Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X Y Z

Μ


Αλέξης Μάϊνας
Η εγκράτεια

(στη μητέρα μου Έρικα Μάινα-Ρέλγκεν)

Όλα περνούν απότομα
έλεγε η γιαγιά μου στο Λίμπλαρ
όταν ζητούσαμε ένα ακόμα χωνάκι
απ’ τον Ιταλό.

Είχε συνηθίσει την άσκηση, την ολιγάρκεια,
είχε χάσει τον άντρα της το ’44,
είχε χάσει την αίσθηση για τη λέξη αδικία,
δεν κλαψούριζε όπως ο Ιώβ.

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος είχε ρίξει βόμβες
στη φάρμα της έξω απ’ το Βέσσελινγκ ενώ πενθούσε,
η Κολωνία είχε ισοπεδωθεί για πάντα.

Όποιος είδε τις φωτογραφίες, τους τοίχους
να γίνονται σκόνη,
ξέρει πως κατά βάση δε ζει κανείς τους,
πως οι πόλεις είναι απλά ονόματα,

Ντρέσντεν, Μπερλίν, Καιλν.

Η γιαγιά μου ίσως βρήκε την ηρεμία της
ένα απόγευμα

όταν είδε το πρόσωπο μέσα της
γιατί δε φαινόταν στο νιπτήρα,
γιατί δεν πήγαινε πια ταξίδια, ήταν χήρα
και δεν έσκυβε με τα γαλάζια μάτια της
στην κουπαστή μιας κρουαζιέρας
  
για ν’ ανεμίζουν οι κορδέλες του καπέλου
στο Βόσπορο.
 

Η πύλη του κόσμου
(ή Στιγμιότυπο με δανεικό σακάκι)

 Άνθη σε απρόσιτα βάζα.
(Φηρά–Πειραιάς, 1918)

Έχω πάντα μαζί μου μια φωτογραφία του παππού
που γράφει «Ταξείδιον τριανταμιάς ωρών, Πειραιεύς».

Φαίνεται το στιλπνό γκρι νερό, φαίνεται η δέστρα
και η θηλιά, μοιάζει να γελάει, μοιάζει χλωμός

σαν εφημερίδα, έκανε δουλειές του ποδαριού,
φαίνεται ένα θολό σκυλί που μυρίζει μια πέτρα,
φαίνεται το λιμανίσιο νερό, ήταν νησιώτης εκεί
και ξένος.

Πρώτη δημοσίευση: Andro.gr,
http://www.andro.gr/empneusi/top5-santorini/
5 ποιήματα για τη Σαντορίνη (επιμέλεια: Γιάννης Τζανετάκης)
Από τη συλλογή: «Τα μικρά γεγονότα» © 2000-2013

* * *

ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ

…τῶν μὲν γὰρ πράξεων ἀπ᾽ ἀρχῆς μέχρι τοῦ τέλους κύριοί ἐσμεν, εἰδότες
τὰ καθ᾽ ἕκαστα
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια

Πάλιωσε πάνω της 
του ρόλου 
το κοστούμι.
Άβολες οι αλήθειες της 
τη σφίγγουν στο λαιμό.
Οι ακρότητές της 
σκίζουν επαφές.
Και οι ώρες έγιναν απέραστες.

Τώρα 
ενδύεται 
τη  σιωπή.

Αφουγκράζεται 
του ενεστώτα 
τα ενδεχόμενα. 

Στο σάκο της μέσα πετά 
τα θαρραλέα χρώματα 
και τα φωνήεντα 
εξεγερμένα.

Ύστερα φεύγει βιαστικά 
ντυμένη επαναστάτης.

Για να μη μένει 
η παρουσία  
αδικαιολόγητη.

ΜΗΤΡΙΚΗ ΕΝΤΕΛΕΧΕΙΑ   

Πνοή στη σάρκινη αδράνεια 
του υλικού
το βλέμμα Σου 
αναδύει αδήλων όψεις
στου εν δυνάμει τον ορισμό.

Καμπυλόσχημες  
μορφές αγαλμάτων 
σμιλεύει 
εντός μου
το βλέμμα Σου
με κινήσεις απαλού.

Καλλιτεχνεί 
του αγαθού το αποτύπωμα 
στα ηχοτοπία της δικής μου σιωπής 
το βλέμμα Σου
με ψηλαφήματα αφής. 

Σκοπούς εξουσίας 
υποθάλπει
το βλέμμα Σου
με το λώρο για μίτο 
να πλανιέμαι
στο δικό σου 
σκοτάδι και φως 
αινώντας  τα έργα σου  
νυν και αεί. 

Το βλέμμα Σου 
θα ανατέλλει 
ώσπου 
να δύσει 
το βλέμμα μου.

ΜΠΑΡΟΚ 

‘… οὗτος ἐκεῖνος’
Αριστοτέλης, Περὶ ποιητικῆς

Και τότε οι γραμμές
να ξεγελάσουν βάλθηκαν το μάτι.
Στη συνάντησή τους με τα χρώματα 
ζωγράφισαν μία φτερούγα 
και  πέταξαν μακριά 
εκτός ελέγχου πια 
ελεύθερες 
από του δισδιάστατου 
τον εγκλεισμό.

Δραματική η  σύγκρουση
στη μοιραία αντάμωσή τους 
με  δύο ξένους. 

Αυτός  Δεσμώτης Προμηθεύς
με χρυσά καρφιά επιτυχίας 
καρφωμένος 
σε βράχο ηθικών επιταγών.
Στην απουσία ουρανού 
σχεδιασμένα κάστρα 
αντιπαροχές 
απ’ τους καιρούς της αναρρίχησης. 

Σελάνα πλανεμένη εκείνη
από χρόνους δίσεκτους 
ντυμένη 
των  φωτοσκιάσεων το δέος.
Στον αιθέρα της  η παλέτα
με του στιγμιαίου τα ηχοχρώματα.
Στην παλάμη της κρατά
τα τείχη άλλης μιας Τροίας.

Έκπληξη.
Ο καμβάς θολωμένος 
τα περιγράμματα ασαφή
στου μυστηρίου την ψηλάφηση.

Του Έρωτα αναλαμπή
σε κήπο απαγορευμένο.
Αναγεννησιακή  η χαρά.
Μεσαιωνική η ενοχή.

Και το βήμα της απόφασης 
να σέρνεται μαβί…

Διλήμματα ζωής 
μπροστά σε μία μίμηση.  
Με το τραγικό 
να αφουγκράζεται…

Και αντικρίζεις απ’ τη μια 
τη θάλασσα τη γαλανή
την αταξίδευτη 
της επανάληψης το γκρίζο γήρας  
απ’ την άλλη. .

Ναι στο ταξίδι θα πω 
ανεμίζοντας
στην αισιοδοξία 
του πράσινου.

Ανάμεσα στις πινελιές 
ταξιδεύει πάλι 
μόνη αυτή.
Προς την πλευρά του ερέβους.

Εκείνος 
με την ελπίδα σκοτωμένη
εκλιπαρεί τον αετό
να φανεί κάθε σούρουπο.

ΠΟΙΗΣΗ ΗΘΟΥΣ     

…ἐν οἷς γὰρ ἐφ᾽ ἡμῖν τὸ πράττειν, καὶ τὸ μὴ πράττειν,
καὶ ἐν οἷς τὸ μή, καὶ τὸ ναί
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια

Πάλιωσε πάνω της 
του ρόλου 
το κοστούμι.

Τώρα 
το απεκδύεται 
στη σιγή.

Ολόσωμη 
κοιτά γυμνό
το είδωλό της 
στον καθρέφτη.

Σκιές της νύχτας 
κρυφακούν 
μεσήλικες ελπίδες 
καμπύλες ανέμων  
και θλίψης κοίλα 
θυμούς 
στην άκρη της αφής.

Αγέλαστη  
φορά ξανά κατάσαρκα
το ίδιο παρελθόν.
Και στρέφει το βλέμμα 
στο αμίλητο.

ΠΟΛΙΤΕΙΑ 

Όσα φοβάσαι 
τα δικάζεις 
και τα καταδικάζεις 
συνεχώς 
σε θάνατο.

Πρόσεχε.
Έτσι όπως πας 
θα καταντήσεις 
απόλυτος μονάρχης.

Και τότε 
η ζωή σου 
θα κρέμεται 
από τη δικαιοσύνη σου.

ΣΥΜΠΛΗΓΑΔΕΣ

Ανάμεσα 
φόβου και θυμού
ναυάγησαν τα πλοία σου. 
Ύστερα μόνο ο βυθός.
Καθρέφτης του κόσμου 
η θάλασσα.
Το φως μια αντανάκλαση.

Συνεπώς 
βρίσκεσαι
τρίτος από της αληθείας.

ΤΗΣ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΤΙΚΗΣ 

…εἰ θέλεις λαβὼν κάτοπτρον
περιφέρειν πανταχῆ
Πλάτων, Πολιτεία

Στης σιωπής το ανερμήνευτο
Γαία και Ουρανός καθρεφτίζονται 
στου φωτός το υδάτινο κάτοπτρο.
Ο κόσμος  
σε ηδονική συνεύρεση 
με των αντανακλάσεών του 
την καλλίστη.

Δέντρα σκυμμένα στο νερό
τα είδωλά τους  αγαπούν
και ας πνιγούν
στη λιμνοθάλασσα 
των στεναγμών τους.

Από νύχτα σε άλλη νύχτα  
παλινδρομούν περιπαθώς 
τα δυο φεγγάρια.

Όμως 
στο μέτρο του μεσημεριού
 –Αλήθεια, να!-
ένα ζευγάρι  ερωδιών
ελεύθερο  
από των ίσκιων την πολιορκία 
αναζητάει στο εμείς
της ευδαιμονίας την ουσία.

Μέμνησο, ψυχή, της Αρετής 
και σπάσε τους καθρέφτες.

ΤΡΑΓΩΔΙΑ

… τῶν τοιούτων παθημάτων…
Αριστοτέλης, Περί Ποιητικῆς

Στην αγχόνη του  δογματισμού   
κρεμάστηκε  η αληθινή ζωή σου.

Τώρα βουλιάζεις 
σε  στάσιμα εδάφη του ταὐτόν.
Πνίγεσαι σιωπηρά βράδυ - πρωί 
με στερεοτύπων λογικές 
καθηλωμένος  
σε μοναξιά ανελέητη
σε απραξία τέλεια 
στου φόβου την ειρκτή.

Και η αλαζονεία  
της αυτάρκειας 
τι μίμησις σπουδαία!

Το αταξίδευτο 
στου Άλλου το υπερπόντιο 
θα σε ορίζει αδιάκοπα 
και ας θρονιάστηκες 
σε αδιαλλαξίας  μικρόκοσμο 

την βιοτήν περαίνουσα 
δίχως κάθαρσιν.

* * *

Γνώρισα τον Χαράλαμπο Λέγγα στην αρχή της πορείας του, όταν μου ζήτησε να σχολιάσω εικαστικά τον ένατο μήνα του Ημερολογίου των εκδόσεων Επί χάρτου. Έκανα για την περίσταση ένα ακαριαίο σκίτσο με μελάνι, που παρίστανε μια τελετουργική οινοχόη, ένα κεραμικό βάζο και ορισμένους καρπούς του φθινοπώρου, ερμηνεύοντας ελλειπτικά τον Σεπτέμβριο – το θέμα ήταν άλλωστε μινιμαλιστικά έμμονο από δεκαετίας για μένα και ταίριαζε αναπάντεχα στον συγκεκριμένο ενιαυτό: Still Life.

Ο καιρός έφερε να δέσει αγαπητικά η συνεργασία μας. Ο ίδιος συν τω χρόνω αυτονομήθηκε, το Επί χάρτου έγινε από τη μεριά του Εργαστήριο Βιβλιοδεσιών Μπάμπη Λέγγα και αργότερα Εκδόσεις του Φοίνικα, κυκλοφόρησε τον περιοδικό τόμο Βιβλιοαμφιάστης, συνέστησε την Ελληνική Εταιρεία Βιβλιοδεσίας, εγώ και άλλοι συνάδελφοι αξιωθήκαμε να κοσμήσουμε με την παρότρυνσή του ιλιγγιώδη ποιητικά κείμενα, η βιβλιοδετική τέχνη κατάφερε να βρει έναν εμπνευσμένο απόγονο και συνεχιστή, ο χώρος να γνωρίσει τι θα πει πείσμα και θέληση και καημός στην υπηρεσία του ποθούμενου στόχου. Αλλά το κυριότερο, καθώς η σχέση μας ανύποπτα και προσωπικά ωριμάζει, είναι η απόλυτη βεβαιότητά μου πως ο Λέγγας αποτελεί ένα σπάνιο όσο και πολύτιμο μείγμα μάστορα και διανοούμενου, τόσο απαραίτητο στους χαλεπούς καιρούς, ένα παράδειγμα του τι θα πει να σκύβεις στον εικοστό πρώτο αιώνα με γόνιμη ταπείνωση, κόντρα στο ρεύμα, για να σώσεις μέσα στο φλοιό των παντοτινών υλικών τον υπερούσιο λόγο και να τον επιστρέφεις αισθητικά ακέραιο στην αιωνιότητα.

Χαραλάμπη -όνομα και πράγμα-, λάμπεις από εσωτερική χαρά για το ιδεώδες. Στη διάφανη αθωότητά σου αντικρίζω το πύρινο όσο και δροσερό μεράκι της ηλικίας, τη φύτρα της ευγενικής εν τόπω καταγωγής, την άδολη παραμυθία του νόστου. Είναι το ίδιο ήθος που συνέχει στο ένα και μοναδικό μήνυμα τη θρηνητική άνοιξη του Καρούζου, το αποκαλυπτικό εναγώνιο του Χατζιδάκι, την ευφρόσυνη δεξιότητα του Βαμβακάρη, του Κόντογλου, του Πικιώνη, του Σεφέρη, του Παπαδιαμάντη, του Σολωμού και πιο πριν την ευλογημένη αμηχανία των νοητών παππούδων που, μετεωριζόμενοι έξω απ’ το χρόνο, οικοδομούν ταυτόχρονα στην οριζόντια σήραγγα της έσω Ανατολής το κάθετο μνημονικό ανοιξαντάριο του κόσμου.

Προχώρει, φίλτατε! Είμαστε μαζί σου.

Από το βιβλίο, Χ. Μαρκίδης, Κατάματα, εκδ. Γαβριηλίδης 2005

* * *

Γιώργος Μαρκόπουλος
Ο πατέρας μου ήθελε να φτιάξει ένα σπίτι

Ο πατέρας μου έφαγε μια ζωή για να φτιάξει ένα σπίτι.
Απογεύματα, γιορτές, στο κουζινάκι
χωρίς ένα γλυκό ή ένα καφενείο.

‘Οταν πέθανε άφησε ένα χορταριασμένο στρατί
ένα κτίσμα δίχως κουφώματα, δίχως σοβάδες…

Αλλάξαν οι καιροί που λέει κι ο λαός,
πράγματα διάφορα συνέβησαν,
χαθήκαμε με τον αδελφό μου, μάθαμε πως πέθανε κι ο πατέρας…

Γι αυτό λοιπόν το βράδυ σε κοιτώ τόσο βαθιά στα μάτια.
Είναι μήπως ζήσω εγώ την ταπεινή θαλπωρή
που εκείνος δεν έζησε.
( Οι πυροτεχνουργοί)

* * *

Ανρύ Μισώ

Δεν μπορώ να σας αφήσω με μιαν αμφιβολία, συνεχίζει, με τον κλονισμό της εμπιστοσύνης σας. Θέλω να σας ξαναμιλήσω για τη θάλασσα. Αλλά μένει η απορία. Τα ποτάμια προχωρούν∙ εκείνη όχι. Ακούστε, μη θυμώνετε, σας τ’ ορκίζομαι, δε σκέπτομαι να σας γελάσω. Τέτοια είναι. Όσο και ν’ αναταράζεται, σταματά μπρος σε μια χούφτα άμμο. Μια μεγάλη αναποφάσιστη. Σίγουρα θα ήθελε να προχωρήσει, αλλά να που δε γίνεται.

Αργότερα ίσως, μια μέρα, θα προχωρήσει.




Ελευθερία;
Κατηγορία: Σημειωματάριο

«Αν δεν είχαμε ελεύθερη βούληση», γράφει κάπου ο Τσέστερτον, «δεν θάχε νόημα να πούμε ευχαριστώ σε κάποιον που μας πέρασε τη μουστάρδα.» Το θυμήθηκα αυτό...


Η δική μας Ελένη Λαδιά
Κατηγορία: Γράμματα
Η δική μας Ελένη Λαδιά

Η Ελένη Λαδιά είναι κατά κόσμον βραβευμένη λογοτέχνης, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και άλλα που επιβεβαιώνουν αυτή τη φήμη. Επιτρέψτε μου να σας γνωρίσω την πέραν αυτών...


Ψυχομαντεία
Κατηγορία: Γράμματα
Ψυχομαντεία

 Βρισκόμαστε στό Τριτοπατρεῖον τοῦ Κεραμεικοῦ.  Ἄβατο τότε ἀλλά τώρα σκορπισμένα ἐρείπια, ἀφημένα στήν πρόσβαση τοῦ κάθε ἐπισκέπτη. Δυό λίθινοι ὅροι στέκονται ὥς σήμερα καί πάνω...


Δαιμονολογία
Κατηγορία: Γράμματα
Δαιμονολογία

(στην ελληνική μυθολογία) Ὁ ἀρχαῖος Ἕλληνας πίστευε πώς τά πάντα στόν κόσμο ἦταν διαποτισμένα ἀπό τήν ἐνέργεια ἀγαθοποιῶν καί κακοποιῶν δαιμόνων. Ἐπειδὴ, κατά τόν Decharme,...


Οι Θεές
Κατηγορία: Γράμματα
Οι Θεές

Ὁ φυσιολογικός ἄνθρωπος ξεχνᾶ· ὁ συγγραφεύς καί τό ὄνειρο ποτέ. Μεγαλώνοντας βεβαιώνομαι περισσότερο γιά τήν συμπαντική μνήμη ἤ μνήμη θεοῦ ἤ μνήμη τοῦ κόσμου ἤ...


Φυσιογνωμίες τόπων
Κατηγορία: Γράμματα
Φυσιογνωμίες τόπων

Ἀλεξάνδρεια τοῦ 1991 μ.Χ. (τίτλος κατά τό καβαφικόν πρότυπον) ΤΙ ΑΠΕΓΙΝΕ Η ΑΛΛΟΤΕ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΗ ΠΟΛΗ; Ἐνῶ στό Κάιρο τό βαρύ, τό ἁπλόχωρο κι ἀνατολιτικο οἱ...


Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι
Κατηγορία: Γράμματα
Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι

Στήν ἐφηβεία μου εἶχα ἕναν διακαή πόθο: νά βρεθῶ στήν πόλη τοῦ ὀνείρου τρελά ἐρωτευμένη. Διέθετα τήν πόλη καί τό αἴσθημα· ἔλειπε μόνον τό πρόσωπο....