει η Ζηνοβία. «Η Εποπτεία είναι δική της. Θα την αφήσουμε να γράφει όσο θέλει, ό,τι θέλει, όπως θέλει. Και θα προσπαθούμε να μη μας απορρίψει ποτέ».

Αύτη η Ελένη Λαδιά, αληθινά συγγραφέας, πέραν των εξειδικεύσεων.

Υποκλίνομαι.

Η σελίδα της στο f/b : https://www.facebook.com/eleniladia.writer/

[1] Δ. Παπαδίτσας. Μετέφρασαν μαζί Ομηρικούς και Ορφικούς Ύμνους.

[2] Τα άλση της Περσεφόνης, μυθιστόρημα

[3] ΒΑ της Ακροπόλεως, στου Ζωγράφου.

[4] Ιβάν Καραμάζωφ και Ιωσήφ Κ., Δοκίμια

[5] Φρειδερίκος και Ιωάννης, νουβέλα

[6] Για τους Έλληνες της Κάτω Ιταλίας

[7] Εξ Αιγύπτου, (Άγιοι των Κοπτών)

[8] Δίδαξε εθελοντικά εκεί

[9] Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι, μυθιστόρημα

[10] Ποταμίσιοι έρωτες, δοκίμια στη μυθολογία

[11] Ο σχιζοφρενικός Θεός, μυθιστόρημα

* * *
«Αν δεν είχαμε ελεύθερη βούληση», γράφει κάπου ο Τσέστερτον, «δεν θάχε νόημα να πούμε ευχαριστώ σε κάποιον που μας πέρασε τη μουστάρδα.» Το θυμήθηκα αυτό τελειώνοντας μια φιλοσοφική μελέτη επί του θέματος, όπου ο φιλόσοφος συγγραφέας αποδείκνυε πως δεν υπάρχει ελευθερία της βούλησης.

       Και θυμήθηκα επίσης τη γάτα της Τζίνας. Στην Κηφισιά όπου ήταν το σπίτι της, η Τζίνα είχε μια βιβλιοθήκη που χώριζε την κρεβατοκάμαρα από το  σαλόνι. Σε αυτή τη βιβλιοθήκη υπήρχε ένα είδος ντουλάπι όπου το άνοιγες και η πόρτα του γινόταν ένα μικρό γραφείο. (Όταν παντρευτήκαμε της έφτιαξα γραφείο και στη φάτσα του έβαλα χαλκογραφία μου με τη φράση ΕΞ ΟΥΣΙΑΣ ΤΙ ΠΟΤΕ, ΕΝ ΥΠΑΡΞΕΙ ΤΟ ΠΑΝ). Εκείνο το μικρό και σχεδόν κρυφό  γραφειάκι το χρησιμοποιούσε για να εργάζεται με τους μαθητές της ή και για να γράφει η ίδια. Είχε κι ένα μικρό γατάκι, του οποίου δεν θυμάμαι το όνομα, που κατέβαινε στο κάτω πάτωμα αμέσως μόλις η Τζίνα έβαζε μουσική. Όμως, όποτε έβαζε την «Ιεροτελεστία της Άνοιξης»  που τη γοήτευε, η μικρή γάτα όπου και να βρισκόταν έτρεχε σαν τρελή και ορμούσε στο γραφειάκι. Διπλωνόταν εκεί, στο βάθος του ψευδοντουλαπιού, παρακολουθώντας με τεντωμένα μάτια την κυρά του.

      Ασφαλώς θα υπάρχουν κι άλλες πολλές περιπτώσεις ακατανόητης αντίδρασης των ζώων σε μια πράξη του ανθρώπου. Δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε αυτές τις πράξεις. Δεσμευόματε από τη λογική μας. Μόνον όμως σε αυτό δεσμευόμαστε; Μήπως μπορούμε να καταλάβουμε γιατί ρωτάμε; Έχουμε πλήρη πρόσβαση στα στοιχεία που μας κάνουν και θέτουμε τεραστίας σημασίας ερωτήματα ενώ ο διπλανός κύριος αδιαφορεί γι αυτά παντελώς;

      «Εσείς, πιστεύετε στην ελεύθερη βούληση του ανθρώπου:» με ρώτησε ο καθηγητής Ντόναλντ Καίηγκαν. Βρισκόμασταν στο πανεπιστήμιο Γαίηλ, όπου είχαμε πάει να δούμε μια έκθεση ευρωπαϊκής ζωγραφικής και με την ευκαιρία να δούμε και αυτόν τον κορυφαίο ειδικό στον Θουκυδίδη.

      «Κύριε καθηγητά», απάντησα με δισταγμό, «πιστεύω πως ο εγκέφαλός μας δεν έχει την απόσταση και τα δεδομένα που απαιτούνται για να καταλάβει και να μας πει πως λειτουργεί ο εγκέφαλός μας. Ο ίδιος θέτει το ερώτημα, ο ίδιος ερευνά, ο ίδιος ελέγχει, ο ίδιος αποφαίνεται. Μια απάντηση θα θεωρηθεί εσφαλμένη ή αντιθέτως πλήρης και ορθή, από αυτόν τον ίδιον, με τα δικά του κριτήρια. Τα οποία δεν είναι κοινά, δεν τα συμμερίζεται κάθε εγκέφαλος».

      Ο σοφός καθηγητής μας αποκάλυψε ότι έχει ζήσει στην Αθήνα, έκανε μακρούς περιπάτους στους χώρους της αρχαίας πόλης, και τότε αποφάσισε να ασχοληθεί ιδιαίτερα με τον Θουκυδίδη.

      Τόλμησα να του θέσω ένα ερώτημα: «Η ελευθερία είναι το βασικό ζητούμενο στους Αθηναίους ειδικά. Η ελευθερία της κοινωνίας από τα όσα συμβαίνουν και την αφορούν, η ελευθερία του ανθρώπου από τους θεούς, η ελευθερία του καλλιτέχνη από τη συνείδηση του κοινού. Οι Αθηναίοι, μόνον αυτοί, και όχι οι Έλληνες γενικά, είχαν κύριο ζητούμενο την ελευθερία. Και αναρωτιέμαι: γιατί ειδικά οι Αθηναίοι;».

      Σηκώθηκε, ήλθε κοντά μου και με αγκάλιασε.



Ελευθερία;
Κατηγορία: Σημειωματάριο

«Αν δεν είχαμε ελεύθερη βούληση», γράφει κάπου ο Τσέστερτον, «δεν θάχε νόημα να πούμε ευχαριστώ σε κάποιον που μας πέρασε τη μουστάρδα.» Το θυμήθηκα αυτό...


Η δική μας Ελένη Λαδιά
Κατηγορία: Γράμματα
Η δική μας Ελένη Λαδιά

Η Ελένη Λαδιά είναι κατά κόσμον βραβευμένη λογοτέχνης, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και άλλα που επιβεβαιώνουν αυτή τη φήμη. Επιτρέψτε μου να σας γνωρίσω την πέραν αυτών...


Ψυχομαντεία
Κατηγορία: Γράμματα
Ψυχομαντεία

 Βρισκόμαστε στό Τριτοπατρεῖον τοῦ Κεραμεικοῦ.  Ἄβατο τότε ἀλλά τώρα σκορπισμένα ἐρείπια, ἀφημένα στήν πρόσβαση τοῦ κάθε ἐπισκέπτη. Δυό λίθινοι ὅροι στέκονται ὥς σήμερα καί πάνω...


Δαιμονολογία
Κατηγορία: Γράμματα
Δαιμονολογία

(στην ελληνική μυθολογία) Ὁ ἀρχαῖος Ἕλληνας πίστευε πώς τά πάντα στόν κόσμο ἦταν διαποτισμένα ἀπό τήν ἐνέργεια ἀγαθοποιῶν καί κακοποιῶν δαιμόνων. Ἐπειδὴ, κατά τόν Decharme,...


Οι Θεές
Κατηγορία: Γράμματα
Οι Θεές

Ὁ φυσιολογικός ἄνθρωπος ξεχνᾶ· ὁ συγγραφεύς καί τό ὄνειρο ποτέ. Μεγαλώνοντας βεβαιώνομαι περισσότερο γιά τήν συμπαντική μνήμη ἤ μνήμη θεοῦ ἤ μνήμη τοῦ κόσμου ἤ...


Φυσιογνωμίες τόπων
Κατηγορία: Γράμματα
Φυσιογνωμίες τόπων

Ἀλεξάνδρεια τοῦ 1991 μ.Χ. (τίτλος κατά τό καβαφικόν πρότυπον) ΤΙ ΑΠΕΓΙΝΕ Η ΑΛΛΟΤΕ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΗ ΠΟΛΗ; Ἐνῶ στό Κάιρο τό βαρύ, τό ἁπλόχωρο κι ἀνατολιτικο οἱ...


Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι
Κατηγορία: Γράμματα
Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι

Στήν ἐφηβεία μου εἶχα ἕναν διακαή πόθο: νά βρεθῶ στήν πόλη τοῦ ὀνείρου τρελά ἐρωτευμένη. Διέθετα τήν πόλη καί τό αἴσθημα· ἔλειπε μόνον τό πρόσωπο....