Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85

Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 78, Απρίλης 1983. Μετάφραση: Χαρά Τόμπρα. Διότι στην τέχνη δεν έχουμε απλώς να κάνουμε με ένα ευχάριστο ή χρήσιμο παιγνίδι, αλλά…. με μια ανέλιξη της αλήθειας. (Hegel: Αισθητική, III) Η ιστορία της φιλοσοφίας ως επιστήμη της γένεσης είναι η μορφή που, από τα απομακρυσμένα άκρα, τις φαινομενικές εκτροπές της ανάπτυξης, αφήνει να εμφανιστεί η συγκρότηση της ιδέας, ως μία ολότητα, που χαρακτηρίζεται από τη δυνατότητα λογικής αντιπαράθεσης τέτοιων αντιθέσεων». Το αξίωμα που ακολούθησε ο Walter Benjamin από γνωσιοκριτικούς λόγους στην πραγματεία του πάνω στην γερμανική τραγωδία, μπορεί, για μια φιλοσοφικά εννοούμενη θεώρηση της σύγχρονης μουσικής η οποία περιορίζεται κατ’ ουσία στους δύο αντιθετικούς πρωταγωνιστές της, να θεμελιωθεί από το ίδιο της το αντικείμενο. Διότι μόνο στις ακραίες περιπτώσεις βρίσκεται η ουσία αυτής της μουσικής χαραγμένη• μόνο αυτές επιτρέπουν την γνώση του περιεχομένου της σε αλήθεια. Η «μέση οδός» γράφει κάπου ο Schoenberg, «είναι η μόνη που δεν οδηγεί...

Διαβάστε περισσότερα

Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 81, Ιούλιος – Αύγουστος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά Από την Εισήγηση στο Συμπόσιο με τίτλο «Entretiens sur le temps». To Συμπόσιο έλαβε χώρα στο Centre Curturel International Cerisy la Salle από τις 14 ως τις 23 Ιουλίου 1964 υπό την διεύθυνση της Jeanne Hersch και του René Poirier. Χωρίς να προκαθορίζω καθόλου τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας [του συμποσίου] και τα πορίσματα όπου θα μπορούσε κανείς να καταλήξει, θα ήθελα να προσπαθήσω να ορίσω αυτό που θ’ αποκαλέσω συνηθισμένη ή ακόμα και καθημερινή χρησιμοποιούμενη παράσταση του χρόνου. Αυτή η παράσταση πάνω στην οποία ζούμε όλοι μας μέσα στην καθημερινή μας ύπαρξη, περιλαμβάνεται σ’ εκφράσεις που δεν προκάλεσαν καθόλου την προσοχή των επαγγελματιών φιλοσόφων, έως τουλάχιστον την εμφάνιση της φαινομενολογίας. Παραδείγματος χάριν, τι ακριβώς εννοώ όταν λέω ότι χάνω τον χρόνο μου ή ότι θα ήθελα να κερδίσω χρόνο; Οι λέξεις «ο χρόνος μου» παρουσιάζουν εξάλλου μια διφορούμενη όψη...

Διαβάστε περισσότερα

Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino – Η έβδομη ελεγεία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Μετάφραση: Δημήτρης Λιαντίνης. Κάλεσμα όχι πια, όχι κάλεσμα νάναι, μεστωμένη φωνή, της κραυγής σου η φύση˙ ολοκάθαρα φώναζες σαν το πουλί, όταν η εποχή το σηκώνει και προβαίνει ανεβαίνοντας και σχεδόν λησμονεί ότι είναι ένα πλάσμα περίτρομο, κι όχι μόνο καρδιά, 5 που μέσα στην αιθρία το ρίχνει, στους βαθειούς ουρανούς. Σαν το πουλί κι εσύ θα καλούσες επίμονα—, ώστε αφανέρωτη ακόμη στην ανέγνοια της θα σ’ ένοιωθε η σύντροφος, που μέσα της αργά ξυπνά η ανταπόκριση κι η ακοή της της φέρνει μια θέρμη στο δικό σου ασυγκάλυπτο πόθο η δική της πυρωμένη λαχτάρα. 10 Ω και η άνοιξη θάνοιωθε—, γιατί θα κόμιζε κάθε τόπος εδώ τον ευαγγέλιον ήχο. Εκείνο στην αρχή το δειλό, της αναζήτησης λάλημα, που με πλήθουσα σιωπή το κυκλώνει μακρυάθε μια ολοκάθαρη, γιομάτη κατάφαση μέρα. Ύστερα σκαλί-σκαλί της φωνής το ανέβασμα, για του μέλλοντος 15 τον ονειρεμένο ναό. Ύστερα το...

Διαβάστε περισσότερα

Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους μεταξύ τους χώρους. Ευρύτερη είναι η φήμη του ως εθνικού ηγέτη της αμερικανικής αντίστασης στον πόλεμο του Βιετνάμ. Βαθύτερη είναι η φήμη του ως καθηγητή της γλωσσολογίας, ο οποίος, πριν από τα σαράντα του χρόνια, είχε μεταμορφώσει τη φύση του θέματός του. Όσον αφορά στη φιλοσοφία είναι κάτι σαν μπαλαντέρ στην τράπουλα. Πολλοί επαγγελματίες φιλόσοφοι θα επέμεναν, με κάθε ειλικρίνεια, ότι δεν είναι διόλου φιλόσοφος, ότι η γλωσσολογία είναι απλώς ένας διαφορετικός επιστημονικός κλάδος, μολονότι γειτονικός με τη φιλοσοφία. Ας είναι, δεν πρόκειται να το συζητήσω αυτό˙ εν πάση περιπτώσει πρόκειται για κάτι περισσότερο από ένα πρόβλημα ορισμού. Το γεγονός είναι, ότι ο Chomsky γαλουχήθηκε ως φιλόσοφος• το έργο του έχει μεγάλες επιπτώσεις στη φιλοσοφία˙ και στα γραπτά των φιλοσόφων σήμερα το όνομά του εμφανίζεται...

Διαβάστε περισσότερα

Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις είχε γεννηθεί η οικονομική ιστορία. Η έξοχη ανασύστασή τους του αναγεννησιακού πολιτισμού δεν επιβαρυνόταν απ’ την υποψία ότι τα πάθη του Κάλιμπαν μπορεί να είχαν κάποια σχέση με τις επιτεύξεις του Άριελ. Ύστερα εμφανίστηκαν οι οπαδοί του Μαρξ και του ιστορικού υλισμού, που τακτοποίησαν τα φτερά των ποιητών-ιστορικών και εισήγαγαν τη λογοτεχνία στην πεπτική διαδικασία. Πρέπει να σεβαστούμε βαθιά και τις δύο σχολές, όχι μόνο για να δώσουμε το παρά-δειγμα στους μεταγενέστερους όταν θα έρθει κι η δική μας σειρά να παραμεριστούμε, αλλά και γιατί τόσο ο εγκέφαλος όσο και το στομάχι επηρεάζουν αναμφισβήτητα τις κινήσεις της καρδιάς. Οι ιστορικοί πάντως, αφού άφησαν το εκκρεμές να κάνει μια πλήρη ταλάντωση, στράφηκαν στην ανεύρεση μιας ισορροπίας και μιας σειράς σχέσεων μεταξύ αιτίου κι αποτελέσματος. Ο πιό...

Διαβάστε περισσότερα

Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 79, Μάιος 1983.  Μετάφραση: Σοφία Σκοπετέα. [Gilleleie, 1η Αύγ. 1835] Έτσι όπως προσπάθησα να δείξω στις προηγούμενες σελίδες είχαν αληθινά τα πράγματα για μένα. Όμως τώρα που προσπαθώ να ‘ρθω σε φως σχετικά με τη ζωή μου, μου φαίνονται διαφορετικά. Όπως περνά πολύς καιρός ώσπου να μάθει το παιδί να ξεχωρίζει τον εαυτό του από τα αντικείμενα, κι έτσι για ένα μεγάλο διάστημα ξεκόβει από το περιβάλλον του τόσο λίγο που του χρειάζεται τονίζοντας την πάσχουσα πλευρά να λέει π.χ.: «το χτυπ’ άλογο», παρόμοια επαναλαμβάνεται το ίδιο φαινόμενο σε μια υψηλότερη πνευματική σφαίρα. Πίστευα λοιπόν πως θα μπορούσα καλύτερα να ηρεμήσω αν καταπιανόμουνα μ’ άλλην επιστήμη, κατευθύνοντας σ’ άλλον στόχο τις δυνάμεις μου. Για ένα διάστημα θα κατάφερνα πράγματι να διώξω μιαν ανησυχία, που όμως δυναμωμένη θα μου επέστρεφε πίσω ξανά, όπως μια κρίση πυρετού, αφού πιεις νερό παγωμένο. Εκείνο που μου λείπει στ’ αλήθεια είναι να ξεκαθαρίσω...

Διαβάστε περισσότερα




Ελευθερία;
Κατηγορία: Σημειωματάριο

«Αν δεν είχαμε ελεύθερη βούληση», γράφει κάπου ο Τσέστερτον, «δεν θάχε νόημα να πούμε ευχαριστώ σε κάποιον που μας πέρασε τη μουστάρδα.» Το θυμήθηκα αυτό...


Η δική μας Ελένη Λαδιά
Κατηγορία: Γράμματα
Η δική μας Ελένη Λαδιά

Η Ελένη Λαδιά είναι κατά κόσμον βραβευμένη λογοτέχνης, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και άλλα που επιβεβαιώνουν αυτή τη φήμη. Επιτρέψτε μου να σας γνωρίσω την πέραν αυτών...


Ψυχομαντεία
Κατηγορία: Γράμματα
Ψυχομαντεία

 Βρισκόμαστε στό Τριτοπατρεῖον τοῦ Κεραμεικοῦ.  Ἄβατο τότε ἀλλά τώρα σκορπισμένα ἐρείπια, ἀφημένα στήν πρόσβαση τοῦ κάθε ἐπισκέπτη. Δυό λίθινοι ὅροι στέκονται ὥς σήμερα καί πάνω...


Δαιμονολογία
Κατηγορία: Γράμματα
Δαιμονολογία

(στην ελληνική μυθολογία) Ὁ ἀρχαῖος Ἕλληνας πίστευε πώς τά πάντα στόν κόσμο ἦταν διαποτισμένα ἀπό τήν ἐνέργεια ἀγαθοποιῶν καί κακοποιῶν δαιμόνων. Ἐπειδὴ, κατά τόν Decharme,...


Οι Θεές
Κατηγορία: Γράμματα
Οι Θεές

Ὁ φυσιολογικός ἄνθρωπος ξεχνᾶ· ὁ συγγραφεύς καί τό ὄνειρο ποτέ. Μεγαλώνοντας βεβαιώνομαι περισσότερο γιά τήν συμπαντική μνήμη ἤ μνήμη θεοῦ ἤ μνήμη τοῦ κόσμου ἤ...


Φυσιογνωμίες τόπων
Κατηγορία: Γράμματα
Φυσιογνωμίες τόπων

Ἀλεξάνδρεια τοῦ 1991 μ.Χ. (τίτλος κατά τό καβαφικόν πρότυπον) ΤΙ ΑΠΕΓΙΝΕ Η ΑΛΛΟΤΕ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΗ ΠΟΛΗ; Ἐνῶ στό Κάιρο τό βαρύ, τό ἁπλόχωρο κι ἀνατολιτικο οἱ...


Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι
Κατηγορία: Γράμματα
Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι

Στήν ἐφηβεία μου εἶχα ἕναν διακαή πόθο: νά βρεθῶ στήν πόλη τοῦ ὀνείρου τρελά ἐρωτευμένη. Διέθετα τήν πόλη καί τό αἴσθημα· ἔλειπε μόνον τό πρόσωπο....