Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Σημειωματάριο
Παν. Δρακοπουλος:

Ελευθερία;

«Αν δεν είχαμε ελεύθερη βούληση», γράφει κάπου ο Τσέστερτον, «δεν θάχε νόημα να πούμε ευχαριστώ σε κάποιον που μας πέρασε τη μουστάρδα.» Το θυμήθηκα αυτό τελειώνοντας μια φιλοσοφική μελέτη επί του θέματος, όπου ο φιλόσοφος συγγραφέας αποδείκνυε πως δεν υπάρχει ελευθερία της βούλησης.        Και θυμήθηκα επίσης τη γάτα της Τζίνας. Στην Κηφισιά όπου ήταν το σπίτι της, η Τζίνα είχε μια βιβλιοθήκη που χώριζε την κρεβατοκάμαρα από το  σαλόνι. Σε αυτή τη βιβλιοθήκη υπήρχε ένα είδος ντουλάπι όπου το άνοιγες και η πόρτα του γινόταν ένα μικρό γραφείο. (Όταν παντρευτήκαμε της έφτιαξα γραφείο και στη φάτσα του έβαλα χαλκογραφία μου με τη φράση ΕΞ ΟΥΣΙΑΣ ΤΙ ΠΟΤΕ, ΕΝ ΥΠΑΡΞΕΙ ΤΟ ΠΑΝ). Εκείνο το μικρό και σχεδόν κρυφό  γραφειάκι το χρησιμοποιούσε για να εργάζεται με τους μαθητές της ή και για να γράφει η ίδια. Είχε κι ένα μικρό γατάκι, του οποίου δεν θυμάμαι το όνομα, που κατέβαινε στο κάτω...

Διαβάστε περισσότερα

Παν. Δρακόπουλος:

Ο άνθρωπος στον Μπρύγκελ

Με τον Κώστα Αξελό είχαμε μια μακρά και πολύ φιλική συνομιλία με θέμα τον Μπρώυγκελ (Μπρύγκελ).  Ήταν μαζί μας ο αγαπημένος φίλος τότε, ο Παντιάς Σκαραμαγκάς και η σύντροφός του Λίλα. Ο Κώστας  μας έλεγε ότι τον είχαν εντυπωσιάσει  τα παιχνίδια που είχε ο Μπρύγκελ στα έργα του, και ότι είχε κάνει  εκπομπές στη γαλλική τηλεόραση γι αυτό το θέμα. Ο Παντιάς υποστήριξε ότι το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο είναι η σεξουαλικότητα και το αστείο στο έργο του ζωγράφου. Εγώ δεν διαφωνούσα με τους φίλους, αλλά καθώς είχαμε  πριν λίγους μήνες τελειώσει με το Τζίνι μια πολύ προσεκτική σπουδή του έργου του στο Άμστερνταμ και τη Γάνδη, με είχε τραβήξει περισσότερο η φροντίδα του να αποδίδει με λεπτομέρειες που δεν φαίνονται εύκολα την καθημερινότητα της ζωής, αυτό που οι θεωρητικοί αποκαλούν genre. Δεν φαίνεται να τον ενδιέφερε τόσο το κεντρικό θέμα  όσο το να βάλει στοιχεία καθημερινότητας στο έργο. Η συζήτηση...

Διαβάστε περισσότερα

Παν. Δρακόπουλος, Η Ηλικία του Δάντη

Η κυρία με τα γυαλιά δεν έδειξε να καλύπτεται από το θερμό χειροκρότημα των ακροατών, και σήκωσε το χέρι δείχνοντας πως θέλει να βάλει τη θέση του τον ομιλητή. Εκείνος ήταν φανερό πως δεν το περίμενε, πως θα πήγαινε κατ ευθείαν στο ουίσκυ του. Αλλά ο εισηγητής πρόλαβε και της έδωσε τον λόγο. – «Τί μας λέτε τώρα; Ότι η αξία του Δάντη είναι καθαρώς ιστορική; Ότι έχει σημασία επειδή χάρισε στους Ιταλούς ενιαία γλώσσα; Ως ποιητής δηλαδή, πάει; Ξεπεράστηκε;» Ο ομιλητής την κοίταξε με έκπληξη και στη συνέχεια τράβηξε από το μανίκι του ένα χαρτί που του φάνηκε ότι ήταν ο άσσος σπαθί. – «Ο Δάντης είναι μεγάλος κυρία, είπε, όχι διότι έδωσε μια γλώσσα, αλλά επειδή δημιούργησε ένα πολιτισμό. Οι μεγάλοι ποιητές είναι αυτοί που οικοδομούν κατοικήσιμους κόσμους, πολιτισμούς. Και δεν δημιούργησε κόσμο μόνο στους Ιταλούς, όπως λέτε. Όλη η Ευρώπη θρέφεται από τον Δάντη, ακόμη κι αυτή...

Διαβάστε περισσότερα

Τρικυμία

Έβρισκε στις παλιές ιστορίες την πρώτη του ύλη για να φτιάξει τα δικά του. Διάβαζε Πλούταρχο και Πλαύτο, όχι βέβαια Θουκυδίδη ή Τάκιτο, διάβαζε δηλαδή αυτά που έδιναν καύσιμα στη φαντασία του. Διάβαζε μεσαιωνικά αφηγήματα και χρονικά, όχι για αγίους και θαύματα, αλλά με μαγείες και επιδράσεις στις ζωές των ανθρώπων. Δεν είχε στόφα μελετητή αλλά ήταν ψαχτουλευταράς. Ήταν αυθεντικός αναγεννησιακός, λάτρης της νεότητας – άνθρωπος που έβλεπε το κακό να το σέρνει ο άνθρωπος αφού περάσει τα 30. Ως αναγεννησιακός ήταν άθεος που δεν ήθελε να συγκρουσθεί με την εκκλησία αλλά να την παρακάμψει, σαν μια κασέλα που πιάνει χώρο αλλά είναι άδεια από νόημα. Ήταν βέβαιος πως η εξουσία έχει για θρόνο της τη δολιότητα και υπηρέτη της τον δήμιο. Ήταν ποιητής. Ο ποιητής Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Το τελευταίο του έργο είναι η Τρικυμία – όπως το μεταφράζουμε εδώ, διαγράφοντας την ουσιαστική παραδήλωση της αγγλικής λέξης Tempest. H λέξη...

Διαβάστε περισσότερα

Παν. Δρακόπουλος, Του Μιχάλη Κατσαρού

Στο γραφείο που είχα πολύ παλιά στην Δημοκρίτου έρχονταν ανάμεσα σε άλλους ποιητές και ο Μιχάλης Κατσαρός. Συνήθως μου διάβαζε κάποιο ποίημά του – και πρέπει να πω διάβαζε εκπληκτικά. Είχε ωραία φωνή, με δραματικότητα και μεγάλο πλήθος αποχρώσεων. Μια μέρα ήλθε και στην πόρτα που του άνοιξα, πριν προλάβει να μπει και χωρίς να με χαιρετήσει με κοιτάζει και μου λέει: «Πρέπει να σε απασχολήσει ο θάνατος». Παραμέρισα να περάσει, και μόλις κάθισε στην πολυθρόνα, μου επανέλαβε με πιο προστακτικό ύφος: «Πρέπει να σε απασχολήσει ο θάνατος.» Αισθανόμουν πως δεν έπρεπε να πω λέξη, να μη τον διακόψω. Πέρασε περίπου ένα μεγάλο λεπτό σιωπής, και συνέχισε πάντοτε κοιτώντας με γεμάτος ένταση: «Με τι μάτια θα σε δει, με τι μάτια θα τον αντικρίσεις». Συνέχισα σιωπηλός, περιμένοντας. «Ένας ωραίος ξανθός νέος μου διάβασε μεταφράσεις του από τα ιταλικά. Ο ποιητής Παβέζε έβγαλε απόφαση: Ο θάνατος θαρθεί και θάχει τα μάτια...

Διαβάστε περισσότερα

Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα του φιλοσόφου δεν επιδέχονται έλεγχο και επιβεβαίωση. Ο  φιλόσοφος, όσο και να είναι σεβαστός, δεν μας δίνει αποδείξεις για τίποτε. Δεύτερον, δεν φιλοσοφείς επειδή έμαθες τι λένε οι φιλόσοφοι. Το φιλοσοφείν συνίσταται   στη  δική σου γόνιμη ματιά στα πράγματα – αλλά ποια είναι τα πράγματα και πως μπορείς να ρίχνεις γόνιμες ματιές πάνω τους, εσύ θα το ορίσεις. Γι αυτό ο Ιμάνουελ Κάντ είπε ότι η ιστορία της φιλοσοφίας διδάσκεται, αλλά το φιλοσοφείν δεν διδάσκεται. Να προχωρήσουμε λίγο ακόμη: τι σημαίνει αποδέχομαι έναν φιλόσοφο ή κάποιες διατυπώσεις του; Όχι, δεν σημαίνει γίνομαι οπαδός. Σημαίνει απλά ότι κατ΄ αρχήν νοιώθω πως το ερώτημά του ή το θέμα του με αφορά, και γι αυτό τον διαβάζω προσπαθώντας να κατανοήσω βαθύτερα τον τρόπο με τον οποίο ερωτά και...

Διαβάστε περισσότερα

Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε πολύ γρηγορότερα». Το ερώτημα είναι: γιατί θάπρεπε να πηγαίνει πολύ γρηγορότερα ή έστω γρήγορα, και γιατί θα ‘πρεπε να πηγαίνει καν. Βάζω κι άλλο στο τάσι: να πηγαίνει πού; Και πηγαίνει μπροστά ο κόσμος; Αν πήγαινε πίσω; Θα είχαμε εφαρμογή του κανόνα της Βασίλισσας: «θυμάμαι τι πρόκειται να συμβεί». Βεβαίως, η Δούκισσα δεν είναι πράγματι άνθρωπος αλλά πρόσωπο μυθιστορηματικό. Όμως, το ερώτημα για το τί πράγματι είναι πράγματι, για το ποιός είναι ο κόσμος, πως και που πάει, και ποιός τρόπος ορίζει τα βήματά του, με ανάγκασαν να αρχίσω με τον δάσκαλο του είδους: τον αναζητητή του πραγματικού μέσα στο παραποιημένο, τον ψευδωνύμως περιηγητή του αληθινού Λιούις Κάρολ. Νομίζουμε, άλλωστε, πως η γυμνή αλήθεια είναι μία. Είναι όμως; «Εξαρτάται από το που θέλεις να πας»...

Διαβάστε περισσότερα




Ελευθερία;
Κατηγορία: Σημειωματάριο

«Αν δεν είχαμε ελεύθερη βούληση», γράφει κάπου ο Τσέστερτον, «δεν θάχε νόημα να πούμε ευχαριστώ σε κάποιον που μας πέρασε τη μουστάρδα.» Το θυμήθηκα αυτό...


Η δική μας Ελένη Λαδιά
Κατηγορία: Γράμματα
Η δική μας Ελένη Λαδιά

Η Ελένη Λαδιά είναι κατά κόσμον βραβευμένη λογοτέχνης, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και άλλα που επιβεβαιώνουν αυτή τη φήμη. Επιτρέψτε μου να σας γνωρίσω την πέραν αυτών...


Ψυχομαντεία
Κατηγορία: Γράμματα
Ψυχομαντεία

 Βρισκόμαστε στό Τριτοπατρεῖον τοῦ Κεραμεικοῦ.  Ἄβατο τότε ἀλλά τώρα σκορπισμένα ἐρείπια, ἀφημένα στήν πρόσβαση τοῦ κάθε ἐπισκέπτη. Δυό λίθινοι ὅροι στέκονται ὥς σήμερα καί πάνω...


Δαιμονολογία
Κατηγορία: Γράμματα
Δαιμονολογία

(στην ελληνική μυθολογία) Ὁ ἀρχαῖος Ἕλληνας πίστευε πώς τά πάντα στόν κόσμο ἦταν διαποτισμένα ἀπό τήν ἐνέργεια ἀγαθοποιῶν καί κακοποιῶν δαιμόνων. Ἐπειδὴ, κατά τόν Decharme,...


Οι Θεές
Κατηγορία: Γράμματα
Οι Θεές

Ὁ φυσιολογικός ἄνθρωπος ξεχνᾶ· ὁ συγγραφεύς καί τό ὄνειρο ποτέ. Μεγαλώνοντας βεβαιώνομαι περισσότερο γιά τήν συμπαντική μνήμη ἤ μνήμη θεοῦ ἤ μνήμη τοῦ κόσμου ἤ...


Φυσιογνωμίες τόπων
Κατηγορία: Γράμματα
Φυσιογνωμίες τόπων

Ἀλεξάνδρεια τοῦ 1991 μ.Χ. (τίτλος κατά τό καβαφικόν πρότυπον) ΤΙ ΑΠΕΓΙΝΕ Η ΑΛΛΟΤΕ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΗ ΠΟΛΗ; Ἐνῶ στό Κάιρο τό βαρύ, τό ἁπλόχωρο κι ἀνατολιτικο οἱ...


Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι
Κατηγορία: Γράμματα
Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι

Στήν ἐφηβεία μου εἶχα ἕναν διακαή πόθο: νά βρεθῶ στήν πόλη τοῦ ὀνείρου τρελά ἐρωτευμένη. Διέθετα τήν πόλη καί τό αἴσθημα· ἔλειπε μόνον τό πρόσωπο....